قرآن در کلام رهبری – سوره نساء آیه 58

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

إِنَّ اللَّهَ یأْمُرُکمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلی أَهْلِها وَ إِذا حَکمْتُمْ بَینَ النَّاسِ أَنْ تَحْکمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا یعِظُکمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ کانَ سَمیعاً بَصیرا

ترجمه:

خداوند به شما فرمان می دهد که امانتها را به صاحبانش بدهید! و هنگامی که میان مردم داوری می کنید، به عدالت داوری کنید! خداوند، اندرزهای خوبی به شما می دهد! خداوند، شنوا و بیناست.

موضوع:

مسئولیت در نظام اسلامی، امانت الهی

کلام رهبر1:

چند توصیه میکنم به رئیس جمهور محترم و برادران و خواهرانی که در بخشهای مختلف با ایشان همکاری خواهند داشت که این توصیه ها را در نظر داشته باشند. این مسئولیّت را، این توانایی را، امانت بدانید؛ همچنان که امیرالمؤمنین فرمود: این در گردن تو یک امانتی است؛ وَ اِنَّما هِیَ فی عُنُقِکَ اَمانَة؛ این مسئولیّت، امانت الهی است در اختیار من و شما؛ امانت داری باید کرد؛ حفظ امانت باید کرد. این آیه ی شریفه ی «اِنَّ اللهَ یَأمُرُکُم اَن تُؤَدُّوا الاَماناتِ اِلی اَهلِها»، فقط [درباره ی] این امانتهای مادّیِ محسوس نیست؛ این امانت مهمّ معنوی -که این مسئولیّت است- مصداق برتر آنها است.

موضوع:

توجه به گذرا بودن و امانت بودن دوران مسئولیت در مجلس

کلام رهبر2:

دوره ی مسئولیّت هم گذرا است. خب، شما از این دوره ی چهارساله ی اخیر مجلس نهم، دو سال را گذراندید. همه ی حوادث عالم، همین جور سریع میگذرد؛ عمر انسان هم همین جور است. این تمثیل قرآنی خیلی تکان دهنده است: سبزه ای که در اوّل بهار از زمین میرویَد یا از شاخ خشک درخت میشکفد، سبزه ی زیبایی است؛ انسان از نگاه کردن به برگ سبز و به سبزه ی بهاری لذّت میبرد؛ نوپا و تازه است و رو به رشد دارد؛ چیزی نمیگذرد که تابستان فرا میرسد و این سبزه، آنچه را از استعداد در آن گذاشته شده است، نمایان میکند - چه میوه در درخت، چه محصول در زراعت - باز چیز زیادی نمیگذرد که پاییز فرا میرسد؛ وقتی پاییز فرا رسید، همان سبزه ی زیبای پرطراوت تبدیل میشود به برگ خشکی و خاشاکی؛ فَاَصبَحَ هَشیمًا تَذروهُ الرِّیح؛ همان چهره ی زیبا و جذّاب و طراوت بخش، تبدیل میشود به خاشاکی که بادها آن را از این طرف به آن طرف میبرند.

ما هم همین جور هستیم؛ این نمایش عینی عمر ما است: از یک جا شروع میشود، کودکی است و جوانی است و طراوت است و شادابی است و نشاط است و حوصله است و آرزوهای بزرگ است؛ بعد میرسیم به میان سالی، آنچه از استعدادهایی که در ما وجود داشته است، به قدر همّتمان، به قدر تلاشمان، بُروز پیدا میکند؛ بعد سرازیر میشویم به سمت کهن سالی. و گفت:

دیر بماندم در این سرای کهن من

تا کهنم کرد صحبت دی و بهمن

کهنه میشویم، فرسوده میشویم؛ فَاَصبَحَ هَشیمًا تَذروهُ الرِّیح؛ میشویم مثل همان خاشاک. این عمر است، طبیعت زندگی همین است؛ این را باید فهمید. تا انسان جوان است، این را نمیفهمد، در سنین ما، انسان این را بیشتر حس میکند، بیشتر درک میکند. طول این زندگی جلوی چشم ما است: سبزه و طراوت و شادابی و آمادگی، و بعد بتدریج پختگی، و بعد بتدریج فرسودگی؛ این را انسان جلوی چشمش مشاهده میکند. با این نگاه باید کار کرد.

