انواع خشم

هر خشمی بد نیست و بعضی اوقات باید از این نیرو در جهت صحیح خودش استفاده کنیم. بعضی از انواع خشم ناشی از نفرت و یا اختلالات اخلاقی است اما برخی از انواع خشم مفیدند و باید باشند. در این مقاله به بررسی انواع خشم و بروز آن می‌پردازیم. مطالب مهم این مقاله عبارتند از:

• انواع خشم
• آثار فرو خوردن خشم
• انواع بروز خشم

چکیده

• خشم یک قوه در درون انسانه. قوای انسان شر نیست بلکه نحوه استفادۀ ما از اون میتونه تعیین کنه که نتیجۀ مثبتی دارن یا منفی.
• انواع خشم عبارتند از:
  1. حالت افراطی
  2. حالت تفریطی
  3. حالت متعادل
• بنابر آیات قرآن کریم خشم در راه حق محلّی است که باید خشم خود را بروز بدیم.
• بر اساس روایتی از امام علی (ع) چیره شدن بر خشم معادل پیروزی بر شیطان دانسته شده.
• بروز خشم به گونه‌های مختلف است:
  1. خشم پوشیده
  2. خشم انفجاری
  3. خشم مزمن

انواع خشم

هر استعداد، توان یا نیرویی که در وجود انسان قرارداده شده در راستای استفاده در مسیر صحیح و درسته. پس به خودی خود قوای انسان شر نیست بلکه نحوه استفادۀ ما از اون میتونه تعیین کنه که نتیجۀ مثبتی دارن یا منفی. حالا نحوه استفاده و بهره برداری از این استعدادها یکی از این سه حالت میتونه باشه:

1.حالت افراطی
2. حالت تفریطی
3.حالت متعادل

1. افراطی

اگر انسان در به کارگیری این نیرو افراط داشته باشه یعنی زیاده روی کنه و زیاد خشمگین بشه دو حالت ممکنه پیش بیاد:

-اونجایی که جای خشمگین شدن نیست خشم خودش رو نشون بده و این نیرو رو بیهوده مصرف کنه، مثل داد و فریاد کردن سرِ کارِ اشتباهِ کودک یک ساله که خوب و بد چیزی رو متوجه نمیشه!

-حالت دوم اونجایی که خشم باید مصرف بشه، اما مرزبندی شده و با رعایت حدودش. ولی انسان از این مرزبندی تجاوز میکنه و خشم خودش رو بیشتر نشون میده. مثلا موقع جنگ با دشمن و استفاده از نیروی خشم برای مقابله، اگر دشمنت تسلیم شد حق نداری که اون رو بعد از تسلیم شدن بکشی… اگر کُشتی بیش از آن حدی که برای مصرف کردن خشمت تعیین شده بود مصرف کردی.

بنابراین اگر انسان به مقداری از نیروی خشم استفاده کنه که از محدوده عقل و شرع خارج بشه و دیگه هیچ چهارچوبی رو در بروز خشمش قبول نکنه، این حالت، حالتِ افراطی نیروی خشمه.

روایاتی که خشم را سرزنش می­کنه به اون حالت افراطی و بی مرز از انواع خشم اشاره داره. این که در روایات معصومین (ع) غضب را منشاء آثار و اعمال زشت در انسان می­دانند، مربوط به حالت افراطی اونه. امام صادق (ع) فرمودند:

«قالَ رَسُولُ اللهِ (ص): الغَضَبُ یُفسِدُ الایمَانَ کَمَا یُفسِدُ الخَلُّ العَسَلَ»[1]

پیامبر اکرم (ص) فرمود: خشم ایمان را فاسد و ضایع می­کند، همان­گونه که سرکه عسل را.

این روایات و امثال اون ناظر به حالت غیر متعادل غضبه. نمی‌­فرمایند که اصلا از نیروی غضب و خشمت استفاده نکن بلکه باید از افراط و تفریط در این نیرو خودداری کنی.

از کار افتادن عقل

از نظر روانی اگر حالت غیر متعادل خشم در انسان به صورت افسار گسیخته و آزاد باشه، این آزادی موجبِ تاریکی نور عقل میشه. اگر خشم از مرز تعادل خارج بشه، عقل وارد ظلمت خشم میشه و انسان دیگه نمی­تونه از نیروی عقل در اون حالت استفاده کنه و مالکیت عقلش رو از دست میده، طوری که از نظر اثر با جنون مساویه. اما این جنون دفعی است و بعد از خاموش شدن شعله­های خشم پشیمانی به دنبال داره. حالا اصلا ممکنه به حالتی برسیم که دیگه پیشمانی از این حالت هم وجود نداشته باشه. اسم این جنون، جنون استمراریه. لذا امیرالمومنین (ع) می‌فرمایید:

«الْحِدَّهُ ضَرْبٌ مِنَ الْجُنُونِ، لاَِنَّ صَاحِبَهَا یَنْدَمُ، فَإِنْ لَمْ یَنْدَمْ فَجُنُونُهُ مُسْتَحْکِمٌ»[2]

تندخویى نوعى از دیوانگى است، زیرا تند خو (پس از آرامش از تندى که کرده) پشیمان می‌شود پس اگر پشیمان نشود دیوانگى او پا بر جا است.

حالت افراطی خشم انسان رو به مرزی می­رسونه که اگر شخصی او را در حین خشم موعظه کنه، نه تنها موعظه پذیر نیست بلکه اثر معکوس داره و ممکنه وضعیت رو بدتر کنه.

2. تفریطی