ترنم وحی

خدایا! روزه ام را در این روز مقرون به شکر و قبول قرار بده، آن گونه که تو می پسندی و پیامبرت راضی است و فروع آن را به واسطه اصول آن که ایمان و توجه است، محکم و با اساس گردان، به حق سرورمان حضرت محمد صلی الله علیه و آله و آل پاکش.

آیا می دانید روزه وسیله ای است برای شکرگزاری به درگاه خداوند.

بیایید ظاهر عبادتمان را به باطن پاک مستحکم کنیم.

3. ماه رمضان، ماه استغفار

الف) فضیلت استغفار

پیامبر گرامی اسلام می فرماید: استغفار بهترین دعاست.

امام صادق علیه السلام می فرمایند: «استغفار و گفتن «لا اله الا الله» بهترین عبادت است. خداوند متعال مرا به این دو معنا تذکر داده، می فرماید: «بدان که خدایی غیر از الله نیست و برای گناهان خود و همه مؤمنان استغفار نما».

ب) جایگاه آمرزش خواهی و آثار آن در زندگی

بهترین دعاها و ذکرها در ماه رمضان، آمرزش خواهی از درگاه الهی است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در تمام مدت عمر خود همواره استغفار می کرد.

امام صادق علیه السلام می فرماید: «رسول خدا هر روز و شب صدبار استغفار می فرمود و این در حالی بود که آن حضرت هیچ گناهی نداشت».

همچنین در سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده که پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله پس از برخاستن از هر جلسه ای، بیست وپنج بار استغفار می کرد.

ام سلمه یکی از همسران پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله نقل می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله در دوره آخر عمر خودش، در حالت های مختلف ذکر شریف «سُبْحانَ اللّهِ وَ بِحَمده، اَسْتَغْفِرُاللّه وَ أَتوبُ اِلَیه» را بر زبان جاری می فرمود. از علت آن پرسیدم که حضرت فرمود: «من به این ذکر مأمور شده ام».

آثار و برکات آمرزش خواهی در زندگی

آمرزش خواهی از خداوند و داشتن روحیه توبه و پشیمانی از گناه علاوه بر آثار و برکات معنوی در زندگی انسان ها نیز اثر مثبتی دارد که برخی از آنها عبارتند از:

یک ـ دفع بلا

پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله فرمود:

درهای بلا را با استغفار ببندید.

دو ـ برطرف شدن گرفتاری

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:

هر کس فراوان استغفار کند، خداوند او را از هر تنگنایی خارج می سازد.

سه ـ افزایش رزق و روزی

علی علیه السلام می فرماید:

استغفار موجب افزایش روزی می شود.

چهار ـ برطرف شدن غم و غصه

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

هر کس غم و غصه اش زیاد شود، لازم است استغفار کند.

پنج ـ گشایش باب امید در همه مشکلات

علی علیه السلام می فرماید:

تعجب می کنم از کسی که می تواند استغفار کند و ناامید است.

4. نمونه هایی از نیایش بزرگان

الف) خواجه عبدالله انصاری رحمه الله

الهی! ای داننده هر چیز و سازنده هر کار و دارنده هر کس! نه کس را با تو انبازی و نه کس را از تو بی نیازی. کار به حکمت می اندازی و به لطف می سازی، نه بیداد است و نه بازی.

الهی! نه به چرایی کار تو بنده را علم و نه بر تو کس را حکم. سزاها تو ساختی و نواها تو خواستی. نه از کس به تو، نه از تو به کس، همه از تو به تو، همه تویی و بس.

الهی! بودِ من بر من تاوان است، تو یک بارِ بود خود بر من تابان!

الهی! جرم من زیر حلم تو پنهان است؛ تو پرده عفو خود بر من گستران.

الهی! آمدم با دو دست تهی، بسوختم بر امید روز بهی! چه بود اگر از فضل خود بر این خسته دلم مرهم نهی!

الهی! همه از تو ترسند و من از خود. از تو همه نیکی دیده ام و از خویش همه بد.

