مساله رویارویی اسلام با ارتداد

وقتی اسلام نیز برای حیات انسان ارزشی مافوق تمام پدیده ها قائل است و به احدی حق سلب حق حیات از دیگری را نمی دهد.

1-بازتاب سیاسی

در نظام سیاسی اسلام عقاید و باور های دینی به عنوان پایه ها و اصول آن قلمداد می گردد هر گونه حرکتی که زمینه بر اندازی نظام اسلامی را فراهم سازد جرم تلقی گردیده و مستوجب مجازات می باشد چنان که در نظام های حاکمیتی دیگر دنیا نیز این قانون حکم فرما بوده و به صورتشفاف اجرا می گردد.

2-بازتاب اجتماعی

وقتی اجتماع به صورت مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر افکار افراد است فکر منفی شخص مرتد در محیط پاک و افکار سالم توام با ایمان فرد –بازتاب منفی داشته و از این جهت با عبوراز فرد به جریان اجتماع سرایت می کند.

3-بازتاب فردی

حوزه سوم در ارتداد اشخاص بازتاب منفی ارتداد درباره خود شخص است که برترین گوهر معنوی یعنی ایمان به مبدا و معاد یا مقدسات دیگر)را از دست داده و از این رهگذر خشم الهی را برای خود به ارمغان اورده است.

ازادی عقیده و بیان از دیدگاه اسلام و غرب

پس از بررسی اجمالی مصلحت برخورد اسلام با ارتداد نکته ای که در خور توجه به نظر می رسد آن که دیدگاه اسلام درباره ایمان به پروردگار دیدگاهی کاملآمنطقی و عقلانی بوده و در این پدیده مهم هیچ گونه اجبار و زوری را بر احدی روا نمی دارد.

استاد شهید مطهری (ره)در این زمینه می گوید:

اسلام می گوید اگر از روی اجبار باشد دیگر دین داری نیست .می توان مردم را مجبور کرد چیزی را بگویند و کاری را انجام دهند اما نمی توان انان را مجبور کرد که این گونه یا آن گونه فکر کنند. اعتقاد بایستی از روی منطق و دلیل باشد.

ازادی عقیده در اسلام پدیده ای مرسوم بوده و هیچ گونه ارتباطی با بحث حق و حقوق ندارد .مطلبی که تنها در ذهن و دل ادمی است پیگرد قانونی و شرعی نخواهد داشت ان چه پیگرد قانونی و شرعی به همراه دارد اظهار باورهای غللط و گسترش انحراف های فکری در سطح جامعه به وسیله بیان و قلم است که می تواندموضوع (حقوق)واقع گردد:زیرا حقوق با رفتارهای اجتماعی در ارتباط است نه با باورهای شخصی و ذهنی از این رو تضعیف باورهای دینی اجتماع یا هر وسیله ممکن جرم تلقی شده و پیامدهای خاص خود را دنبال خواهد داشت.

حق دینداری

حق دین داری در زمره برجسته ترین و حیاتی ترین حقوق انسان ها به شمار می اید و بدون در نظر داشتن آن نمی توان به دستیابی جامعه به سطح مطلوب فرهنگی و انسانی در همه ابعاد امید داشت.

به نظرمیرسد به طور کلی خمیر مایه و اساس اسلام بر پایه دین داری یا تکلیف مداری استوار بوده و اگر محوریت دین و تکالیف دینی برداشته شود اصلآ از روح اسلام حقیقتی باقی نخواهد ماند به تعبیر دیگر اگر حق تدین یا تکلیف پذیری نباشد به هیچ یک از تکالیف الهی جامه عمل پوشانیده نشده وجامعه اسلامی به حال خود رها می گردد.

