برخی پیامد های مسئولیت پذیری انسان

در این فصل که یکی از مهم ترین فصول این نوشتار ارزیابی می گردد ابتدا ارزش کار در اسلام به عنوان پایه و اساس مسئولیت پذیری انسان و سپس پیامد های مثبت مسئولیت پذیری انسان در برخی بخش های فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار می گیرد.

ارزش کار در اسلام

1-اهمیت وضرورت کار

جالب آن که در اسلام انسان هایی که به کار اشتغال دارند و از تنبلی و بی کاری به دور هستند به عنوان مجاهد در راه خداوند معرفی شده و پاداش زحمات آنان در دنیا همانند پاداش رزمندگان و جنگجویان قلمداد گردیده نیز آنان که همواره به دنبال اکتساب روزی حلال می باشند مانند ماه شب چهاردهم وارد محشر می گردند به گونه ای که چشم همگان را خیره می نمایند.

در نقطه مقابل انسان های تنبل و سست عنصری که همواره بار خود را بر دوش دیگران گذارده به دنبال بهره جویی از دیگران بوده و خودشان تن به انجام کاری نمی دهند به صراحت مورد نفرین و لعن معصومین (ع)قرار گرفته اند.

در صدر اسلام یکی از صحابه رسول خدا (ص)که از نظر معیشت بسیار در تنگنا و فشار بود به پیشنهاد همسرش تصمیم گرفت نزد پیامبر رفته و وضعیت وخیم زندگی خویش را برای لیشان بیان کند تا شاید از طرف رسول خدا کمکی به ایشان بشوداز این رو به حضور پیامبر رسید اما قبل از آن که وضعیت زندگی خویش را برای ایشان بازگو کند حضرت فرمود :

{کسی که از ما کمکی طلب کند از او دریغ نمی کنیم و کسی که از خداوند در خواست بی نیازی کند خداوند او را بی نیاز می گرداند}

صحابی پیامبر با شنیدن این جملهبه خود گفت مقصود پیامبر من هستم از این رو خواسته خود را با ایشان در میان نگذاشته به منزل باز گشت.پس از آن که همسر او از جریان اطلاع یافت به وی گفت:پیامبر نیز مانند ما بشری بیش نیست او را از وضع نا مطلوب خود آگاه می کردی. آن مرد دوباره نزد پیامبر حاضر شد ولی قبل از بیان خواسته خود مجددآ همان جمله را از حضرت شنید و برای بار دوم بدون طرح مقصود خود به منزل باز گشت.بار سوم نیز جریان تکرار گردید .پس از گذشت این قضیه احساس کرد پیامبر اکرم فرمول موفقیت او را در قالب آن جمله کوتاه برایش بیان کرده است .از این رو به ذهنش خطور کرد ابزار کار از یک نفر عاریه گرفته به سوی کوهستان روانه شده و مقداری هیزم جمع آوری کرده آن ها را به فروش برساند .همین کار را انجام داد و با پول هیزم ها مقداری آرد تهیه کرده به منزل آمد:شکم خود و همسرش را از این راه سیر کرد .فردای آن روز همان کار را تکرار کرد با این تفاوت که مقدار بیش تری هیزم تهیه کرد و فروخت . این کار ادامه پیدا کرد تا آن که با پس انداز خود توانست ابزاری بخرد وبه کار خود رونق دهد.رفته رفته از محل پس انداز خود دو شتر و یک غلام خریداری نمود سر انجام به ثروت بیش تری دست یافت و بار دیگر به محضر پیامبر شرفیاب گردید و ماجرای خود را برای ایشان شرح داد.پیامبر به او فرمود:من به شما عرض کردم کسی که از ما درخواست کمک کند به او کمک می کنیم و کسی که از خداوند در خواست بی نیازی کند خداوند او را بی نیاز می گرداند.

2- بی کاری-از مهم ترین عوامل لغزش

بسیار روشن است که هر انسانی دارای استعدادها و انرژی های بسیاری است که بایستی در مسیر خلاقیت و تلاش مثبت و مولد صرف گردد:خصوصآدر جوان این انرژی ها در سطحی فراگیر بوده به گونه ای که اگر با کار و تلاش تخلیه نگردد برای او مشکلات جدی فراهم می سازد.

