قرآن در کلام رهبری – سوره نور آیه 7

منبع : پایگاه حوزه نت

متن آیه:

وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَیهِ إِنْ کانَ مِنَ الْکاذِبینَ

ترجمه:

و (گواهی) پنجم این است که (بگوید:) لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگویان باشد.

موضوع:

حقیقت گویی و پرهیز از کذب در گفتار

کلام رهبر:

خوب؛ حق یعنی چه؟ یعنی آن قرارِ حقیقیِ عالمِ وجود. همان که خدا آن چنان آفریده است که باید باشد. همان که محصولِ حکمتِ الهی است و باید چنان باشد و چنان سیر کند که مطابق واقع و حکمت الهی باشد. از این رو، حکایتِ حق، مطابق با واقع و قرار الهیِ صدق، و مخالف با واقع و قرار الهیِ کذب است که در بین گناهانِ فردیِ یک انسان، هیچ گناهی به عظمت آن نیست. بدین معنی که اگر حکایت امرِ واقع خلاف شد و مثلاً به ناحق، قولِ درستِ انسانی کذب شد، درواقع یکی از بزرگترین ذمایم اخلاقیِ انسانی پدید آمده است.

پس، هرگاه مطلبی را می خواهید نقل کنید، موظّفید آن را چنان که هست بگویید. یعنی مطابق با همان قرارِ حقیقیِ هستی. اگر خلاف آن گفتید، کذب می شود و کذب، همان گناه بزرگی است که در قرآن، طرد و لعنت و در روایات اسلامی، بر پرهیز از آن، این همه تأکید شده است.

تفسیر:

شأن نزول:

حکایت شده که پس از نزول آیات قبل در مورد مجازات تهمت ناموسی، یکی از انصار به نام سَعد بن عباده این پرسش را مطرح کرد که حکم این مطلب در مورد همسر انسان چیست؟ با توجه به این که نه می توان چهار شاهد آورد و نه می توان خلافکار را به قتل رساند و نه می توان آن مطلب را گفت؛ زیرا قدف است و هشتاد تازیانه دارد.و پس از مدت کوتاهی همین اتفاق در مورد هلال بن امیه و همسرش افتاد. او نزد پیامبر صلی الله علیه و آله شکایت کرد و قرار شد که حدّ قذف در مورد هلال اجرا شود، ولی وحی الهی فرود آمد و راه حلّی در این مورد به مسلمانان ارائه کرد، که آن را «لِعان» نامند.

نکته ها و اشاره ها:

1. در آیات پیشین حکم قذف (تهمت ناموسی به زنان مؤمن) بیان شد که هشتاد تازیانه بود و این آیات نوعی استثنا و تبصره به آن حکم است؛ یعنی اگر شوهری همسر خویش را به عمل منافی عفت متّهم سازد، ولی چهار شاهد بر این مطلب نداشته باشد و همسرش نیز منکر آن باشد، حدّ قذف و زنا بر آن دو جاری نمی شود؛ زیرا ممکن است مرد یا زن راست گو باشند. از این رو در این موارد «لِعان» صورت می گیرد که آداب آن در این آیات بیان شده است.

2. در برنامه ی «لِعان» شوهر به پنج جمله ی اساسی اقرار می کند تا سخن او اثبات شود و از مجازات قذف نجات یابد؛ یعنی چهار بار اقرار می کند و خدا را گواه می گیرد که خودش راست گوست و عمل منافی عفت همسرش را دیده است.

و در مرتبه ی پنجم بگوید: اگر دروغ می گوید، لعنت خدا بر خودش باشد.

3. در برنامه ی «لِعان» زنی که مورد تهمت قرار گرفته است، بر سر دو راهی قرار می گیرد؛ یعنی اگر سکوت کند، تهمت شوهرش به او ثابت و حدّ زنا بر او جاری می شود، اما اگر به سخن آید و پنج مطلب اساسی را اقرار کند، از مجازات نجات می یابد؛ یعنی چهار مرتبه اقرار کند و خدا را گواه بگیرد که شوهرش دروغ می گوید.

و در مرتبه ی پنجم بگوید: اگر شوهر من راست گوست، خشم خدا بر من باد.

4. لِعان راه حل عادلانه ای برای نجات مرد و زن از این بن بست است؛ یعنی اجرای این برنامه چند حکم قطعی دارد:

الف) مرد را از دست همسر خلافکار نجات می دهد و او را مجبور به سکوت یا آوردن چهار شاهد و آبرو ریزی نمی سازد، بلکه شکایت خود را مطرح می کند.

ب) این مرد و زن از مجازات حدّ زنا نجات می یابند.

ج) به زندگی زناشویی آنان خاتمه می دهد و آنان را بدون طلاق از هم دیگر جدا می سازد؛ چرا که ادامه ی این زندگی برای هر دو طرف بسیار دشوار است.

د) این مرد و زن برای همیشه بر هم دیگر حرام می شوند و امکان ازدواج مجدد نخواهند داشت.

ه) تکلیف فرزندی که در این ماجرا متولد می شود روشن می گردد؛ یعنی آن فرزند نسبتی با شوهر نخواهد داشت، ولی نسبتش با مادر بر قرار است.

5. مرد و زن مسلمان در محیط اسلامی و همراه با تعهدات مذهبی، در برابر حاکم اسلامی، خدا را بر خود گواه می گیرند و در صورت دروغ گفتن، لعنت و خشم او را بر خویشتن روا می دارند؛ البته برای یک مسلمان بسیار سخت است که این گونه دروغ بگوید و خود را از رحمت الهی دور و مشمول خشم او کند.

6. در مورد قذف و تهمت ناموسی زدن افراد به بیگانگان چهار شاهد لازم است، اما در مورد همسر چهار بار اقرار و گواه گرفتن خدا کافی است.شاید این تفاوت به خاطر آن باشد که معمولًا افراد به بیگانگان زود تهمت می زنند، ولی به همسر خویش به زودی راضی نمی شوند که تهمت بزنند و اگر هم چنین چیزی واقع شده باشد چهار شاهد آوردن مستلزم آبرو ریزی است؛ از این رو به چهار بار گواه گرفتن خدا اکتفا شده است.

آموزه ها و پیام ها:

1. در مبارزه با مفاسد اجتماعی و قانون گذاری در این مورد، حرمت خانواده ها را حفظ کنید.

2. تهمت زدن به همسر، شوهر را از رحمت الهی دور می سازد.

3. اگر تهمت ناموسی در خانواده پیش آمد، آن را نزد حاکم اسلامی با لعان حل و فصل کنید (و به سطح جامعه نکشید).

4. اصل بر راست گویی زن و شوهر نسبت به هم دیگر است و سخن آنان را به صورت لعان بپذیرید (و نیاز به شاهد آوردن و آبرو ریزی نیست).

منبع: تفسیر قرآن مهر، ج 14، ص: 126