بدیهی است که انسان در هر دوره ای از زیست خود به تکالیف و قوانینی نیازمند است که تمام ابعاد ارتقای روحی و معنوی او را در کنار رشد جسمی در بر داشته باشد و از انجا که انسان در عصر شکوفایی و مدرنیته نیز نتوانسته است همه فرمول های رشد جسمی خویش را به صورت قطعی بیابد و هر از گاهی در مجامع علمی دنیا نظریات متناقضی بیان می شود نیاز انسان به دین داری یا تکلیف مداری کاملآ محسوس است و از همین جهت حق دین مداری یا تدین در مراتب بسیار بالا و ای بسا هم عرض حق حیات و بالاتر از ان نیز قابل ارزیابی می باشد زیرا اگر حق حیات در نگاه حقوق دانان در فهرست بالاترین رتبه حقوق انسانی قرار دارد در اصل تامین کننده سلامت جسم وحیات مادی انسان است ولی حق دین داری یا تکلیف مداری تامین کننده سلامت روح و روان و حیات اخروی و ابدی انسان است و اگر انسان به مسئله تدین رویکرد قابل قبولی نداشته باشد در حقیقت حق حیات و بهره جویی معنوی خود در قیامت را برای همیشه از خود سلب نموده است اما همین انسان اگر از حق حیات مادی خود محروم گردد در نهایت در ادامه زندگی مادی برای مدت چند دهه محروم گشته است.

حق نفس

بدون شک نفس ادمی بر خود انسان حقی خاصی دارد.امام سجاد (ع) در این باره می فرمایند:

حق نفس تو بر تو آن است که او را به صورت کامل در مسیر اطاعت پروردگار قرار داده حقوق تمام اعضا و جوارح را ادا کرده و در ادای حق و احقاق از ان ها استمداد بجویی.

کشاندن نفس به اطاعت و تبعیت از فرامین الهی با استفاده از روش های زیر امکان پذیر است:

1) مشارطه

2) نگاهبانی نفس (مراقبه)

3) حسابرسی پیوسته از نفس (محاسبه)

4) ایجاد تنگنا برای نفس

5) تلقین مثبت از راه تدبر در ایات

مشارطه

هر شخصی می بایستی در طول شبانه روز یک بار و ترجیحآ بعد از نماز صبح در مکانی با نفس خویش خلوت کرده و بدین سان با او شرط نماید که <تو نبایدمرتکب گناه گردی و به کارهایی که رابطه تو را با خدایت آلوده کرده و موجبات خشم او را فراهم می سازد دست بزنی تو می بایستی در انجام کارهای خیر در حد توان مشارکت نمایی تو می دانی که من سرمایه ای به جز همین چند روز عمر ندارم –امروز روز جدیدی برای من است و خداوند به من مهلت داده تا روزی دیگر در دنیا زندگی کنم و اگر امروز در دنیا نمی بودم آرزو داشتم یک روز دیگر خدا مرا به دنیا بر می گرداند تا کارهای شایسته ای انجام دهم پس سخت بکوش تا در مسیر اطاعت خداوند باشی.

مراقبه

دومین روش کنترل نفس نگاهبانی و مراقبت شبانه روزی ازآن است به گونه ای که هر وقت کار نا پسندی از او دید به او هشدار دهد که خداوند تو را تحت نظر دارد:

ایا او ندانست که خداوند همه اعمالش را می بیند؟

مراقبه به اندازه ای در تزکیه نفس موثر است که از علامه طباطبایی نقل شده است که روح اخلاق اسلامی مراقبه است.

محاسبه

حسابرسی از نفس در پایان روز هنگام رفتن به رخت خواب برای استراحت یکی از بهترین روش های کنترل آن است.حساب کشیدن از نفس بدین گونه توصیه شده است مه ابتدا در انجام تکالیف واجب او را مورد سوال قرار دهیم :اگر واجبی را در طول روز ترک کرده است او را مجبور به انجام قضای آن نموده و اگر تمام واجبات را انجام داده او را تشویق نموده و خداوند را شکر نماییم:اگر مرتکب گناهی شده است در مقام نکوهش و سرزنش او بر آمده و از او تدارک و جبران آن کار زشت خود را مطالبه نماییم.

حسابرسی نفس در احادیث اسلامی مورد ناکید خاص معصومان (ع)قرار گرفته است.

ایجاد تنگنا برای نفس

وقتی در مرحله پیشین سرزنش کردن او نتوانست جوابگو بوده و او را به کنترل کامل در آورد می بایستی او را در پاره ای موارد وادار به ریاضت از طریق عبادات مستحبی کرده ودر مواردی نیز با او برخورد منفی بنماییم :بدین سان که مثلآ اگر دوباره به نماز صبح خود بی اعتنا شوی می بایستی غیر از خواندن قضای آن یازده رکعت نماز شب را نیز قضا کنی.

