قرآن در کلام رهبری – سوره انعام آیه 140

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

قَدْ خَسِرَ الَّذینَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَیرِ عِلْمٍ وَ حَرَّمُوا ما رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِراءً عَلَی اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَ ما کانُوا مُهْتَدین

ترجمه:

بیقین کسانی زیان کردند، که فرزندانشان را از روی سبک سری بدون هیچ دانشی کشتند؛ و آنچه را خدا به آنان روزی داده بود ممنوع کردند، در حالی که بر خدا (دروغ) می بستند؛ بیقین گمراه شدند، و ره یافته نبودند.

موضوع:

جاهلیّت یعنی؛ حاکمیّت نیروی شهوت و غضب انسانی بر محیط زندگی

کلام رهبر:

بعثت برای مقابله ی با «جاهلیّت» آمد. جاهلیّت در ادبیات اسلامی، دوران قبل از طلوع نبوّت پیامبر مکرّم است. نباید تصوّر کرد که این جاهلیّت، مخصوص جزیرةالعرب و عربهای مکّه و حجاز و بقیّه ی نقاط بود؛ نه، آن جاهلیّتْ عمومیّت داشت؛ ایرانِ آن روز هم غرق در جاهلیّت بود، امپراتوری رومِ آن روز هم غرق در جاهلیّت بود؛ اسلام و بعثت پیامبر برای مقابله ی با همه ی این جاهلیّت پدید آمد. جاهلیّت فقط به معنای فقدان علم نیست؛ در تعبیرات اسلامی و در ادبیات اسلامی، جاهلیّت معنای بسیار وسیع تری دارد؛ بخشی از جاهلیّت، فقدان علم و نداشتن علم است امّا جاهلیّت به معنای وسیع عبارت است از غلبه و حاکمیّت نیروی شهوت و غضب انسانی بر محیط زندگی؛ این میشود جاهلیّت. جاهلیّت یعنی جوامع انسانی، تحت تأثیر تمایلات شهوی و غضبیِ عمدتاً فرمانروایان خود به شکلی دربیاید که فضائل در آن گم بشود و رذائل حاکم بشود؛ این میشود جاهلیّت.

یک عرصه ی وسیعی از گمراهی در زندگی مردم جاهلی وجود داشت: از یک طرف مهارگسیختگیِ شهوات نفسانی، شهوات جنسی و امثال آن - حالا شما همین محیط جزیرةالعرب را نگاه کنید؛ بقیّه ی محیطها هم همین جور بود؛ به شکل مهارگسیخته ای غرق در شهوات بودند و هرکسی میتوانست، شهوت رانی میکرد - و از آن طرف، همین انسانهای تابع شهوت خود، در مقام قساوت و ویرانگری و خون ریزی، باز تا نهایت حدّومرزی که قابل تصوّر است میرفتند، یعنی کودکان خودشان را میکشتند؛ قَد خَسِرَ الَّذینَ قَتَلوا اَولادَهُم- کسانی که اولاد خود را به قتل میرساندند - سَفَهًا بِغَیرِ عِلم؛ این از روی سفاهت است؛ این سفاهت همان جاهلیّت است. قساوت تا اینجا میرسد که کودک مردم که هیچ، زن و بچّه ی بی گناه دیگران که هیچ، بر فرزند خود هم ترحّم نمیکند! این میشود جاهلیّت. از آن طرف شهوت، از این طرف غضب؛ آن وقت محیط زندگی، اسیر این دو احساس سرکشِ بی مهار قرار میگیرد. اسلام آمد این وضعیّت را دگرگون کند. البتّه عیناً همین در دربارهای ایرانِ ساسانی هم بود، در دربارهای امپراتوریِ روم هم بود، در بقیّه ی جاهایی هم که امپراتوری ها و دربارها و حکمرانی های ظالمانه و طاغوتی بود وجود داشت. اسلام در مقابل همه ی این واقعیّت زشت قد برافراشت؛ لِلعلَمینَ نَذیرًا؛ همه ی جهان را مخاطب هشدار خود قرار داد؛ این پیام اسلام است.

تفسیر:

نکته ها و اشاره ها:

1. قرآن کریم، با تمام قامت و رساترین دلیل ها، در برابر خرافات عرب جاهلی ایستاد و فرهنگ زمانه را اصلاح کرد. این آیه نیز فرزندکشی و ممنوعیت برخی غذاها را محکوم و به دلایل منطقی این محکومیت اشاره می کند.

2. از ابن عباس، شاگرد تفسیری امام علی علیه السلام، حکایت شده که گفت: اگر کسی بخواهد مقدار عقب ماندگی اقوام جاهلی را بداند، آیات سوره ی انعام را بخواند.

3. در این آیه برای مشرکانی که فرزندان خود را می کشتند، چند ویژگی و پیامد برمی شمارد که عبارت اند از:

الف) سفاهت و سبک سری؛

ب) نادانی و انجام دادن کارهای غیر علمی؛

ج) زیانکاری که شامل زیان های عاطفی، اجتماعی و معنوی می شود؛

د) گمراهی و هدایت نشدن.

4. آیه ی فوق در مورد تحریم نابه جای برخی حیوانات و غذاها، مشرکان را نکوهش می کند و چند نکته را تذکر می دهد:

الف) این ها نعمت های خدا برای آنان و لازمه ی حیاتشان بود، ولی آنها قانون خدا را زیر پا گذاشتند و نعمت های الهی را برخود حرام کردند.

ب) مشرکان این گونه تحریم ها را به خدا نسبت دادند، در حالی که خدا چنین دستوری نداده بود و این تهمت بر خدا بود.

ج) این تهمت ها و تحریم ها برخاسته از گمراهی بود.

آموزه ها و پیام ها:

1. عقاید و اعمال خرافی برخاسته از گمراهی و موجب زیانکاری انسان است.

2. کارهای سبک سرانه و غیرعلمی نکنید که زیانکار می شوید.

3. غذاهای حلال را بر خود حرام نکنید که نوعی تهمت بر خداست.

منبع: تفسیر قرآن مهر ج 6 235