قرآن در کلام رهبری – سوره انعام آیه 161

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

قُلْ إِنَّنی هَدانی رَبِّی إِلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ دیناً قِیماً مِلَّةَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکین

ترجمه:

بگو: «پروردگارم مرا به راه راست هدایت کرده؛ آیینی پابرجا (و ضامن سعادت دین و دنیا)؛ آیین ابراهیم؛ که از آیینهای خرافی روی برگرداند؛ و از مشرکان نبود.»

موضوع:

ملت یعنی دین و آیین نه امت و شعب

کلام رهبر:

خود کلمه ی «ملی» هم از همین قبیل است. ملت، به معنای «شَعب» و «امت» نیست؛ ملت، یعنی دین. «ملّة ابراهیم حنیفا»، یعنی آیین ابراهیم. این واژه از زمان مشروطه آمده و نمی شود آن را کاری کرد. این قدر گفته ایم ملت ایران، که به قول آقای نجفی جزو زبان شده است. این از آن مواردی است که نمی شود از زبان اخراج کرد. ملت، یعنی همین امت ما. حالا نمی دانم که اصلاً فارسی ملت چیست؛ باید یک معادل فارسی برای این واژه پیدا کنیم. «خلق» هم عربی است. این واژه را تاجیکها از کمونیستها گرفتند. کمونیستهای داخلی خودمان هم «خلق» می گفتند؛ خیال می کردند وقتی گفتند خلق، کلمه ی ملت را ضایع می کنند! بالاخره هر مکتبی واژه ی جدیدی برای خودش می آورد که معادل فارسی ندارد؛ حالا واقعاً بگردیم یک کلمه ی فارسی برای این واژه پیدا کنیم.

تفسیر:

این است راه مستقیم من

این چند آیه و آیات دیگری که بعد از آن می خوانیم و سوره انعام با آن پایان می پذیرد در حقیقت خلاصه ای است از بحثهای این سوره که در زمینه مبارزه با شرک و بت پرستی بیان شده و تکمیل و توضیح بیشتری روی آنها است، در حقیقت این سوره با دعوت به توحید و مبارزه با شرک شروع و با همان بحث نیز خاتمه می یابد.

نخست در برابر عقائد و ادعاهای دور از منطق مشرکان و بت پرستان، خداوند به پیامبرش دستور می دهد که" بگو پروردگار من مرا به راه راست که نزدیکترین راهها است هدایت کرده است" (این راه راست همان جاده توحید و یکتاپرستی و درهم کوبیدن آئین شرک و بت پرستی است) (قُلْ إِنَّنِی هَدانِی رَبِّی إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ ).

جالب توجه اینکه: این آیه و تعداد زیادی از آیات قبل و بعد با جمله" قل":" بگو" شروع می شود، و شاید هیچ سوره ای در قرآن، این اندازه، این جمله در آن تکرار نشده باشد، و این در حقیقت درگیری شدید پیامبر ص را در این سوره با منطق مشرکان منعکس می کند. و نیز راه هر گونه بهانه را بر آنها می بندد زیرا تکرار کلمه" قل" نشانه این است که تمام این گفتگوها به فرمان خدا و به تعبیر دیگر عین منطق پروردگار است، نه نظرات شخص پیامبر ص.

روشن است ذکر کلمه" قل" در این آیات و مانند آنها در متن قرآن، برای حفظ اصالت قرآن و نقل عین کلماتی است که بر پیامبر ص وحی شده و به تعبیر دیگر پیامبر ص هیچگونه تغییری در الفاظی که بر او وحی می شد نمی داد و حتی کلمه" قل" را که خطاب پروردگار به او است، عینا ذکر می کرد.

سپس این" صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ " را در این آیه و دو آیه بعد توضیح می دهد:نخست می گوید:" آئینی است مستقیم در نهایت راستی و درستی، ابدی و جاویدان" و قائم به امور دین و دنیا و جسم و جان (دِیناً قِیماً). و از آنجا که عربها علاقه خاصی به ابراهیم نشان می دادند و حتی آئین خود را به عنوان آئین ابراهیم معرفی می کردند، اضافه می کند که" آئین واقعی ابراهیم همین است که من به سوی آن دعوت می کنم" نه آنچه شما به او بسته اید (مِلَّةَ إِبْراهِیمَ ). همان ابراهیم که" از آئین خرافی زمان و محیط، اعراض کرد، و به حق یعنی آئین یکتاپرستی روی آورد" (حنیفا). " حنیف" به معنی شخص یا چیزی است که تمایل به سویی پیدا کند، ولی در اصطلاح قرآن به کسی گفته می شود که از آئین باطل زمان خود روی گرداند و به آئین حق توجه کند.

این تعبیر گویا پاسخی است به گفتار مشرکان که مخالفت پیامبر را با آئین بت پرستی که آئین نیاکان عرب بود، نکوهش می کردند، پیامبر در پاسخ آنها می گوید: این سنت شکنی و پشت پا زدن به عقائد خرافی محیط، تنها کار من نیست، ابراهیم که مورد احترام همه ما است نیز چنین کرد. سپس برای تاکید می افزاید که" او هیچگاه از مشرکان و بت پرستان نبود" (وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکینَ ). بلکه او قهرمان بت شکن و مبارز پویا و پی گیر با آئین شرک بود.تکرار جمله حَنِیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکینَ در چند مورد از آیات قرآن با ذکر کلمه" مسلما" یا بدون آن برای تاکید روی همین مساله است که ساحت مقدس ابراهیم که عرب جاهلی به او افتخار می کرد از این عقائد و اعمال غلط پاک بود.

منبع: تفسیر نمونه، ج 6، ص: 58