مسئولیت انسان در حوزه کار فرهنگی

یکی از پیامد های بسیار ویژه ی مسئولیت پذیری انسان پذیرش مسئولیت در زمینه کار فرهنگی و اطلاع رسانی سازنده و مفید است .متاسفانه بخش قابل توجهی از اقشار مختلف مردم و برخی متصدیان امور فرهنگی از این حوزه مهم کاری در غفلت به سر می برند.

1-تحکیم باورهای اصلی(دین مداری در حوزه فردی)

از نگاه قرآن ملتی که اهل مطالعه مذهبی و جلسات دینی نباشد دین مداری او سست و اسیب پذیر است:دینداری او حرفی است و آموزه های دینی در عمق جان او رسوخ نکرده است:دین چنین ملتی در شرایط عادی پا بر جاست اما در مواقع ابتلا و آزمون الهی و بروز سختی ها و نا همواری ها نا کار آمد بوده و نمی تواند انسان ها را از خسران دنیا و آخرت نجات دهد.

2-تحکیم دین مداری در حوزه اجتماع

بخش دوم از مسئولیت در حوزه کار فرهنگی متوجه متولیان امور فرهنگی و مذهبی در سطح خرد و کلان است که در دو قسمت خلاصه می گردد.

الف)ارتقای سطح فرهنگی و دینی جامعه در سطح خرد و کلان

یکی از مسئولیت های اصلی و اجتناب ناپذیر مسئولین فرهنگی جامعه در تمام سطوح مدیریتی اهتمام جدی به این پدیده حیاتی است.

ب)ترویج امر به معروف و نهی از منکر:

بدون شک مسئولیت ارشاد و هدایت توده های مردم به سوی کارهای شایسته و باز ذاشتن آنان از کارهای نا شایست –یکی از مسئولیت های بزرگ مسئولین و متولیان فرهنگی جامعه است که موجبات سلامت روانی افراد جامعه را فراهم می سازد.

نبی گرامی اسلام در بیانی شیوا می فرماید:

{افراد جامعه همانند مسافرانی هستند که در یک کشتی زندگی می کنند. اگر در میان مسافران کشتی کسی پیداشود که با ادعای این که من می توانم به اندازه سهم خود از کشتی بدنه آن را سوراخ کنم شروع به سوراخ کردن و آسیب زدن به بدنه سالم کشتی نماید و دیگران نیز بگویند چه ارتباطی به ما دارد و سکوت اختیار کنند در حقیقت آن شخص تنها خود را به نابودی نکشانده بلکه دیگران را نیز نابود کرده است.اما اگر دیگران با او برخوردی مسئولانه داشته باشند در حقیقت هم خود آن انسان سبک سر و لجوج و هم خودشان را از نابودی نجات داده اند.}

مسئولیت انسان در حوزه کار عبادی

بخش دوم از حوزه کار در اسلام کار معنوی یعنی برقراری ارتباط دایم با خدای متعال در تمام مراحل زندگی به شمار می آید و در صورت کمرنگ بودن معطل ماندن آن –زندگی آدمی سراپا ظلمانی و سر در گم می گردد.

مسئولیت انسان در حوزه کار عبادی

در نگاه اسلام انجام کار مولد دارای ارزش والایی بوده از همین رو درآمد انسان از محل کار مولد نیز دارای جایگاه ویژه ای خواهد بود.

جالب توجه است که حضرت عیسی (ع)نیز برای کار تولیدی اهتمام خاصی قایل بود از این جهت در روایتی آمده است:

مسئولیت انسان در حوزه کار خدماتی

اما صادق (ع)خدمت رسانی به دیگران را حتی در حد دادن یک لیوان آب را در حد بیست طواف و حج یا پاداش های بزرگ دیگر قلمداد می کند.

اگر کسی به این باور رسیده باشد که خدمت رسانی به دیگران و شاد نمودن دل همنوعان خود با گره گشایی از کار آنان دارایی چه مرتبه بلندی در اسلام است به هیچ وجه از فرصت های طلایی و ارزشمندی که برای او پیش می آید نمی گذرد و این کار را به عنوان دغدغه اصلی ذهن خود در زندگی محسوب می نماید.

