قرآن در کلام رهبری – سوره نساء آیه 95

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

لا یسْتَوِی الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ غَیرُ أُولِی الضَّرَرِ وَ الْمُجاهِدُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدینَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَی الْقاعِدینَ دَرَجَةً وَ کلاًّ وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنی وَ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدینَ عَلَی الْقاعِدینَ أَجْراً عَظیما

ترجمه:

مؤمنان فرو نشسته (از جهاد)، که بدون ضرر (و بیماری) اند، با مجاهدانی که در راه خدا با اموالشان و جان هایشان [جهاد نمودند] مساوی نیستند؛ خدا مجاهدانی را که با اموالشان و جان هایشان [جهاد کردند]، بر فرو نشستگان (از جهاد) به رتبه ای برتری بخشیده است؛ و خدا همگان را وعده [پاداش ] نیک داده است، و [لی ] خدا مجاهدان را بر فرو نشستگان (از جهاد)، به پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است.

موضوع:

آبادانی دنیای دیگران در کنار ساختن آخرت خود توسط مجاهدان

کلام رهبر1:

راه پیشرفت ایران اسلامی، احیاء روحیّه ی انقلابی و احیاء روحیّه ی مجاهدت است. مجاهدت، میدانهای فراوانی دارد؛ البتّه همه ی میدانهای مجاهدت هم خطر دارد. شهدای هسته ای را ببینید! در میدان علم کار کردند امّا مورد تعرّض دشمن قرار گرفتند؛ [این ] جهاد است. فَضَّلَ اللهُ المُجاهِدینَ عَلَی القاعِدینَ اَجرًا عَظیمًا؛ خب، [اینکه ] خدای متعال برای مجاهدین فضیلت قائل شده است، برای مجاهدت رتبه قائل شده است، برای همین است. ما مگر چقدر در این دنیا عمر میکنیم؟ میلیاردها سال قبل و بعد ما این دنیا عمر دارد، از این میلیاردها [سال ]، پنجاه سال، شصت سال، هفتاد سالش نصیب من و شما است؛ در این مدّت باید از فرصت استفاده کنیم، خودمان را برای زندگی واقعی ای که «اِنَّ الدّارَ الآخِرَةَ لَهِیَ الحَیَوان» است، آماده کنیم. در این فاصله، بعضی ها مجاهدت میکنند و این مجاهدت، آنها را به مقامات عالی میرساند؛ نه فقط آخرت خودشان را درست میکنند، دنیای دیگران را هم میسازند و تقویت میکنند و به وجود می آورند. آن وقت این مالِ مجاهدت است؛ مال شهدا: وَ لا تَحسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلوا فی سَبیلِ اللهِ اَمواتًا، اینها مرده نیستند، بَل اَحیآءٌ عِندَ رَبِّهِم یُرزَقون * فَرِحینَ بِمآ ءاتاهُمُ اللهُ مِن فَضلِه وَ یَستَبشِرونَ بِالَّذینَ لَم یَلحَقوا بِهِم اَلّا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یَحزَنون. قضیّه این جوری است؛ این کلام خدا است، مژده ی خدا است که میگوید اینها زنده اند، پیش خدایند، مورد لطف الهی اند، مورد رزق الهی اند، خرسندند، خوشحالند؛ به من و شما هم پیغام میدهند و میگویند که بدانید اگر از این راه بیایید، در این سرمنزل نه غم هست، نه نگرانی؛ نه ترس هست، و نه حزن؛ اَلّا خَوفٌ عَلَیهِم؛ راه این است. راه را درست رفتند، صحیح رفتند، درست حرکت کردند.