بعد هم در مقابل محاسبه ی الهی که «ما یَلفِظُ مِن قَولٍ اِلّا لَدَیهِ رَقیبٌ عَتید»، هر کلمه ای که از ما صادر میشود، ثبت میشود، ضبط میشود؛ هر حرکت ما، هر اقدام ما، بلکه هر اندیشه ی ما و فکر ما. باید با این توجّه کار کنیم؛ شما در کرسی های مجلس، هیئت رئیسه ی محترم در جایگاه ریاست و مدیریّت، و این حقیر در جای خودم، مسئولین دولتی [هم] همین جور؛ با این روش باید نگاه کرد. امانتی است، این امانت را بایستی ادا کنیم؛ اِنَّ اللهَ یَأمُرُکُم اَن تُؤَدُّوا الاَمانتِ اِلی اَهلِها. ادای امانت هم به این است که آنچه وظیفه ی ما است بشناسیم و در حدّ وسع - بیش از آن هم از ما نخواسته اند - و توان، برای آن تلاش کنیم و تا جایی که میتوانیم بدویم.

موضوع:

عمل مسئولان انتخابات بر طبق قانون؛ مصداق ادای امانت الهی

کلام رهبر3:

راه اساسی برای اینکه مشکلات انتخاباتی پیش نیاید، التزام به قانون است؛ این را من عرض بکنم. آحاد مردم در هر جای کشور که هستند؛ در شهر، در روستا، در مرکز، در کلانشهرها و در همه جا، باید به دنبال این باشند که هر کسی حرفی میزند، بر اساس قانون باشد؛ هر کسی توقعی دارد، بر اساس قانون باشد. آنهائی که آن سال آن خسارت را به کشور و به ملت وارد کردند و برای کشور هزینه درست کردند، اگر تسلیم قانون بودند، اینجوری نمیشد.

قانون معیّن کرده است که اگر کسی اعتراضی دارد، بیاید. آن سال گفته شد؛ حتّی ما از شورای محترم نگهبان خواهش کردیم، آن زمان را تمدید هم کردند که آراء بازشماری شود؛ گفتیم هر تعداد معقولی و هر صندوقی که بخواهند بازشماری شود، بازشماری شود؛ خب، زیر بار نرفتند! کارشان منطقی نبود، معقول نبود؛ برای کشور هزینه درست کردند.

خب، کشور بر این مسائل فائق می آید. نظام جمهوری اسلامی قوی است. این خرابکاری ها و انگشت توی چشم کردنها و این مزاحمتها و آزارها، جمهوری اسلامی را که از پا نمی اندازد. جمهوری اسلامی در طول این سالها با انواع سیاستها و سیاستمدارانِ مختلف روبه رو بوده است؛ اما با وجود همه ی معارضه ها، همه ی زاویه ها - که احیاناً وجود داشته است - جمهوری اسلامی پیش رفته؛ بعد از این هم همین جور خواهد بود. جمهوری اسلامی که با این حرفها از پا در نمی آید، منتها برای کشور هزینه درست میشود. راه هزینه درست نشدن، التزام به قانون است.

این توصیه ی من به شما مسئولان محترم انتخابات هم هست: قانون را معیار قرار دهید. در آیه ی کریمه ی قرآن که تلاوت کردند، به ادای امانت اشاره شد - «انّ اللّه یأمرکم ان تؤدّوا الامانات الی اهلها» - ادای امانت به همین است که طبق مرّ قانون عمل شود؛ هم در مرحله ی تشخیص صلاحیتها - چه در مورد ریاست جمهوری، چه در مورد شوراها، و در موارد دیگری که در پیش است - هم در مرحله ی قرائت آراء، هم در مرحله ی حفظ آراء و صندوقها. باید مرّ قانون رعایت شود و نهایت امانتداری انجام بگیرد؛ که بحمداللّه تا حالا هم همین جور بوده است.