بدون شک فرمول بزرگ خوشبختی و رستگاری ما مسلمانان در همین جمله شیوا و رسای امام ششم نهفته است که:

مدارا و ترم خویی با شهروندان

یکی از پیامد های مسئولیت پذیری انسان داشتن روحیه ای آرام و توام با مدارا و نرم خویی با همه آحاد جامعه است .بی گمان انسان بد اخلاق اگرچه از توان مندی های زیادی برخوردار باشد در رسیدن به اهداف خود موفق نخواهد بود.

از صدف یاد گیر نکته ی حلم آن که برد سرت- گهر بخشش

پیامبر عظیم الشان ما مدارا نمودن با دیگران و نرم خویی با همنوعان را در ردیف انجام واجبات و تکالیف الهی برشمرده است.

قدر دانی از لحظات زندگی خود و دیگران

از پیامد های بسیار ویژه ودر خور اهمیت مسئولیت پذیری انسان اهمیت دادن به لحظات زندگی خود و دیگران است:یعنی استفاده از فرصت های طلایی و غیر قابل بازگشت عمر آدمی.

از نگاه مولی الموحدین امیر المومنین (ع)تلخ ترین و سخت ترین اندوه ها در روز قیامت اندوه و غصه بر از دست دادن فرصت ها و لحظات طلایی عمر است.

وقت گذشته را نتوانی خرید باز مفروش خیره-کاین گهر پاک-بی بهاست

معروف است که شخصی دارایشغل یخ فروشی بود در ساعات گرم روزهای تابستان در حالی که نظاره گر ذوب شدن و هدر رفتن یخ ها بود فریاد برآورد:.

از دیدگاه امام علی (ع)انسان های مومن ساعات شبانه روز خود را به3 بخش تقسیم نمایند:

1-ساعاتی صرف خلوت کردن و نجوا نمودن با پروردگار گردد

2-ساعاتی صرف کسب درآمد و امرار معاش گردد

3-ساعاتی صرف استراحت و بهره جویی از لذت های حلال گردد

وفا نمودن به تعهد با شهروندان

پیامد دیگر مسئولیت پذیری انسان عمل کردن به عهد خود با شهروندان در حوزه های فردی و اجتماعی است. رسول گرامی اسلام می فرماید:

هر کسی دارای 3خصلت باشد منافق است گرچه اهل نماز و روزه باشد و تصور نماید که مسلمان است:

1) اگر امانتی به او بسپارند در آن خیانت کند

2) هرگاه سخنی گوید توام با دروغ باشد

3) هرگاه وعده ای دهد از آن تخلف نماید

به تعبیر دیگر می توان مسئله را از مستقلات عقیله به شمار آورد :یعنی از مسائلی که عقل آدمی بدون نیاز به راهنمایی شرع آن را مورد ادراک قرار می دهد. از همین رو حکم شرع مقدسبر حکمی ارشادی و امضایی قلمداد می گردد.

رعایت اعتدال در بهره وری از نعمت ها

از دیگر پیامد های مسئولیت پذیری انسان رسیدن به حالت اعتدال و میانه روی در بهره وری از نعمت های الهی است .اعتدال نقطه مقابل اسراف و یکی از نشانه های بارز انسان های مسئولیت پذیر در جامعه اسلامی است و قطعآ هیچ انسانی بدون دست یافتن به حد اعتدال نمی تواند خود را انسانی شایسته قلمداد نماید. در یکی از داستان های اسلامی آمده است:

