توبه و توبه‌کننده

۱- توبه‏ واقعى آن است که با عمل صالح همراه باشد. «تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً»
۲- توبه کننده، مهمان خداست. «یتُوبُ إِلَى اللَّهِ»

آیه ۷۲ سوره مبارکه فرقان

«وَ الَّذِینَ لا یشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِراماً» و (بندگان خدا) کسانى هستند که در مجلس (گفتار و کردار) باطل حاضر نمى‏‌شوند و چون بر لغوى عبور کنند کریمانه بگذرند.

گناه نکردن و در مجلس گناه وارد نشدن

کلمه «شهد» دو معنا دارد؛ یکى حضور یافتن است و دیگرى خبر و گواهى دادن. در این آیه هر دو معنا را مى‏توان استفاده کرد. یعنى آنان نه در مجالس بد حاضر مى‏‌شوند و نه بر باطل گواهى مى‌‏دهند. کلمه‏ «زور» به معناى کار باطلى است که در قالب حقّ باشد و در تفاسیر به معناى گواهى باطل، دروغ و غنا آمده است.

در روایتى از امام‏ صادق علیه السلام مراد از «زور» در «لا یشْهَدُونَ الزُّورَ» غنا شمرده شده ‏است.[۹]

در تفسیر «مجمع البیان» مى‌‏خوانیم: مرور با کرامت، آن است که هرگاه ناچار شدند نام چیز زشتى را ببرند، با کنایه نام مى‌‏برند. چنانکه در روایتى از امام باقر علیه السلام مى‌‏خوانیم: آنان هرگاه خواستند نام عورت را ببرند، با کنایه از آن نام مى‏‌برند. البتّه این، یکى از مصادیق رفتار کریمانه است. امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند بر گوش واجب نمود که از شنیدن هرچه حرام است دورى نماید، سپس این آیه را تلاوت فرمودند: «وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِراماً»[۱۰]

پیام‏‌هایی از آیه ۷۲ سوره مبارکه فرقان

۱- نه تنها انجام گناه حرام است، بلکه شرکت در جلسه‏ گناه و شاهد بودن بر گناه نیز ممنوع است. «لا یشْهَدُونَ الزُّورَ»
۲- هر نوع آگاهى و اطلاع و حضور در صحنه‌‏اى، ارزش نیست. «لا یشْهَدُونَ الزُّورَ» (گاهى انزوا و گوشه‏گیرى از اجتماع، ارزش است)
۳- حاضر نشدن در مجلس گناه و بى‌‏اعتنایى به گناهکاران، نوعى نهى از منکر است. «لا یشْهَدُونَ ... مَرُّوا کِراماً»
۴- شرکت در مجالس فاسد، حتّى در بندگان واقعى خدا اثر مى‏‌کند. «لا یشْهَدُونَ»
۵- هرگونه لغو در کلام، عمل و آرزو ممنوع است. «مَرُّوا بِاللَّغْوِ» (بندگان خدا، هدف معقول و مفیدى دارند و عمر خود را صرف امور بیهوده نمى‏‌کنند)
۶- در شیوه‏ نهى از منکر، همه جا خشونت لازم نیست. «لا یشْهَدُونَ ... مَرُّوا»
۷- نگذاریم فکر بد در روح ما مستقر شود. «مَرُّوا کِراماً»

آیات ۷۳ و ۷۴ سوره مبارکه فرقان

«وَ الَّذِینَ إِذا ذُکِّرُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ لَمْ یخِرُّوا عَلَیها صُمًّا وَ عُمْیاناً * وَ الَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیاتِنا قُرَّةَ أَعْینٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً» و آنان کسانى هستند که چون به آیات پروردگارشان تذکّر داده شوند، کر و کور (چشم وگوش بسته) به سجده نمى‌‏افتند (بلکه عمل آنان آگاهانه است). و کسانى‌‏اند که مى‏‌گویند: پروردگارا! به ما از ناحیه‏ همسران و فرزندانمان مایه‏ روشنى چشم عطا کن و ما را پیشواى پرهیزگاران قرار ده.

