قرآن در کلام رهبری – سوره انعام آیه 151

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّکمْ عَلَیکمْ أَلاَّ تُشْرِکوا بِهِ شَیئاً وَ بِالْوالِدَینِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکمْ وَ إِیاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتی حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِکمْ وَصَّاکمْ بِهِ لَعَلَّکمْ تَعْقِلُون

ترجمه:

بگو: «بیایید، آنچه را پروردگارتان بر شما حرام کرده است، (برایتان) بخوانم (و پیروی کنیم): اینکه هیچ چیزی را شریک او قرار ندهید؛ و به پدر و مادر نیکی کنید؛ و فرزندانتان را از فقر نکشید؛ ما، شما و آنان را روزی می دهیم؛ و نزدیک [کارهای ] زشت نشوید، آنچه آشکار است از آنها، و آنچه پنهان است؛ و شخصی را که خدا (کشتن او را) حرام کرده است، جز به حق نکشید؛ این (چیزی است که خدا) شما را به آن سفارش کرده، تا شاید شما خردورزی کنید.

موضوع:

امر شدن مخاطبان قرآن به تعقل، بیانگر اهمیت عقلانیت در اسلام

کلام رهبر:

یک جمله راجع به این حرفی که از قول پاپ نقل شده است؛ عرض بکنیم که دنیای اسلام بحق در مقابل این حرف عکس العمل نشان داد. این اظهارنظری که از یک شخصیتِ روحانی مسیحی درباره ی اسلام با یک میلیارد و نیم انسانِ متدینِ به اسلام و با میلیونها کتابِ نوشته شده ی درباره ی اسلام، صادر شد، از دو جنبه قابل توجه است:

جنبه ی اول که بیشتر هم امروز در دنیای اسلام و در این چند روز به آن توجه شده، مسأله ی تهمتی است که به اسلام متوجه شده است و این ایراد و این تهمت، ظلم به اسلام و بی انصافی درباره ی اسلام است. اسلام را متهم کردن به اینکه از عقلانیت جداست و نسبت به عقل بی اعتناست، همان قدر ظالمانه است که انکارِ یک امر بدیهی؛ انکار منافع خورشید یا انکار نور خورشید. در کدام کتاب آسمانی این همه مخاطبان امر شده اند به تفکر، به تعقل؛ «لعلّکم تتفکّرون» «لعلّکم تعقلون» به تدبر در آیات تکوینی الهی. در کدام کتاب آسمانی در اولین خطاب به علم، به قلم، به تعلیم، توجه شده و اهمیت داده شده است. و امروز اگر دنیای غرب در کار علم و پیشرفت علمی موفقیتی دارد، کدام مورخ و مطلعِ باانصافی است که تصدیق نکند که این را از دنیای اسلام گرفته است. قرون وسطی که قرون تاریکی و ظلمت و سیاهی دنیای غرب و اروپا بود، دوران شکوفایی علم و تعقل و اندیشه و فلسفه و ابن سیناها و فارابی ها و افرادی این چنین، در دنیای اسلام است.

تفسیر:

نکته ها و اشاره ها:

1. در این آیه و آیات بعد، ده قانون اساسی و خردپسند مطرح شده است که پنج مورد در این آیه آمده است: ممنوعیت شرک، لزوم نیکی به پدر و مادر، ممنوعیت فرزندکشی، ممنوعیت اعمال زشت آشکار و پنهان و ممنوعیت آدم کشی.

2. دستورات پنجگانه ای که در آیه ی فوق آمده و در اسلام مورد توجه گسترده واقع شده، مخصوص اسلام نیست، بلکه در ادیان الهی دیگر نیز وجود داشته است؛ همان طور که نمونه ی ناقص آن را در ده فرمان تورات می بینیم.

3. قوانینی که در آیه ی فوق آمده است از مستقلّات عقلیه به شمار می آید؛ یعنی مطالبی است که عقل انسان به روشنی آنها را درک می کند و می پذیرد. در پایان آیه نیز آمده است «تا شاید خردورزی کنید.»

4. آیه ی فوق، پس از بیان ممنوعیت شرک، بلافاصله نیکی به پدر و مادر را ذکر نمود و حتی آن را قبل از دستورات مهم دیگر آورد. این نشان دهنده ی اهمیت حقّ پدر و مادر از منظر اسلام است.