(عقیل برادر اما علی (ع)نزد ایشان آمد و به واسطه فقر مالی خانواده اش سهمی مازاد بر سهم خویش را از بیت المال در خواست کرد.امام در پاسخ فرمود:صبر کن تا سهمت از بیت المال برسد و من نیز آن را همراه سهام دیگران برای همه به طور مساوی تقسیم کنم. عقیل پافشاری کرد که من الان کمک می خواهم.حضرت دست عقیل را گرفت و به سوی مغازه های مسلمانان در بازار برد و به وی گفت :این قفل ها را بشکن و هر چه می خواهی از داخل مغازه ها بردار!عقیل رو به امام علی (ع) کرد وگفت :ایا فکر میکنی من دزد هستم؟ امام فرمود :آیا دوست داری من دزدی کرده و اموال مسلمانان را به غیر انان بدهم؟ عقیل تهدید کرد که به نزد معاویه برود .امام غرمود:این تو و این معاویه.عقیل نزد معاویه رفت و از او طلب کمک نمود.معاویه صد هزار درهم به او داد و گفت بالای منبر برو و به همه مردم اعلان کن که علی به تو چه داد و من به تو چه دادم. عقیل پذیرفت و بالای منبر رفته و پس از حمد وثنا ی الهیچنین گفت :ای مردم شما را آگاه می کنم که من دین علی را نشانه گرفتم ولی او دین خویش را بر من ترجیح داد:نزد معاویه آمدم و دین او را نشانه گرفتم اما او مرا بر دین خویش ترجیح داد.

ساده زیستی در زندگی خصوصی و عمومی

در نگاه اسلام نه تنها بهره جویی از نعمت های الهی نفی نگردیده بلکه در پاره ای موارد توصیه شده است.

مرحله مهم تر ساده زیستی مراعات سادگی در حوزه مدیریت های خرد و کلان جامعه اسلامی است.بدون شک یک مدیر مسئولیت پذیر مدیری است که در کمال سادگی و به دور از هر گونه پیرایه صرفآ به رفع مشکلات ارباب رجوع پرداخته و خود را در سرایی از میز و صندلی و دکوراسیون تجملی محبوس نکرده تا در حقیقت بدین وسیله مراجعان را نسبت به اساس مدیریت اسلامی بد بین نماید.

شنیده ای که آسایش بزرگان چیست؟ برای خاطر بیچارگان نیاسودن

به کاخ دهر که آلایش دست بنیانش مقیم گشتن و دامان خود نیالودن

قدر دانی کردن از خدمات دیگران

پیامد دیگر مسئولیت پذیری داشتن حالتی قدر شناسانه و شاکرانه درباره خدمات کوچک و بزرگ دیگران نسبت به ماست.

نوع نگاه اسلام به قدر دانی از زحمات دیگران از چنان جاذبه ای برخوردار است که تصور این گونه نگرش به این مساله و صدها مساله مشابه دیگر اسلام را از دیگر ادیان متمایز می سازد.

در سیره امام علی (ع) مشاهده می کنیم مردی مسیحی را که در سنین کهولت نا بینا گردیده و به منظور استمداد محضر مولی الموحدین (ع)را برگزید.وقتی امام علی (ع)او را مشاهده کرد به اطرافیان فرمود:چرا وضع ایشان چنین است؟گفتند یا امیر المومنین ایشان یک کارگر نصرانی است.حضرت فرمود:تا توانستید از او کار کشیدید اکنون که پیر و ناتوان گشته است او را به حال خود وا گذاشته اید؟بعد امام دستور داد که از بیت المال مسلمانان زندگی او را اداره نمایند.

فصل پنجم

پاره ای از پیامد های مسئولیت گریزی انسان

1-بزرگ پنداری خود خود و اعمال

نقطه اصلی سقوط آدمیان در زندگی مادی و معنوی تقویت حس خود بینی و خود ستایی است.آدمی همواره در اجتماعانسانی خود را بزرگ دیده و کارهای خود را هرچند ناپسند به گونه ای توجیه می کند و رنگ و لعاب خوشایند بر آن ها می زند.

امام صادق (ع)در مذمت بزرگ پنداری می فرماید:شیطان به لشکریان خود چنیت گفت اگر در سه جا بر آدمیان تسلط یابم دیگر برای من مهم نیست که انان چه رفتاری در زندگی بر می گزینند زیرا اگر این سه مورد تحقق یابد دیگر هیچ کار شایسته ای از انان مورد قبول پروردگار واقع نمی شود:بزرگ پنداری کردار-فراموشی لغزش ها و راضی شدن از خویش.