موضوع:

همراهی ایمان با عمل تشخص بسیجی است

کلام رهبر2:

معنای بسیج، توأم کردن ایمان و عمل است؛ عمل مجاهدانه، نه صرفاً عمل شخصی. از نظر اسلام، ایمان مجرد از عمل، یک حداقل است. ایمان کامل و ایمان حقیقی آن ایمانی است که با جهاد در میدان عمل همراه باشد. «و الّذین امنوا و هاجروا و جاهدوا فی سبیل اللَّه و الّذین آووا و نصروا اولئک هم المؤمنون حقّا»؛ مؤمن حقیقی آن کسی است که ایمان را با جهاد و هجرت و نصرت همراه میکند. تشخص بسیجی به این است. این فکر غلط و انحرافی که ما ایمان را منهای عمل و منهای جهاد، برای تقرب الی اللَّه کافی بدانیم، این آیه و آیات زیادی آن را رد میکنند. بسیج، قائم به همین است که ایمان همراه با عمل، آن هم عمل مجاهدانه باشد.

موضوع:

تحقق فضیلت قرآنی مجاهدان در محیط درس قرآن

کلام رهبر3:

احترام به ارزشهای انقلاب در حوزه ی علمیه، اگر چه دارای مظاهر گوناگونی است، لکن مظهر ابتدایی و آشکار آن عبارت است از تکریم طلاب و فضلای ایثارگر، جانبازان و آزادگان، که یادگارهای جهاد ملت ایران و نمونه های فداکاری در راه هدفهای الهی و سند افتخار حوزه ی علمیه در شرکت همه جانبه اش در آن جهاد بزرگند. بسی شایسته است که این عزیزان و همه ی طلاب رزمنده و جبهه ای، مورد رعایت قرار گیرند و فضیلت قرآنی «مجاهدان»، در محیط درس قرآن، تحقق و تجسم یابد.

موضوع:

ارزش والای مجاهدان و برتری آنان بر قاعدین

کلام رهبر4:

کسی که در صحنه های انقلاب هیچ حاضر نبوده، از ارزش بسیار زیادی محروم است؛ این را بدانید. آن کسی که در طول جنگ، غالباً در میدان جنگ بوده، اگرچه حالا چهار ورق هم از ما عقب ماند، اما از ارزش بسیار والایی برخوردار است؛ که «فضّل اللَّه المجاهدین علی القاعدین اجرا عظیما». البته آن کسی هم که نرفته، لابد عذر و علت و جهتی داشته، یا مورد احتیاج نبوده است - «وکلّا وعداللَّه الحسنی» - اما آن کس که رفته و مصداق مجاهد قرار گرفته، قطعاً از ارزش والا و بالایی برخوردار است. در محاسبات و افکار و حسابهایتان، اینها را در نظر داشته باشید.

تفسیر:

نکته ها و اشاره ها:

1. جهاد و دفاع از خود، یک قانون عمومی در جهان آفرینش است که در همه ی موجودات زنده، اعم از گیاهان، حیوانات و انسان ها وجود دارد و حتی در بدن انسان، اگر جنگ گلبول های سفید با میکروب ها قطع شود، سلامتی اش به خطر می افتد. ملت ها و جوامع بشری هم، اگر از خویش مراقبت کنند و با دشمنانشان بجنگند، زنده و پیروز می مانند، اما اگر از جهاد غفلت کنند، دیر یا زود از بین می روند و ملّتی زنده و مجاهد جای آنان را می گیرد.

2. در روایتی از پیامبر اسلام حکایت شده که کسی که جهاد را ترک گوید، خدا بر اندام او لباس ذلّت می پوشاند و فقر و احتیاج بر زندگی او چیره می شود و تاریکی بر دین او سایه می افکند.و در حدیث دیگری از پیامبر صلی الله علیه و آله حکایت شده که جهاد کنید تا مجد و عظمت را برای فرزندانتان به ارث بگذارید.و از امام علی علیه السلام در نهج البلاغه حکایت شده که جهاد دری از درهای بهشت است که خدا برای دوستان خاص خود گشوده است.