5. جالب این است که موارد شرک، قتل فرزند، قتل افراد و اعمال زشت را به صورت نهی بیان کرد، ولی در مورد پدر و مادر نفرمود آنان را اذیت نکنید، بلکه امر کرد و فرمود: «به آنان نیکی کنید.»؛ یعنی نه تنها آزار آنان حرام است، بلکه نیکی به پدر و مادر لازم است.

چه خوش گفت زالی به فرزند خویش

چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن

گر از عهد خُردیت یاد آمدی

که بیچاره بودی در آغوش من

نکردی در این روز بر من جفا

که تو شیرمردی و من پیرزن

(سعدی)

6. به پدر و مادرتان، بدون واسطه و مستقیماً، خودتان نیکی کنید. این تعبیر علاوه بر آن که نکته ای عاطفی در بردارد، اهمیت موضوع را بیش تر می رساند.

7. مردم دوران جاهلیت، دختران خویش را به خاطر تعصب های غلط زنده به گور می کردند و فرزندان پسر خویش را نیز به خاطر فقر به قتل می رساندند. خدا آنها را از این کار بازداشت و فرمود رزق آنها با خداست.

متأسفانه در عصر ما نیز اعمال جاهلی به نوعی دیگر تکرار می شود و برخی افراد، کودکان خود را در مرحله ی جنینی سِقْط می کنند و بهانه های واهی و جاهلانه ای می آورند و گاهی نیز به کمبود مواد غذایی استدلال می کنند.

مخور هول ابلیس تا جان دهد

هر آن کس که دندان دهد نان دهد

(سعدی)

8. در آیه ی فوق آمده بود که «به گناهان زشت نزدیک نشوید.» این تعبیر شدت پرهیز و دوری را می رساند و در مورد گناهانی مثل عمل منافی عفت (زنا) به کار می رود که نزدیک شدن به آنها وسوسه انگیز است و انسان را به انحراف می کشاند.

9. در آیه ی فوق بیان شده که به «گناهان زشت آشکار و پنهان» نزدیک نشوید. برخی از مفسران، گناهان آشکار را مفاسد ظاهر اجتماعی و گناهان پنهان را آلودگی های روحی و درونی انسان می دانند که اسلام می خواهد انسان از هر دو نوع آلودگی نجات یابد.

10. در برخی احادیث از امام باقر علیه السلام حکایت شده که «مقصود از گناه آشکار، عمل منافی عفت (زنا) است و منظور از گناه پنهان، دوستی های نامشروع و مخفی است.» روشن است که این گونه احادیث مصداق های روشن آیه را بیان می کنند، ولی مفهوم آیه منحصر در این امور نیست.

11. آیه ی فوق و آیات بعد چیزهای حلال و جایز را برنشمرده، بلکه حرام ها را بیان نموده است؛ چرا که اصل در همه چیز حلال بودن آنهاست، مگر چیزهایی که ثابت شود حرام و ممنوع اند.

12. تعبیر «پروردگارتان بر شما حرام کرد.»، می تواند اشاره به آن باشد که ممنوعیت هایی که در آیه آمده است، جنبه ی پرورشی و تربیتی برای انسان دارد که از مقام ربوبیت خدا ناشی شده است.

13. کشتن دیگران جایز نیست (و از گناهان کبیره است) مگر به حق باشد؛ یعنی اگر کسی قاتل باشد، قصاص و کشتن او، با شرایط خاص، جایز بلکه گاهی لازم است؛ چون حق است و از خون ریزی های دیگر جلوگیری می کند و سبب امنیت جامعه می شود؛ پس معیار خوب و بد بودن قتل، حق بودن یا نبودن آن است.

آموزه ها و پیام ها:

1. گناهان اساسی که در اسلام ممنوع شده، سفارش الهی و مورد قبول خرد انسان است.

2. انحرافات عقیدتی (مثل شرک)، اخلاقی (مثل پدر و مادر آزاری) و اجتماعی ممنوع است.

3. از قوانین و محرمات الهی پیروی کنید (نه از خرافات).

4. فقر را بهانه ای برای فرزندکشی قرار ندهید که خدا روزی دهنده ی همه ی شماست.

5. به زشت کاری نزدیک نشوید (که گرفتار آن می شوید).

منبع: تفسیر قرآن مهر ج 6 255