2- خود خواهی

بروز چنین صفتی در انسان مسئولیت گریز تا بدان پایه مخرب وسقوط دهنده است که اگر در درون او آبیاری و تقویت گردد خود را تنهاحاکم بر سرنوشت خویش، جهان وجهانیان دانسته وبا وجود آن که درباطن خود میدانند بنده ای ضعیف وناچیز می باشد اما در ظاهر برای رسیدن به مطامع و خواسته های نفسانی خود از هیچ ادعای باطلی دریغ نورزیده و از آن که خود را درجایگاه پروردگار هستی دیده وهمگان را مسخر خویش بداند ابایی ندارد نمونه ی روشن چنین ادعایی را درداستان زندگی فرعون می بینیم فرعون کسی بود که با تکمیل بعد خودخواهی وخود پرستی در درون خویش تا بالاترین درجه سقوط وبد بختی را طی نموده وتمام شئون خدا را برای خویش قایل گشت وبالجاجت تمام در برابر معجزاتی که حضرت موسی برای هدایت وی بکار گرفت ایستاد.

پاره ای ازآثار زیان بار خود خواهی برخی آثار خطرناک وزیان بار خودخواهی به قرار زیر است.

1) کامل پنداشتن خویشتن وناقص پنداشتن دیگران

2) احساس بینیازی نسبت به پرسش از انسان های آگاه ودرنتیجه فروماندن درجهل ونادانی همیشگی

3) ناسپاسی نسبت به زحمات دیگران

4) احساس غرور وتکبر یا خود بزرگ بینی

5) بینیازی ازخیر خواهی ونصیحت دیگران

قرآن کریم خطر ازخود گریزی را به انسان های با ایمان یاد آورشده وآنان را ازفرو افتادن درچنین گردابی برحذرداشته است:ای کسانی که ایمان آورده اید بر شما باد توجه به خویشتن وپرداختن به خویش هرگاه شما هدایت شدید کسی که گمراه شده است نمیتواند به شما زیانی برساند

3-سرسپردگی به شیاطین برون و درون:

در نگاه قرآن و احادیث شیاطین وسوسه گر به چند دسته تقسیم می گردند هردسته از آن ها در محدوده سیطره و تسلط خویش بر روی انسان های مسئولیت گریز کار نموده و آن ها را از محوریت حق دور می سازند:نفس اماره آدمی از یک سو پیوسته او را به بدی ها دعوت می کند از سوی دیگر شیاطین جنی سوگند یاد کرده اند که انسان را از مسئولیت پذیری تهی ساخته و به گمراهی بکشانند.از دیگر سو شیطان زادگان هستند که در شمار شیاطین جنی قلمداد گردیده و به تعبیر قرآن همواره در کمین انسان هستند از طرف دیگر شیاطینی که به عنوان شیاطین انسی شناخته می گردند بر روی اذهان و قلوب انسان های مسئولیت گریز و سست عنصر کار کرده و آنان را به سوی تباهی و فساد دعوت می نمایند. همه ما بایستی به این مطلب مهم توجه داشته باشیم که برقرار کردن تماس با شیاطین انسی و دوستان ناباب حتی برای مدتی کوتاه می تواند برای همیشه ما را به سوی ذهنیت های منفی کشانده و از مسیر حق دور سازند.

4- گریز از عبودیت (غفلت زدگی)

از آن جا که هدف از آفرینش آدمی نیل به مقام عبودیت است اگر انسان به مرحله ای برسد که احساس نماید از خدای خود فاصله گرفته و دیگر حاضر به برقراری ارتباط با او نیست در واقع از مسئولیت خویش شانه خالی نموده است.قرآن از انسان هایی که در زندگی از یاد خدای خود غافل گردیده و ابزار شناخت حق در درون خویش را با کردار ناشایست خویش نا توان ساخته اند به حیوان پست تر از حیوان یاد نموده و دوزخ الهی را برای چنین انسان هایی پیش بینی کرده است.

