قرآن در کلام رهبری – سوره نساء آیه 1

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

یا أَیهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکمُ الَّذی خَلَقَکمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالاً کثیراً وَ نِساءً وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلَیکمْ رَقیباً

ترجمه:

ای مردم! [خودتان را] از [عذاب ] پروردگارتان حفظ کنید، (همان) کسی که شما را از یک شخص آفرید؛ و از او همسرش را آفرید، و از آن دو، مردان و زنان فراوانی منتشر ساخت. و [خودتان را] از [عذاب ] خدایی که به (نام) او از همدیگر درخواست می کنید، حفظ کنید. و [خودتان را از ضرر قطع رابطه با] خویشاوندان [حفظ کنید، چرا] که خدا همواره بر شما نگهبان است.

موضوع:

حفظ نهاد مقدس سپاه بر صراط مستقیم به وسیله تقوا

کلام رهبر:

حفظ این نهاد مقدّس [سپاه پاسداران] خیلی باارزش است، و حفظ آن هم به این است که یکایک شما خودتان را در این صراط مستقیمی که در آن قرار گرفته اید، با مراقبت و با تقوا و پرهیزکاری حفظ کنید؛ «اتّقوااللَّه». عزیزان من! «اتّقواللَّه». تقوا هم معنایش این است که به طور دائم مراقب حرکات و اعمال و رفتار و گفتار خودتان باشید و خود را رها نکنید. این مراقبت، خیلی برکات دارد. همین مراقبت است که انسان را در صراط مستقیم الهی حفظ می کند. بر اثر تقواست که همه چیز به دست می آید. این مطلب، مطلب قرآنی است؛ چیزی است که اگر تحلیلگران اهل معرفت و آشنا با این مسائل بنشینند رویش مطالعه کنند، تمام آن با استدلالات عقلانی قابل تبیین است. نه این که بخواهیم یک مطلب مثلاً غیبی را همین طوری عرض کنیم؛ واقعاً قابل تبیین است. اینها در جای خود گاهی تبیین هم شده است و من حالا در آن مقام نیستم که این را بیان کنم.

تفسیر:

نکته ها و اشاره ها:

1. در مورد آفرینش انسان ها از «نَفْسٍ واحِدَةٍ» دو احتمال مطرح است:

الف) آفرینش انسان از واحد نوعی، یعنی جنس مذکر؛

ب) آفرینش انسان از فرد شخصی، یعنی پدر انسان های امروزی، حضرت «آدم» علیه السلام. مفسران قرآن با توجه به ظاهر آیه احتمال اول را بعید می دانند.

2. در مورد آفرینش «حواء» از آدم، دو احتمال مطرح شده است:

الف) همسر آدم، از جنس او، یعنی جنس بشر آفریده شده است. این مطلبی است که از برخی آیات دیگر قرآن نیز برداشت می شود. همان طور که می فرماید: «خدا همسران شما را از (جنس) شما قرار داد.»

ب) همسر آدم از بدن او یعنی از یکی از دنده های چپ آدم آفریده شد.این مطلبی است که در تورات آمده و در برخی از روایات غیرمعتبر نیز بدان اشاره شده است، ولی در احادیثی از امام باقر و امام صادق علیهما السلام این مطلب شدیداً تکذیب شده است.

3. در مورد به وجود آمدن نسل انسان ها از آدم و حوا و ازدواج فرزندان آنان چند احتمال مطرح شده است:

الف) فرزندان آدم با هم دیگر ازدواج کرده باشند و در آن زمان ازدواج خواهر و برادر حرام نبوده باشد. این مطلب در برخی از روایات اهل بیت علیهم السلام آمده است. و موافق ظاهر آیه ی فوق نیز هست.

ب) فرزندان آدم با موجوداتی از جنس غیر انسان، مثل حوریان، ازدواج کرده باشند. این مطلب نیز در برخی روایات آمده است اما موافق ظاهر آیه ی فوق نیست.

ج) فرزندان آدم با بازماندگان انسان های پیشین ازدواج کرده باشند، همان گونه که در برخی روایات اشاره شده که آدم اولین انسان روی زمین نبوده و زیست شناسان نیز پیدایش نوع بشر را از ده ها هزار سال قبل می دانند؛ البته این احتمال با ظاهر آیه ی فوق ناسازگار است.

4. سفارش به خویشاوندان در آیه ی فوق از دو جهت مهم است:

الف) قرآن برای پیوند خویشاوندی و صله ی رحم آن قدر اهمیت قایل شده که تقوای الهی را در کنار تقوا نسبت به خویشاوندان مطرح کرده است.

ب) این مطلب اشاره به مسأله ای است که در صدر آیه مطرح بود؛ یعنی:شما، فرزندان آدم، همه از یک پدر و مادر هستید، پس همه با هم خویشاوندید. این ارتباط و پیوند ایجاب می کند که شما به همه ی انسان ها، از هر نژادی که هستند، محبت بورزید.

5. در روایتی از علی علیه السلام آمده است پیوند خویشاوندی و صله ی رحم را رعایت کنید، اگر چه با سلام کردن به آنان باشد (سپس حضرت آیه ی فوق را قرائت کردند).

6. در برخی روایات از امام رضا علیه السلام حکایت شده کهخویشاوندان آل محمد، امامان علیهم السلام هستند. .. سپس فرمودند:خدایا پیوند داشته باش با کسی که با ما پیوند داشته باشد و پیوند خود را قطع کن از کسی که پیوندش را با ما قطع کند.

آن گاه اشاره کردند که این مطلب در مورد خویشاوندان مؤمنان نیز صادق است؛ و آیه ی فوق را تلاوت کردند.البته روشن است که این گونه احادیث بالاترین مصداق خویشاوندی را مطرح کرده اند که همان خویشاوندی عقیدتی و معنوی است، وگرنه معنای آیه شامل همه ی خویشاوندان می شود.

7. «رَقیب» در اصل به معنای کسی است که از محل بلندی بر اوضاع نظارت می کند؛ از این رو به محافظ و نگهبان نیز رقیب می گویند. البته بلندی مکان رقیب ممکن است ظاهری باشد یا معنوی؛ یعنی مقصود، مقام بالاتر و یا مراتب عالی وجود باشد.خدای متعال مراقب و محافظ کردار و نیت های انسان هاست، همان گونه که نگهبان انسان در برابر حوادث است.

8. بنیان جامعه ی بشری بر نظم و قانون است و هیچ چیزی بهتر از تقوا و خود نگه داری ضامن اجرای قوانین نیست؛ از این رو در این آیه به همه ی افراد بشر سفارش شده است که تقوا داشته باشند.

آموزه ها و پیام ها:

1. همه ی انسان ها از یک نژاد هستند (پس هر نوع تبعیض نژادی مردود است).

2. تقوای خویشاوندی را رعایت کنید.

3. با مطالعات تاریخی انسان شناسانه، خداشناس تر شوید.

4. با تقویت خداشناسی، تقوای خود را پایدارتر سازید.

5. شما تحت نظر خدا هستید، پس مراقب اعمال خود باشید.

منبع: تفسیر قرآن مهر ج 4 25