ب) مولانا جلال الدین محمد بلخی

ملکا و پادشاها! آتش های حرص ما را به آب رحمت خویش بنشان. جان مشتاقان را شراب وحدت بچشان.

ضمیر دل ما را به انوار معرفت و اسرار وحدت، منور و روشن دار. دامن های امید ما را که در صحرای سعت رحمت تو بازگشاده ایم، به مرغان سعادت و شکارهای کرامت، مشرف و مکرم گردان.

آه سحرگاه سوختگان راه را به سمع قبول و عاطفت استماع کن. آنچه دشمنان می خواهند بر ما، از ما دور دار. آنچه دوستان می خواهند و گمان می برند، ما را عالی تر و بهتر از آن گردان.

ج) آیت الله حسن زاده آملی

الهی! وای بر من اگر دانشم رهزنم شود و کتاب، حجابم!

الهی! آن خواهم که هیچ نخواهم.

الهی! اگر بخواهم، شرمسارم و اگر نخواهم، گرفتار.

الهی! دربسته نیست، ما دست و پا بسته ایم.

الهی!آن که سحر ندارد، از خود خبر ندارد.

الهی! چون است که اندوه [از فراق] تو مایه شادی است و بندگی برای تو برات آزادی.

الهی! شنیدم که فرمودی: چه کنم با مشتی خاک، مگر بیاموزم.

الهی! امشب که شب قدر است، همه قرآن به سر می کنند؛ مرا توفیق ده که قرآن به دل کنم!

د) شهید مصطفی چمران رحمه الله

خدایا! ما را ببخش؛ گناهانی که ما را احاطه کرده و خود از آن آگاهی نداریم، گناهانی را که می کنیم و با هزار قدرت عقل توجیه می کنیم و خود از بدی آن آگاهی نداریم.

خدایا! مردم آن قدر به من محبت کرده اند و آن چنان مرا از باران لطف و محبت خود سرشار کرده اند که به راستی خجلم و آن قدر خود را کوچک می بینم که نمی توانم از عهده به در آیم. خدایا! تو به من فرصت ده، توانایی ده تا بتوانم از عهده برآیم و شایسته این همه مهر و محبت باشم.

خدایا! تو می دانی که تار و پود وجودم با مهر تو سرشته شده است. از لحظه ای که به دنیا آمده ام، نام تو را در گوشم خوانده اند و یاد تو را بر قلبم گره زده اند. تو می دانی که در سراسر عمرم هیچ گاه تو را فراموش نکرده ام.

در سرزمین های دوردست فقط تو در کنارم بودی. در شب های تار فقط تو انیس دردها و غم هایم بودی. در صحنه های خطر فقط تو مرا محافظت می کردی. اشک های ریزانم را فقط تو مشاهده می نمودی و بر قلب مجروحم فقط یاد تو و ذکر تو مرهم می گذاشت.

خدایا! تو می دانی که من در زندگی پرتلاطم خود لحظه ای تو را فراموش نکردم. همه جا به طرف داری حق قیام کردم. حق را گفتم و از مکتب مقدس تو در هر شرایطی دفاع کردم. کمال و جمال و جلال تو را بر همه مخالفان و منکران وجودت عرضه کردم و از تهمت ها و بدگویی ها و ناسزاهای آنها ابا نکردم و تو ای خدای بزرگ، خوب می دانی که این فقط بر اساس اعتقاد و ایمان قلبی من بود و هیچ محرک دیگری جز تو نمی توانست داشته باشد.

5. جایگاه انتظار موعود در ادعیه رمضانی

یکی از محورهای دعاهای رمضان، توجه به امام غایب و در انتظار آن حضرت به سر بردن است. از سفارش های معصومین علیهم السلام این است که همیشه به ویژه در ماه رمضان و شب های قدر به یاد آن امام باشیم و فرج و ظهور آن حضرت را از خداوند بخواهیم. نیایش های ماه مبارک رمضان را می توان «انتظارنامه» لقب داد. دعاهای ماه رمضان به ما این نکته را یادآوری می کنند که:

باید به واسطه فیض میان خالق و مخلوق ـ یعنی امام معصوم علیه السلام ـ توجه کرد که این واسطه فیض در زمان ما امام زمان(عج) است و باید همواره چشم به راه طلوع آن خورشید جهان افروز و منتظر فرارسیدن آن بهار پربار آفرینش بود.

