قرآن در کلام رهبری – سوره نساء آیه 26-27

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیات:

یریدُ اللَّهُ لِیبَینَ لَکمْ وَ یهْدِیکمْ سُنَنَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِکمْ وَ یتُوبَ عَلَیکمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ حَکیمٌ (26) وَ اللَّهُ یریدُ أَنْ یتُوبَ عَلَیکمْ وَ یریدُ الَّذینَ یتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمیلُوا مَیلاً عَظیماً (27)

ترجمه:

خدا می خواهد روشهای کسانی که پیش از شما بودند برای شما بیان کند، و شما را بدان هدایت فرماید، و شما را ببخشد. و خدا دانایی فرزانه است (26). خدا می خواهد با بیان حقیقت و تشریع احکام به سوی شما برگردد، و پیروان شهوات می خواهند شما از راه حقیقت منحرف شوید، و دچار لغزشی بزرگ بگردید (27).

موضوع:

تلاش صاحبان قدرت برای ایجاد غفلت مردم

کلام رهبر:

قرآن میخواهد مردم مسلمان غافل نباشند، بلکه متوجّه باشند. نقطه مقابل این خواستِ الهی و قرآنی، خواستِ کسانی است که مست قدرت یا شهوتند، که در آیه شریفه قرآن در سوره «نساء» نسبت به اراده پروردگار، این گونه میفرماید: «یرید اللَّه لیبیّن لکم و یهدیکم سنن الّذین من قبلکم.» یعنی خدا میخواهد که شما هدایت شوید؛ راه را پیدا کنید؛ چشمهای شما ببیند و قلب شما آگاه باشد.

اما در آیه بعد، نقطه مقابل این است «و یرید الّذین یتّبعون الشّهوات ان تمیلوا میلاً عظیماً.» اما کسانی که مست قدرت و شهوتند، دچار غفلت هستند و میخواهند شما هم مثل آنها در غفلت به سر ببرید و متوجّه نباشید و راهتان را پیدا نکنید. لذا، صاحبان قدرت و گردن کلفتهای عالم که قدرت و شهوت و مقام و همه موجبات غفلت را با همدیگر دارند، هر جا به مردم و کسانی که بیدارند و دلهایشان به هدایت الهی نورانی است برخورد میکنند، میخواهند آنها را هم مانند خود دچار غفلت کنند و از راه راست منحرف نمایند. خدای متعال، بر ما به عنوان یک ملت، منّت گذاشته و بیدارمان کرده است.

ما هم قبلاً در خواب غفلت بودیم. ما هم در سایه نا مبارک نظامهای طاغوتی و سلطنتی، راه را نمیشناختیم. ما هم از اخلاق اسلامی برکنار بودیم. خدا بر ما منّت نهاد، بیدارمان کرد و دلهایمان را روشن نمود.

ترجمه تفسیر المیزان:

[هدف از تشریع احکام مربوط به نکاح]

این آیه در مقام بیان هدفی است که در تشریع احکام نامبرده در آیات سه گانه منظور بوده و بیان مصلحت هایی است که بر این احکام اگر بدان عمل شود مترتب می شود، می فرماید: (خدا می خواهد برای شما بیان کند)، یعنی احکام دین خود را بیان کند، که چه مصالحی برای دنیا و آخرت شما در آنها است، و چه معارف و حکمت هایی در آن نهفته است، و بنا بر این در جمله مورد بحث، معمول جمله: (یبین) حذف شده، تا اشاره باشد به اینکه آن قدر عظیم و با اهمیت است که قابل بیان نیست، ممکن هم هست هر دو جمله:" لِیبَینَ لَکمْ" و جمله" و یهدیکم" یک معمول داشته هر دو در آن یک معمول تنازع داشته باشند، و آن یک معمول عبارت باشد از

" سُنَنَ الَّذِینَ".

" وَ یهْدِیکمْ سُنَنَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکمْ" یعنی شما را هدایت کند به طریقه های زندگی سابقین یعنی انبیا و امت های صالح گذشته، که زندگی خود را در دنیا مطابق رضای خدا پیش بردند، و در نتیجه سعادت دنیا و آخرت خود را به دست آوردند، و بنا بر این معنا مراد از سنت های آنان، سنت های آنان بطور اجمال است، نه بطور تفصیل، و بیان همه خصوصیات آن پس کسی اشکال نکند که چگونه این آیات بیانگر سنت های گذشتگان است، با اینکه عینا همین آیات بعضی از سنت های آنان را نسخ می کند، نظیر ازدواج برادران با خواهران در سنت آدم ابو البشر، و جمع بین دو خواهر در سنت یعقوب (ع)، که در زمان واحد دو خواهر را در ازدواج داشت، یکی لیا مادر یهودا و دیگری راحیل مادر یوسف،- آن طور که در بعضی اخبار آمده.