در حدیث شریفی از امام صادق (ع) آمده است :

(خوشا به حال کسی که به خاطر رضایت خداوند با نفس خود مبارزه کند و هر سی که هوی و هوس خود را در هم شکند به رضای حق دست یافته است....).

تلقین مثبت از راه تدبر در آیات

روش پنجمی که می تواند نفس انسان را به کنترل در آورده و به اطاعت از خدای متعال ترغیب نماید تفکر و تامل در مفاهیم پاره ای از آیات مرتبط با بحث نظارت و شهادت بر کردار است.

به پاره ای از ایات مورد نظر توجه کنید:

( خداوند برای شهادت و نظارت بر اعمال کفایت می کند.)

حق زبان

حق زبان ادمی در تعابیر اما سجاد (ع) بدین سان ترسیم گردیده است:

(حق زبان آن است که آن زشت گویی باز داشته به گفتار توام با ادب عادتش دهی از گشودن آن به جز به هنگام نیاز های دنیوی و دینی خود داری ورزیده و از پر گویی و بیهوده گویی که زیان آور بوده و فایده چندانی برای انسان ندارد بپرهیزی و این را بدانی که زبان گواه عقل و نحوه بینش تو بوده و اراستگی به زیور عقل- نمودش به خوش زبانی توست.)

1) ادب گفتاری

2) نگشودن زبان به پرگویی و بیهوده گویی

جوانی با دستان مبارک پیامبر اکرم (ص) به خاک سپرده شد.پس از آن که روی قبر را پوشاندند مادر آن جوان بر سر قبر آمده و گفت :ای پسرم!برایت خیلی ناراحت بودم اما وقتی دیدم پیامبر اکرم تو را به خاک سپرده دیگر ناراحت نیستم و می دانم که رستگار گردیدی .پیامبر اکرم (ص)سخنان این مادر داغدیده را شنید اما به ملاحظه او چیزی نگفت تا ان که مادر جوان آن جا را ترک کرد .سپس به اصحاب فرمود:قبر به این جوان چنان فشاری وارد ساخت که استخوان های سینه اش در هم شکست .حاضران به پیامبر گفتند :یا رسول الله این جوان انسان شایسته و سر به راهی بود چرا چنین شد؟حضرت فرمود:بله همین طور بود که شما گفتید اما متاسفانه این جوان در زندگی به بیهوده گویی و پر گویی دچار بود.

حق گوش

حق گوش در تعابیر اما زین العابدین (ع)چنین ترسیم گردیده است:

(حق گوش پاک نگاه داشتن ان است به این که راهی به سوی قلب و دل تو باشد برای مطلب شایسته ای که در قلب تو موجب خیر یا اکتساب اخلاق پسندیده گردد:زیرا گوش دروازه دل است که معانی خوب یا بد را به ان جا منتقل می نماید.)

گوش از ان جهت که یکی از اسباب درک حقایق هستی است بر عهده ی انسان حق مهمی داشته و ان هم پاسداشت حریم آن از وارد نمودن کلمات نامربوط و سخنانی است که با فطرت ادمی و پاکی دل او ناهمخوانی کامل دارد .از انجا که دل ادمی در بدو تولد و در سنین اغازین عمر مانند صفحه ای سفید و دست نخورده است با ورود کلمات و جملات نا مشروع از طریق گوش به مرور زمان بخشی از صفحه سفید دل لکه دار گردیده و از فطرت اولیه خویش فاصله می گیرد.

حق چشم

یکی از اعضایی که بر عهده انسان دارای حق است –چشم می باشد.حق چشم بر ادمی در بیان ما سجاد (ع)چنین آمده است:

حق چشم بر تو آن است که از هر آن چه که مشاهده ان بر تو حلال نیست بپوشانی و او را به ابتذال و هرزگی نکشانی از چشمانت بایستی در مواردی که برای تو عبرت آموز است به گونه ای که در پرتو آن بصیرت بیابی یا بر آگاهی تو افزوده گردد بهره جویی:زیرا چشم دروازه عبرت پذیری است.