موضوع:

کسب و رساندن امانت نفیس و موثر معارف الهی به مخاطبین

کلام رهبر4:

حقیقت ناب و اسلام ناب که امام بزرگوار برروی آن این همه تأکید می کردند، برای این است که ما این متاع را - که متاع ذهن مردم و متاع مغزها و متاع دلهاست - خالص، بدون غلّ و غش، بدون تقلّب و بدون کم و زیادهایی که دستهای خائن و گنهکار یا غافل و جاهل به وجود آورده اند، به مخاطبان برسانیم. این بزرگترین امانت الهی است؛ «ان اللَّه یأمرکم ان تأدوا الامانات الی اهلها». بزرگترین و نفیس ترین و مؤثّرترین و گرانبهاترین امانتی که خدای متعال به ما داده است، معارف الهی و حقایق الهی است. اینها را بایستی به صورت ناب و به صورت خالص، هرچه نزدیکتر به واقع به دست بیاوریم و آن را به مخاطب برسانیم.

تفسیر:

دو قانون مهم اسلامی

آیه فوق گرچه همانند بسیاری از آیات در مورد خاصی نازل شده ولی بدیهی است یک حکم عمومی و همگانی از آن استفاده می شود، و صریحا می گوید:" خداوند به شما فرمان میدهد که امانتها را به صاحبان آنها بدهید." روشن است امانت معنی وسیعی دارد و هر گونه سرمایه مادی و معنوی را شامل می شود و هر مسلمانی طبق صریح این آیه وظیفه دارد که در هیچ امانتی نسبت به هیچکس (بدون استثناء) خیانت نکند، خواه صاحب امانت، مسلمان باشد یا غیر مسلمان، و این در واقع یکی از مواد" اعلامیه حقوق بشر در اسلام" است که تمام انسان ها در برابر آن یکسانند، قابل توجه اینکه در شان نزول فوق، امانت تنها یک امانت مادی نبود و طرف آن هم یک نفر مشرک بود.

در قسمت دوم آیه، اشاره به دستور مهم دیگری شده و آن مسئله" عدالت در حکومت" است.آیه می گوید خداوند نیز به شما فرمان داده که به هنگامی که میان مردم قضاوت و حکومت می کنید، از روی عدالت حکم کنید (وَ إِذا حَکمْتُمْ بَینَ النَّاسِ أَنْ تَحْکمُوا بِالْعَدْلِ ).

سپس برای تاکید این دو فرمان مهم میگوید:" خداوند پند و اندرزهای خوبی بشما میدهد" (إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا یعِظُکمْ بِهِ ) باز تاکید می کند و می گوید:" در هر حال خدا مراقب اعمال شما است، هم سخنان شما را می شنود و هم کارهای شما را می بیند" (إِنَّ اللَّهَ کانَ سَمِیعاً بَصِیراً) این قانون نیز، یک قانون کلی و عمومی است و هر نوع داوری و حکومت را چه در امور بزرگ و چه در امور کوچک بوده باشد شامل می شود، تا آنجا که در احادیث اسلامی می خوانیم: روزی دو کودک خردسال، هر کدام خطی نوشته بود، و برای داوری در میان آنها و انتخاب بهترین خط به حضور امام حسن ع رسیدند، علی ع که ناظر این صحنه بود فورا به فرزندش گفت:یا بنی انظر کیف تحکم فان هذا حکم و اللَّه سالک عنه یوم القیامة!" فرزندم! درست دقت کن، چگونه داوری می کنی، زیرا این خود یک نوع قضاوت است و خداوند در روز قیامت در باره آن از تو سؤال میکند!" این دو قانون مهم اسلامی (حفظ امانت و عدالت در حکومت) زیربنای یک جامعه سالم انسانی است و هیچ جامعه ای خواه مادی یا الهی بدون اجرای این دو اصل، سامان نمی یابد.