3. «جهاد» تنها به معنای «نبرد مسلحانه» نیست؛ این مفهوم شامل هر نوع کوششی برای پیش برد اهداف مقدس می شود؛ پس جهاد علمی، منطقی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را نیز در بر می گیرد.

4. در این آیه به سه دسته اشاره شده است:

الف) مجاهدان در راه خدا که پاداش آنان از همه بالاتر است.

ب) افرادی که به خاطر مشکلات جسمی و مانند آن نمی توانند در جهاد شرکت کنند؛ این افراد نیز در ثواب رزمندگان شریک هستند.

ج) افراد سالم که می توانند در جهاد شرکت کنند ولی جهاد بر آنان واجب نیست. آنان فرونشستگان هستند.

5. افرادی که مشکلات جسمی دارند از شرکت در جهاد معاف اند، و در عین حال با فرونشستگان مساوی نیستند. آری، آنان از کسانی که بی دلیل از شرکت در جهاد خودداری می کنند، برترند.

این گونه افراد به خاطر عشق و علاقه شان به جهاد، سهمی از پاداش مجاهدان را دارند.

6. در حدیثی از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله حکایت شده که به مجاهدان فرمودند:

افرادی را در مدینه پشت سر گذاشتید که در هر گام این مسیر با شما بودند (و در پاداش های الهی شرکت داشتند)، آنان کسانی بودند که نیتی پاک داشتند و به اندازه ی کافی خیرخواهی کردند و قلب هایشان مشتاق به جهاد بود، ولی موانعی هم چون بیماری و مانند آن، آنها را از این کار بازداشت.

7. مقصود از «فرونشستگان» در آیه ی فوق، مؤمنانی هستند که جهاد بر آنان واجب عینی نبود ولی بر اثر بی همتی در جهاد شرکت نکردند؛ زیرا اگر جهاد بر آنان واجب عینی بود، قرآن با لحن ملایم با آنان سخن نمی گفت و وعده ی پاداش به آنان نمی داد؛ پس فرونشستگان افرادی را که از روی نفاق و دشمنی ترک جهاد کردند، شامل نمی شود.

8. این آیه به این نکته ی روان شناختی اشاره دارد که اگر افرادی در جهاد سستی کردند، آنان را به طور کامل طرد نکنید، بلکه به آنان نیز وعده ی نیکو (در مرتبه ی پایین تر) بدهید تا تشویق شوند و تلاش بیش تری کنند، ولی در همان حال اشکال کار آنان و برتری دیگران را تذکر دهید.

9. مساوات همیشه به معنای عدل نیست. گاهی عدم مساوات بین دو گروه و تفاوت گذاشتن در پاداش آنان عین عدل است؛ چرا که امتیاز و پاداش هر کس به اندازه ی نیت، عمل و شایستگی اوست؛ همان طور که معلم به همه ی شاگردان در امتحان امتیاز مساوی نمی دهد و اگر غیر از این کند، دور از عدالت است.

10. در آیه ی فوق، جهاد مالی در کنار جهاد جانی مطرح شده است؛ چون جهاد مالی نیز نوعی ازخودگذشتگی و ایثار است و بدون آن جبهه های جنگ ضعیف می شوند.

11. در آیه مجاهدان و فضایل آنان تکرار شده است، تا اولًا مردم بیش تر به جهاد تشویق شوند و ثانیاً بدانند که در جامعه ی اسلامی مجاهد بودن یک ارزش است و خدا مجاهدان را برتری داده است و آنان نیز در جامعه امتیازات ویژه ای برای رزمندگان قرار دهند.

آموزه ها و پیام ها:

1. جهاد و جهادگری یک ارزش الهی (و اجتماعی) است.

2. بدون دلیل جهاد را ترک نکنید که ثواب زیادی را از دست می دهید.

3. جهاد جانی شما را از جهاد مالی غافل نسازد که هر دو مهم است.

منبع: تفسیر قرآن مهر، ج 4، ص: 257