5-خود آرایی در منظر نامحرمان

این مورد از پیامد ها متوجه آن دسته از بانوان جامعه بوده که با بی توجهی به گوهر والای حجاب قسمت هایی از مو یا بدن خود را در معرض نگاه آلوده هوس بازان قرار داده و بدین سان عفت عمومی جامعه را لکه دار می سازند.جالب آن که اگر انسان مسئولیت پذیری برخی از چنین انسان ها را امر به معروف یا نهی از منکر نماید به جای تشکر و قدر دانی از او که لکه دار شدن عفت او پیش گیری نموده است به وی اتهام خشونت طلبی می زنند. اما دریغا که این خانم مسئولیت گریز است که لطافت جامعه را جریحه دار نموده و به خشونت طلبی دامن زده است:مگر آن که با خود آرایی بخش قابل توجهی از جوانان و افراد جامعه را به اضطراب و تشویش ذهنی مبتلا ساخته است ؟آیا در هم ریختن اعصاب و آرامش روحی و روانی مصداق خشونت طلبی به شمار نمی آید؟

6-پر خوابی-پرخوری-پرگویی-پرلذتی(زیاده روی در مشتهیلت نفس)

از دیگر پیامد های گریز از مسئولیت در انسان رها گذاردن نفس در بهره جویی از نعمت های الهی به صورت افسار گسیخته است.زیاده روی در خواب خوراک- گفتن-نگاه کردن و...از جمله پیامد هایی است که انسان های مسئولیت گریز بدان مبتلا گردیده و پیوسته مانع از پیشرفت مادی و معنوی آنان می گردد. از آن جا که انسان به عنوان برترین مخلوق خداوند می بایستی دائمآ در سیر و حرکت به سوی پروردگار خویش باشد زیاده روی در مشتهیات نفسانی می تواند او را در این حرکت مقدس زمین گیر کرده زمینه در جا زدن و توقف بلکه عقب گرد و بازگشت او به گذشته را فراهم سازد.از همین روست که علی (ع)می فرمایند:اگر کسی دو ورزش برابر باشد ضرر کرده و اگر دارای روز بدتر از قبل باشد در درگاه الهی مورد لعن ونفرین است.

7-کم کاری-تنبلی-سستی و بی حوصلگی

پیامد دیگر مسئولیت گریزی سست عنصری در اموری است که موجب ارتقای انسان در دنیا و آخرت می گردد.اسلام تاکید فراوانی بر این پیامد منفی داشته است و مسلمانان را در هر حال به دوری گزیدن از نمادهای سستی و تنبلی فرمان دادهتا دنیا و آخرت خویش را به تباهی نکشانده و راه رشد و تعالی را به سوی خود مسدود ننماید.سست عنصری و کم کاری از آدمی موجودی فاقد ارزش ساخته و او را در چشم هم نوعان خویش از اعتبار فاقد می اندازد.

8-ریخت و پاش های سبک سرانه

نگاه متکبرانه و سبک سرانه به نعمت های بی دریغ خدای متعال یکی دیگر از پیامد های خطرناک گریز از مسئولیت در انسان است که با تاسف بسیار در جوامع مدرن بشری رو به رواج و گسترش دارد و همه ما نماد های آن را روز به روز بیش تر از گذشته نظاره گریم.قران انسان های مسئولیت گریزی را که به ریخت وپاش و تبذیر در نعمت های الهی می پردازند برادران شیطان خوانده است. ریخت و پاش نعمت های خداوندی در جامعه اسلامی به هیچ بهانه ای و در هیچ شرایطی روانبوده و قابل توجیه نمی باشد.

9-تقلید کور کورانه

تقلید بی مورد و کور کورانه در مسائل جزئی و کلی زندگی از همنوعان دیگر و اکثریت جامعه در واقع به عنوان یکی از موانع دستیابی به علم و آگاهی حقیقی به شمار آمده و برآیندی جز خودباختگی- پوچ گرایی-تهی شدن شخصیت و مدگرایی بدون اساس ندارد . این که مردم دور و بر ما چگونه می پوشند-چگونه فکر می کنند-چگونه سر و صورت خود را می آرایند-چگونه با دیگران تعامل دارند- تا چه حد به حجاب شرعی بی توجه اند.... نوعی تقلید کور کورانه و بدون منشا صحیح می باشد که در شان انسان های کم جنبه است.