اصل اول می گوید: اموال، ثروتها، پستها، مسئولیتها، سرمایه های انسانی، فرهنگها و میراثهای تاریخی همه امانتهای الهی است که بدست افراد مختلف در اجتماع سپرده می شود، و همه موظفند که در حفظ این امانات و تسلیم کردن آن به- صاحبان اصلی آن بکوشند، و به هیچ وجه در این امانتها خیانت نشود.از طرفی همیشه در اجتماعات، برخوردها و تضادها و اصطکاک منافع وجود دارد که باید با حکومت عادلانه، حل و فصل شود تا هر گونه تبعیض و امتیاز نابجا و ظلم و ستم از جامعه برچیده شود.

همانطور که در بالا گفته شد، امانت منحصر به اموالی که مردم به یکدیگر می سپارند نیست، بلکه دانشمندان نیز در جامعه امانت دارانی هستند که موظفند حقایق را کتمان نکنند، حتی فرزندان انسان امانتهای الهی هستند که اگر در تعلیم و تربیت آنان کوتاهی شود، خیانت در امانت شده، و از آن بالاتر وجود و هستی خود انسان و تمام نیروهایی که خدا به او داده است امانت پروردگارند که انسان موظف است در حفظ آنها بکوشد، در حفظ سلامت جسم و سلامت روح و نیروی سرشار جوانی و فکر و اندیشه کوتاهی نکند و لذا نمی تواند دست به انتحار و یا ضرر به- خویشتن بزند، حتی از بعضی از احادیث اسلامی استفاده می شود که علوم و اسرار و ودایع امامت که هر امامی باید به امام بعد بسپارد در آیه فوق داخل است.

قابل توجه اینکه در آیه فوق، مسئله" ادای امانت"، بر" عدالت"، مقدم داشته شده، این موضوع شاید به خاطر آن است که مسئله عدالت در داوری، همیشه در برابر خیانت لازم می شود، زیرا اصل و اساس این است که همه مردم امین باشند، ولی اگر فرد یا افرادی از این اصل منحرف شدند نوبت به عدالت می رسد که آنها را به وظیفه خود آشنا سازد.

اهمیت امانت و عدالت در اسلام

در منابع اسلامی به قدری در باره این موضوع تاکید شده که در مورد سایر احکام کمتر دیده می شود، احادیث کوتاه زیر روشنگر این واقعیت است:

1- از امام صادق ع نقل شده که فرمود:لا تنظروا الی طول رکوع الرجل و سجوده فان ذلک شی ء اعتاده فلو ترکه استوحش و لکن انظروا الی صدق حدیثه و اداء امانته :" (تنها) نگاه به رکوع و سجود طولانی افراد نکنید، زیرا ممکن است عادتی برای آنها شده باشد که از ترک آن ناراحت شوند، ولی نگاه به راستگویی در سخن و اداء امانت آنها کنید.

2- در حدیث دیگری از امام صادق ع نقل شده که فرمود: اگر علی ع آن همه مقام در نزد پیامبر ص پیدا کرد به خاطر راستگویی در سخن و اداء امانت بود.

3- در حدیث دیگری از امام صادق ع نیز نقل شده که به یکی از دوستان خود فرمود:

ان ضارب علی بالسیف و قاتله، لو ائتمننی و استنصحنی و استشارنی ثم قبلت ذلک منه لادیت الیه الامانة:" اگر قاتل علی ع امانتی پیش من می گذاشت و یا از من نصیحتی می خواست و یا با من مشورتی می کرد و من آمادگی خود را برای این امور اعلام می داشتم، قطعا حق امانت را ادا می نمودم".

4- در روایاتی که در منابع شیعه و اهل تسنن از پیغمبر گرامی اسلام ص نقل شده این گفتار بزرگ می درخشد:" آیة المنافق ثلاث اذا حدث کذب و اذا وعد اخلف و اذا ائتمن خان :" نشانه منافق سه چیز است دروغگویی، پیمان شکنی، و خیانت در امانت".

5- پیغمبر اکرم ص به علی ع فرمود:" هنگامی که طرفین نزاع نزد تو می آیند حتی در نگاه کردن به آن دو، و مقدار و چگونگی سخنان که به آنها می گویی، مساوات و عدالت را رعایت کن" (سو بین الخصمین فی لحظک و لفظک)

منبع: تفسیر نمونه، ج 3، ص: 430