لزوم تفکر برای رسیدن به بصیرت و آگاهی

ایمان باید بر اساس آگاهى و بصیرت باشد. در قرآن مى‏‌خوانیم: «وَ یتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا»[۱۱] یعنى مؤمنان خردمند، ابتدا در آفرینش آسمان‌‏ها و زمین فکر مى‏‌کنند، سپس اقرار مى‏‌نمایند که پروردگارا! تو اینها را بیهوده نیافریدى. در این آیه نیز مى‌‏فرماید: مؤمنان، چشم وگوش بسته عبادت نمى‌‏کنند.

مدیریت عبادالرحمن در خانواده و جامعه

۱- تعبّد و بصیرت، از اوصاف عباد الرّحمن است. «إِذا ذُکِّرُوا ... لَمْ یخِرُّوا عَلَیها صُمًّا وَ عُمْیاناً» بندگان رحمن، آگاهانه به سراغ دین مى‌‏روند.
۲- انسان در برابر همسر و فرزند و نسل خود متعهّد است و باید براى عاقبت نیکوى آنها تلاش و دعا کند. «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا...»
۳- در تربیت علاوه بر علم و تلاش باید از خدا نیز کمک خواست. «رَبَّنا هَبْ لَنا ...»
۴- فرزند صالح، نور چشم است. «قُرَّةَ أَعْینٍ»
۵- تشکیل خانواده و داشتن همسر و فرزند و دعا براى بدست آوردن آنها، مورد توجّه اسلام است. «رَبَّنا هَبْ لَنا ...»
۶- در دست گرفتن مدیریت جامعه، آرزوى عبادالرحمن است، زیرا عهده‏‌دار شدن امامت و رهبرى متّقین، ارزش است. «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً»
۷- در دعا به حداقل اکتفا نکنید، بلند همّت باشید. «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً» (خدایا ما را در رسیدن به کمال، رهبر متّقین قرار ده، نه آنکه تنها از متّقین باشیم)
۸- بندگان خدا، وحدت هدف و وحدت کلمه دارند. «إِماماً» و نفرمود: «ائمة». (ممکن است کلمه «امام» به جاى «ائمة»، رمز آن باشد که در جامعه اسلامى رهبر باید یک نفر باشد)

آیات ۷۵ و ۷۶ سوره مبارکه فرقان

«أُوْلئِکَ یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَ یلَقَّوْنَ فِیها تَحِیةً وَ سَلاماً * خالِدِینَ فِیها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً» آنان (بندگان رحمن) به خاطر آن که صبر کردند، غرفه‏‌هاى بهشتى داده مى‌‏شوند و در آن جا با تحیت و سلام گرم روبرو خواهند شد. در آن جا، جاودانه هستند. چه نیکو جایگاه و منزل‌گاهى است.

«غرفة» به اتاقى گویند که از کف زمین بالاتر باشد و چشم‏انداز داشته باشد.

پیام‏‌هایی از آیات

۱- بهشت را به بها دهند، نه بهانه. «یجْزَوْنَ ... بِما صَبَرُوا»
۲- بنده‏ خدا شدن، به صبر و پشتکار نیاز دارد. «بِما صَبَرُوا»

پی‌نوشت‌ها

[۱] . نهج ‌البلاغه، خطبه همام
[۲] . التحقیق فى‏ کلمات القرآن
[۳] . صافى، ج ۲، ص ۱۰۴
[۴] . اسراء، ۲۹
[۵] . تفسیر کنزالدقائق
[۶] . تفسیر کنزالدقائق و نمونه
[۷]. سیماى عبادالرحمن در قرآن، کریمى جهرمى
[۸] . بحارالانوار، ج ۵، ص ۱۵۵
[۹] . کافى، ج ۶، ص ۴۳۳
[۱۰] . تفسیر نورالثقلین
[۱۱] . آل‏ عمران، ۱۹۱