حق دست و پا

امام سجاد (ع)در رساله حقوق خویش در این زمینه می فرماید:

پاهای تو چنین حقی بر گردن تو دارند که آن ها را به سوی کارهایی که برای تو مشروعیت ندارد نبرده و مراقب آن ها باشی که صرفا در مسیر دین مداری گام برداشته تا بدین سان برصراط مستقیم استقرار یافته و موجب لغزش تو به سوی دوزخ نگردند و حق دستان تو نیز بر تو آن است که آن ها را به سوی مواردی که دست زدن به آن ها و تصرف در ان ها از دیدگاه شرع مقدس حرام است دراز نکنی تا در آینده به عقوبت سخت پروردگار مبتلا نگردی و در دنیا زبان سرزنش هم نوعانت علیه تو باز باشد مراقب باش دستانت را از انجام سلسله کارهایی که خداوند انجام آن ها را بر تو الزامی نموده است باز نداری.

حق شکم

در بین اعضا و جوارح ادمی ان عضوی که می تواند بالاتر از تمام اعضای دیگر انسان را به سوی تعالی و کمال رسانده یا به سقوط و نابودی بکشاند شکم است:زیرا شکم آدمی اگر اگر به صورت مداوم ظرف تغذیه حرام گردد بدون شک انسان را به سمت دوزخ و عقوبت سخت الهی برده به گونه ای که هیچ راه گریزی فرا روی وی نباشد:از این رو مراقبت ویزه از حق اصلی شکم امری ضروری بوده و به هیچ وجه نمی توان آن را ساده انگاشت.

حق همسر در اسلام

از جمله حقوق بسیار درخور اهمیت حق همسران بر یکدیگر است. مادر این مجال بخش کوچکی از حوق زن بر مرد و مرد بر زن را به صورت گذرا مطرح خواهیم کرد.

1-حق زن بر مرد در تامین رفاه عمومی و چشم پوشی از لغزش ها

قران کریم رفتار شایسته با زن را مورد توجه ویژه قرار داده حتی در مواردی که مردی از همسر خود اکراه داشته باشد او را سفارش به رفتار خوشایند با وی نموده است.

ایات و احادیث از یک سو به برخی مردان جامعه به خاطر بد رفتاری و تند خویی در برابر خانواده هشدار داده و از عاقبت خطرناک این کار انان را برحذر می دارد و از سوی دیگر به برخی مژده داده و برای آنان آینده ای سراسر خوشی و عیش در برزخ و قیامت را نوید می دهد.

(یکی از مدرسین حوزه علمیه قم برای ما نقل می نمود شخصی بود که من او را به شایستگی و تدین می شناختم و واقعآ نیز چنین بود :او اهل خواندن نماز شب –اهل زیارت حرم حضرت معصومه (س) و خدمتگزار طلاب مدرسه فیضیه بود.وقتی از دنیا رفت شبی او را در خواب دیدم ظاهر جسم او به صورت سگ در آمده بود.با تعجب جلو رفتم و گفتم :فلانی تو هستی؟ گفت بله گفتم چرا به این وضع مبتلا شدی؟گفت:وای از بد اخلاقی در منزل-بد گفتاری و بد رفتاری در منزل مرا به این شکل در آورده است .بعد گفت :آقا بیا برویم سر قبر من-قبر مرا از نزدیک ببین.ایشان می گوید من رفتم سر قبر او سوراخی را روی قبر مشاهده کردم .به من گفت :اقا!وقتی مرا در این قبر گذاشتند قبر چنان فشاری بر من وارد ساخت که تمام روغن های بدنم گرفته شد و وارد این سوراخ شد.اگراین سوراخ پهن می بود به تو نشان می دادم که چگونه زیر منگنه خداوند له گردیدم.)}

2- حق تبعیت زن از شوهر در تمام مراحل زندگی

پیروی زن از شوهر در مواردی به عنوان حق مسلم مرد بر زن معرفی شده است.امام باقر می فرماید:

زنی خدمت رسول خدا (ص)آمد و به ایشان گفت:یا رسول الله!حق شوهر بر گردن زن چیست؟حضرت در پاسخ فرمود:

1-این که همواره او را اطاعت نموده و از خواست او نا فرمانی نکند.