البته در این میان معنایی دیگر نیز هست، که بعضی آیه را آن طور معنا کرده اند، و آن این است که مراد از هدایت در آیه، راهنمایی به همه سنت های همه امت های گذشته است، چه آنها که بر حق بودند، و چه آنها که در سنت هایشان راه باطل می پیمودند، و معنای آیه این است که ما می خواهیم برای شما همه سنت های سابقه چه حق و چه باطلش را بیان کنیم، تا شما مردم دارای بصیرت شوید، و سنت های حق و صحیح را بگیرید و باطلش را رها کنید.

و این معنا عیبی ندارد، جز اینکه هدایت در قرآن کریم در این معنا استعمال نشده، و هر جا استعمال شده به معنای راهنمایی به سوی حق است، نظیر آیه:" إِنَّک لا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لکنَّ اللَّهَ یهْدِی مَنْ یشاءُ"، و یا اگر نامی از حق را نمی برد منظورش همان حق است نظیر آیه: " إِنَّا هَدَیناهُ السَّبِیلَ إِمَّا شاکراً وَ إِمَّا کفُوراً" و در مواردی که معنای بالا مورد نظر باشد قرآن کریم تعبیر به بیان و یا قصد و یا امثال آن می کند، نه تعبیر به هدایت.

بله اگر جمله" یبین. .." و جمله:" یهدیکم" هر دو در جمله:" سُنَنَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکمْ" و جمله " یتُوبَ عَلَیکمْ. .." عمل کنند یعنی ما این دو را راجع به آن دو بدانیم، و برگشت معنا را به این بدانیم که: خدای تعالی سنت های گذشتگان را برایتان بیان می کند، و شما را به سوی خصوص حق آن سنت ها هدایت می کند، و در مواردی که مبتلا به باطل آن سنت ها شدید از جرم شما در می گذرد، آن وقت وجهی برای این قول هست، چون با این توجیه ارتباط این آیه با آیات سابق هم که در آن ذکری از سنت های حق و باطل گذشتگان و ذکری از توبه نسبت به آنچه قبل از اسلام آوردن مرتکب شده بودند، به میان آمده بود.

" وَ یتُوبَ عَلَیکمْ وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکیمٌ" این توبه عبارت است از رجوع خدای تعالی به بنده خود به نعمت و رحمتش، به اینکه برایش شریعت تشریع کند، و حقیقت را بیان نماید و به سوی طریق استقامت، هدایتش فرماید، همه اینها از خدای تعالی توبه است، هم چنان که قبول توبه بنده گنه کار و از بین بردن آثار گناهان او نیز توبه است. و اگر جمله:" وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکیمٌ" را ذیل کلام قرار داد، برای این بود که به همه فقرات آیه مربوط باشد، چون اگر می خواست تنها مربوط به جمله آخر آیه باشد مناسب تر آن بود که بفرماید:" و اللَّه غفور رحیم".

" وَ اللَّهُ یرِیدُ أَنْ یتُوبَ عَلَیکمْ وَ یرِیدُ الَّذِینَ. .." در این آیه مساله توبه تکرار شده، و گویا منظور دلالت بر این معنا بوده که بفهماند جمله:" وَ یرِیدُ الَّذِینَ یتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِیلُوا مَیلًا عَظِیماً" از سه فقره آیه قبلی، تنها مقابل فقره اخیر قرار دارد، و اگر جمله:" وَ اللَّهُ یرِیدُ. .." تکرار نمی شد، و جمله:" وَ یرِیدُ الَّذِینَ یتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ" به آیه قبلی وصل می شد، قهرا چنین به نظر می رسید که این جمله در مقابل همه فقرات آیه قبلی قرار دارد، و آن وقت معنای آیه به طور قطع لغو می شد (توضیح اینکه فقرات آیه قبل عبارت بود از 1-" یرِیدُ اللَّهُ لِیبَینَ لَکمْ" 2-" یهْدِیکمْ سُنَنَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکمْ" 3-" وَ یتُوبَ عَلَیکمْ"، و اراده آنهایی که پیروی شهوات می کنند، نمی تواند از بیان خدای تعالی که مضمون فقره اول است جلوگیری و با آن مقابله کند، و همچنین نمی تواند با هدایت خدای تعالی که مضمون جمله دوم است مقابله نماید، خدای تعالی برای مسلمانان بیان می کند و به سوی سنت های گذشتگان هدایت می کند، چه آنها بخواهند و چه نخواهند، پس به همین منظور که جمله " وَ یرِیدُ الَّذِینَ یتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ. .." به همه فقرات بر نگردد، و تنها به جمله اخیر بر گردد. جمله:" وَ اللَّهُ یرِیدُ أَنْ یتُوبَ عَلَیکمْ" را تکرار نمود) (مترجم).

و مراد از میل عظیم، هتک همین حدود الهی است، که در این آیات ذکر شد، می فرماید: پیروان شهوات می خواهند شما همه این مرزها را بشکنید، با مادر و خواهر و دختر خود و غیره که به نسب بر شما حرام شده اند، و خواهر رضاعی و مادر زن و ربیبه و غیره که به سبب بر شما حرام شده اند همخوابگی کنید، و یا زنا را مباح دانسته از سنت قویم ازدواج که خدا آن را باب کرده روی گردان نشوید.

منبع: ترجمه تفسیر المیزان ج 4 446