10-نداشتن برنامه ای برای زندگی

این گونه زیستن از نگاه اسلام صد در صد مردود بوده و نمی تواندبستر تکامل مادی و معنوی انسان را فراهم سازد.پیامبر گرامی اسلام درباره اهمیت ارزش نهادن به اوقات زندگی می فرماید:هیچ انسانی در روز قیامت قدم از قدم بر نمی دارد مگر آن که بایستی به 2سوال پاسخ دهد:

الف)عمر خویش را چگونه سپری کرده

ب)سرمایه ارزشمند جوانی اش را در چه کاری هزینه کرده است.

11-عدم اعتماد و اتکاء به خداوند

انسان هایی که مسئولیت گریز هستند در زندگی بر خدای خویش اتکا نداشته و به وعده های او اعتماد ندارند.در حالی که از دیدگاه قرآن هر مسلمانی که در زندگی به خدای خود اعتماد و توکل داشته باشد خداوند نیز او را تنها نخواهد گذاشت.اگر مسلمانی این وعده ی قطعی قرآن را عمیقآباور نماید بدون شک نحوه ی عملکرد او در زندگی دستخوش تغییر جدی خواهد بود.در یک حدیث قدسی آمده است (هر کس به من اعتماد داشته باشد انسان ها وزمین من ضامن روزی او هستند:اگر مرا بخواند او را اجابت می کنم و اگر از من چیزی بخواهد به او می دهم و اگر از من کمک بجوید او را کمک میکنم...)

12-گریز از معاشرت با خویشاوندان

جامعه مدرنیته و صنعتی ادمی را به جایی می رساند که با تمام بستگان خویش قطع رابطه کرده و ارتباط او منحصرآ با اموال شخصی و همسر و فرزندانش باشد. در چنین جامعه ای وقتی به دل افرادش مراجعه می کنی پول های داخل جیب و حساب های بانکی خود را به جای وابستگان و خویشاوندان می پندارند.بدون شک چنین جامعه بی عاطفه و مسئولیت گریزی از یکی از تکالیف دینی یعنی صله رحم و برقراری ارتباط با خویشاوندان شانه خالی کرده است و بدین سان مرتکب گناه کبیره گردیده و بایستی برای این عملکرد نا صحیح خویش منتظر عقوبت های دنیوی و اخروی باشد . مسلمآ جامعه مسلمان ایران چنین شانی نداشته و تمام ما بایستی در روابط خویش تجدید نظر کنیم.امام صادق (ع)درباره پاره ای از اثار دنیوی و اخروی برقراری ارتباط با خویشاوندان می فرماید(صله رحم و ارتباط با اقوام و فامیل دارای پنج اثر مهم دنیوی است:

الف)موجب پاک شدن کردار انسان می گردد

ب)موجب فزونی اموال و برکت در آن می گردد

ج)موجب آسان شدن حسابرسی در روز قیامت می گردد

د)موجب دور شدن بلا ها و آفات می گردد

ه)موجب زیاد شدن روزی انسان می گردد)

13-عدم توجه به خود سازی

یکی از بزرگترین پیامدهای گریز از مسئولیت در جوامع بشری عدم توجه به اصلی ترین مسئولیت و تکلیف انسان در زندگی یعنی مهار نمودن صفات رذیله و خطر آفرین و تقویت نمودن صفات شایسته نفس یا خود سازی است.پرداختن به خویش (خودسازی)برای تمام انسان ها مسئولیتی اجتناب ناپذیر بوده و هیچ انسانی بدون گذر از این مرحله به رستگاری و سعادت ابدی نخواهد رسید.

خود سازی دارای سه مرحله اصلی است که پیمودن مرحله اول ودوم آن بر همگان الزامی بوده و پیمودن مرحله سوم آن در دیدگاه دانشمندان اسلامی مورد اختلاف است.

مرحله اول:ترک کارهای حرام و انجام کارهای واجب

مرحله دوم:سرکوب و کنترل صفات رذیله نفس و تقویت صفات شایسته

مرحله سوم:ریشه کن نمودن صفات رذیله نفس و نشاندن صفات شایسته به جای آن ها