به همین جهت است که در شب قدر باید دعای فرج امام زمان(عج) را بیشتر خواند. پس ماه رمضان، ماه انتظار است. به این نکته در دعای هر شب ماه رمضان، یعنی دعای افتتاح نیز توجه شده است. آنجا که می خوانیم:

...وَالْخَلَفِ الهادی الْمَهْدیِّ، حُجَجِکَ عَلی عِبادِکَ... اَلّلهُمَّ وَ صَلِّ عَلی وَلِّیِ اَمْرِکَ الْقائِمِ... الْمُؤَمَّلِ وَ الْعَدْلِ المُنْتَظَرَ... اَلّلهُمَّ اجْعَلْهُ الدّاعِیَ اِلی کِتابِکَ وَ الْقائِمَ بِدِینِکَ اسْتَخْلِفْهُ فِی الاَْرْضِ کَما اسْتَخْلَفَ الَّذینَ من قَبْلِهِ مَکِّن لَهُ دینَهُ الَّذِی ارْتَضَیْتَه لَهُ اَبْدِلْهُ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِ اَمْنا یَعْبُدُکَ لاْیُشْرِکُ بِک شَیْئا ... .

بنابراین، یکی از عوامل ارتقای درجه روزه، انتظار است. انتظار همان امیدی است که از کانون فطرت آدمی فوران می کند. انتظار یکی از بزرگ ترین پشتوانه های روحی آدمی است که در کشاکش دشواری ها و مشکلات زندگی، توان مقابله و قدرت استقامت ویژه ای به انسان می بخشد.

6 . جلوه اتحاد و انسجام در دعاهای رمضان

بدون شک، اتحاد و هم بستگی سیاسی، اجتماعی و اعتقادی میان فرقه های گوناگون چنان که رهبر معظم انقلاب در نام گذاری سال جدید بدان اشاره کرد، نقش شگفت انگیزی در پیشبرد اهداف مسلمانان دارد. اتحاد می تواند مبدأ بزرگ ترین دگرگونی های اجتماعی در زندگی بشر شود.

یکی از جنبه های معارف روزه، جمع گرایی و هم دلی میان مسلمانان است. در دعای هر روز ماه رمضان می خوانیم:

«اَللّهمَ اَدْخِلْ عَلی اَهْلِ القُبُورِ السُرُور، اَللّهم اَغْنِ کُلَّ فَقیرٍ، اَللّهمَ اَشْبِعْ کُلَّ جائِعٍ، اَلّلهمَّ اکْسُ کُلَّ عُرْیانٍ...»

در دعای روز هشتم نیز می خوانیم:

«اَللّهُمَّ ارْزُقْنی فیه رَحْمَةَ الاَْیْتامِ و اِطْعامَ الطَّعامِ و اِفْشآءَ الَسَّلامِ و صُحْبَةَ الکِرامِ؛ خدایا! در این روز ترحم به یتیمان و اطعام گرسنگان و انتشار سلامتی در مسلمانان و هم نشینی با نیکان را نصیبم کن».

در واقع، فرهنگ روزه، تقویت روحیه جمع گرایی برای تقویت برادری و وحدت اسلامی است. همان چیزی که قرآن کریم بدان اشاره می کند: «إِنَّمَا الْمُوءْمِنُونَ إِخْوَةٌ؛ همانا مؤمنان با هم برادرند». (حجرات: 10)

همچنین قرآن کریم با یادآوری دشمنی ها و کینه ای که پیش از اسلام گریبان گیر مسلمانان بود، اخوتی را که در سایه اسلام نصیب مسلمانان شد، یادآوری می کند.

برای زمینه سازی ظهور حضرت مهدی(عج) و تشکیل حکومت جهانی نیز اتحاد و انسجام مسلمانان نقش اساسی خواهد داشت، چنان که در قسمتی از دعای افتتاح آمده است:

الّلهُمَّ الْمُمْ بِهِ شَعْثَنا وَاشعَبْ بِهِ صَدْعَنا وَ ارْتُقْ بِهِ فَتْقَنَا وَ کَثِّر بِهِ قِلَّتَنا.