2-بدون رضایت شوهر از داخل منزل چیزی را به عنوان صدقه بیرون ندهد و بدون اجازه وی روزه مستحبی نگیرد.

3-بدون اجازه شوهر از منزل خارج نشود و اگر چنین کاری را انجام دهد بداند که تا لحظه بازگشت به منزل مورد لعن و نفرین فرشتگان آسمان و زمین-فرشتگان خشم و فرشتگان رحمت قرار خواهد گرفت.

پیامبر تکرم (ص) بر این باور است که اگر قرار می بود من فرمان سجده نمودن مردم در برابر یکدیگر را صادر کنم فرمان میدادم که زنان در برابر شوهران خود سجده نمایند.

اما صادق (ع)فرمود:

{در زمان نبی اکرم (ص)مردی از گروه انصار به خاطر بر طرف کردن پاره ای از نیاز هایش از منزل خارج گردید.اما قبل از خروج از منزل با همسرش پیمان بست که تا از سفر برنگشته است از منزل خارج نگردد.پس مدتی خبر امد که پدر زن مریض شده است آن زن پیکی نزد پیامبر فرستاد تا بلکه از ایشان اجازه برای خارج شدن از منزل بگیرد اما پیامبر (ص)فرمود:در خانه ات بنشین و از خواسته شوهرت اطاعت نما.این سخن پیامبر بر آن زن گران آمد از این رو پیکی دیگر به سوی پیامبر روانه کرد که خواسته او را برای پیامبر مجددآ بیان کند.پیامبر نیز دوباره همان دستور العمل سابق خویش را تکرار کرد .چندی بعد پدر آن خانم از دنیا رفت. او پیکی را نزد پیامبر فرستاد که آیا به من اجازه می دهید بر سر جنازه پدرم حاضر شده و در نماز بر جنازه او شرکت کنم؟حضرت در پاسخ فرمود:خیر.وقتی پدر آن زن به خاک سپرده شد خود پیامبر توسط پیکی به آن زن چنین پیام فرستاد:به درستی که خداوند گناهان تو و پدرت را به خاطر تبعیت از همسرت آمرزیده است.}

3-حق حفظ آرامش در منزل

از نگاه قرآن زن به گونه ای آفریده شده است که به خوبی می تواند فضای توام با ارامش خاطر را به منزل شوهر آورده و موجبات خرسندی او را در تمام شرایط زندگی فراهم سازد از این رو شایسته است که زنان به این حق توجه خاص داشته باشند:

4-حق کنترل زبان درباره شوهر

نداشتن زبانی نیش دار در برابر شوهر حاضر جوابی نکردن در برابر او و به طور خلاصه نیازردن او با زبان از جمله حقوق بسیار مهم شوهر بر زن است که با کمال تاسف در جوامع مدرن رفته رفته این حق به فراموشی سپرده می شود.

حق همسایه

رعایت حق همسایه از آن دسته حقوقی است که به تعبیر امام صادق(ع)خدای متعال در قرآن به مراعات آن امر نموده است.

تعابیر امام چهارم (ع)به عنوان یک منشور انسانی در بردارنده آموزه های سازنده و در خور توجهی است که شایسته است با ارائه یک دسته بندی کوتاه هر فراز از آن را به عنوان حق مهمی بر گردن خویش پنداشته و با بی تفاوتی از کنار آن ها عبور ننماییم:

1-دفاع در خور شان از شخصیت همسایه در غیاب او

2-احترام و تکریم در خور شان از شخصیت وی در حضور او

3-کمک به وی در تمام زمینه ها در غیاب و در حضور او

4-سرپوش گذاردن بر اسرار و ناگفته های زندگی و شغلی وی و عدم پی گیری آن ها در بین همسایگان

5-سرپوش گذاردن بر نقاط ضعف و بدی های وی و عدم پی گیری آن ها

6-حسادت نورزیدن به او در مواقع بهره مندی وی از برخی نعمت های خداوندی

7-در گذشتن از لغزش ها و گناهان او

8-رها نکردن او در سختی ها و مشکلات زندگی و کاری

9-رفتار مسالمت آمیز و توام با رفق و مدارا با او داشتن

10-هرزه گویی و فحاشی نکردن درباره او

11-پیش گیری از نیرنگ دیگران درباره او