خدایا! پریشانی ما را به آن [امام] جمع گردان و پراکندگی امور ما را به وجود او اصلاح فرما و شکاف و تفرقه های ما را اتحاد بخش و عده اندک ما را بسیار گردان.

بنابراین، مسلمانان باید از هر گونه اختلاف در فروع بپرهیزند، تعصب های فرقه ای، قومی و قبیله ای را کنار گذارند و در برابر دشمنان مشترک، با اتحاد و هم بستگی بایستند تا بتوانند راه را برای ظهور مصلح جهانی هموار سازند.

7. رمضان، فرصت طلایی برای دعا

عصاره و هسته عبادت، دعا است.

دعا، کلید پیروزی و راه گشای رستگاری است.

دعا، کلید بخشایش و رحمت های پروردگار و وسیله پیروزی بر تمام خواسته هاست.

دعا، سلاح مردم باایمان و پایه دین و روشنی بخش آسمان ها و زمین است.

دعا هم نیزه تیز است و هم سپر هر ستیز.

دعا، سپر مؤمن است.

دعا، عصاره بندگی است.

دعا، کشش روح است به سوی کانون غیرمادی جهان.

دعا، سپاهی از سپاهیان مجهز خداوند است و به اندازه ای قدرت دارد که قضای محتوم را دفع می کند.

بهترین مردم کسی است که به پرستش و نیایش عشق بورزد.

ناتوان ترین مردم کسی است که از دعا کردن ناتوان باشد.

هر چیزی با شکستن ارزان تر می شود جز دل که با شکسته شدن گران قدرتر می شود؛ زیرا دعای دل شکسته تأثیر بیشتری دارد.

آن کسی که به شدت گرفتار دردی است، نیازش به دعا بیشتر از تن درستی است که از بلا در امان است.

دعا، آرامش دهنده و صفابخش روح مؤمن است و نشان امید انسان های آگاه به خویش به خداوند متعال است.

8. موسم دعا (شعر)

ای خدا، زاری ز تو، رحمت ز تو	رحمتت با زاری ما کرده خو
این دعا هم بخشش و تعلیم توست	ورنه در گلخن، گلستان از چه رست
هم دعا از تو، اجابت هم ز تو	ایمنی از تو، مهابت هم ز تو
ای عظیم از ما گناهان عظیم	تو توانی عفو کردن در حریم
عفو کن زین بندگان تن پرست	عفو از دریای عفو اولاتر است
چو دعامان امر کردی بی حجاب	این دعای خویش را کن مستجاب
ای خدا! ای فضل تو حاجت روا	با تو یاد هیچ کس نبود روا
یاد ده ما را سخن های دقیق	که تو را رحم آورد آن، ای رفیق
بی حدی تو، در جمال و در کمال	در کژی ما بی حدیم و در ضلال
ای لطیفی که گل سرخت بدید	از خجالت، پیرهن را بردرید
ای دهنده عقل ها، فریادرس	تا نخواهی تو، نخواهد هیچ کس

* * *

برخیز که موسم دعا شد	هنگام ثنای کبریا شد
برخیز که وقت خواب بگذشت	وقت خوشی و شباب بگذشت
برخیز عطای رب رسیده	برخیز که نیمه شب رسیده
برخیز تو ای خمود عاطل	از یاد خدای گشته غافل
برخیز و نماز را به پا کن	جان در ره عشق حق فدا کن
ای بنده عاصی گنه کار	اشکی ز گناه خویشتن بار
برخیز که موسم قیام است	از جانب حق تو را پیام است
برخیز و خدای را نما یاد	در درگه او نمای فریاد
ای بنده که کرده ای تو عصیان	بنمای طلب ز حق تو غفران
در نیمه شب علی به محراب	از یاد خدای نی بود خواب
در طاعت و عشق و در نیاز است	با یاد خدای در نماز است
مولای موحدین عالم	از یاد خدای می خورد غم