پیام‏‌هایی از آیه ۶۷ سوره مبارکه فرقان

۱- انفاق براى عبادالرحمن، یک وظیفه و مسأله قطعى است. إِذا أَنْفَقُوا ... (در ادبیات عرب «إِذا» نشان عملى شدن و «لو» نشان عملى نشدن است.)
۲- نماز شب و ترس از جهنّم و خوف الهى، باید در کنار رسیدگى به محرومان جامعه باشد. «یبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ- أَنْفَقُوا»
۳- انسان مالک است، ولى در خرج کردن محدودیت دارد. «لَمْ یسْرِفُوا»
۴- اسراف جایز نیست، حتّى در انفاق. «إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یسْرِفُوا»
۵- بندگان خاصّ خداوند، از بخل بدورند. «لَمْ یقْتُرُوا»
۶- امّت میانه و وسط، باید برنامه‏‌هاى معتدل داشته باشد. «وَ کانَ بَینَ ذلِکَ قَواماً»
۷- میان‌ه‏روى در عبادت و انفاق، ارزش است. «قَواماً»

آیه ۶۸ سوره مبارکه فرقان

«وَ الَّذِینَ لا یدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ وَ لا یقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَ لا یزْنُونَ وَ مَنْ یفْعَلْ ذلِکَ یلْقَ أَثاماً» و (بندگان خاص خدا) کسانى هستند که با خداوند، خداى دیگرى را نمى‏‌خوانند و انسانى که خداوند (خونش را) حرام کرده است، جز به حقّ نمى‏‌کشند، و زنا نمى‏‌کنند، و هر کس چنین کند عقوبت گناهش را خواهد دید.

کار‌های منفی که باید مؤمنان از آن دوری کنند

«اثم» گناه و «اثام» کیفر گناه است. در این آیات در کنار کارهاى مثبتِ بندگان ویژه‏ خدا، کارهاى منفى که از آن دورى مى‏‌کنند نیز ذکر شده است. در این آیه شرک، قتل و زنا مطرح شده است که در روایات از بزرگ‏ترین گناهان شمرده شده‌‏اند.[۶]

قتل نفس، از گناهان کبیره است، ولى جمله‏ «إِلَّا بِالْحَقِّ» مى‏‌گوید: قتل، در مواردى لازم و حقّ است از جمله: ۱. قصاص قاتل. ۲. زناى با محارم. ۳. زناى کافر با زن مسلمان. ۴. زناکارى که زن را مجبور کند. ۵. زناى کسى که همسر دارد. ۶. مدعى نبوّت. ۷. سَبّ و توهین و دشنام به پیامبر صلى الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام. ۸. مسلمان ساحر. ۹. مُفسد و محارب. ۱۰- مرتد. ۱۱. کسى که بر امام عادل زمان خروج کند. ۱۲. مشرکِ محارب.[۷]

پیام‌‏هایی از آیه ۶۸ سوره مبارکه فرقان

۱- خطرناک‏ترین غریزه‌‏اى که انسان را به گناه وادار مى‌‏کند، غریزه غضب و شهوت است و مؤمن باید بر غرائز خود مسلط باشد. «لا یقْتُلُونَ- لا یزْنُونَ»
۲- خداوند در برخى از موارد به قتل و کشته شدن بعضى از انسان‏‌ها راضى است. «إِلَّا بِالْحَقِّ» ولى به هیچ عنوان و در هیچ شرایطى رضایت نمى‏‌دهد که فردى به شرک و زنا آلوده شود. «لا یزْنُونَ»
۳- دستور قرآن در زمینه‏ دورى از شرک، زنا وقتل، تنها یک موعظه نیست، قانونى است که تخلّف از آن کیفرى شدید دارد. «وَ مَنْ یفْعَلْ ذلِکَ یلْقَ أَثاماً»
۴- کیفرهاى الهى استثنابردار نیست، هرکس تخلّف کند کیفر مى‏‌شود. «وَ مَنْ یفْعَلْ ذلِکَ یلْقَ أَثاماً»

وقتی گناه آثار شومی دارد عذاب آن هم چند برابر می‌شود

چند برابر شدن عذاب مجرمین که در جمله‏ «یضاعَفْ» آمده است، با عدل الهى مخالفتى ندارد، زیرا عذاب مضاعف در شرایطى است که گناه، آثار شوم و چند برابر داشته باشد. مثلًا زناکار هم گناه مى‌‏کند و هم دیگرى را به گناه وادار مى‏‌سازد و هم چه بسا از این گناه، فرزند حرام‌زاده‌‏اى به دنیا مى‏‌آورد که گرایش‏‌هاى منفى دارد. در قتل نفس نیز قاتل، فردى را مى‏‌کشد، ولى افرادى را داغدار، بى‏‌سرپرست و یتیم و جامعه را ناامن مى‌‏کند. هریک از این عناوین به تنهایى قابل کیفر است، همان‏‌گونه که اگر کسى سنّت بدى را در جامعه بنا نهد در طول تاریخ هر کس به آن سنّت عمل کند، براى مؤسّس آن نیز گناهى ثبت مى‌‏شود.

از آنجا که به اتّفاق همه‏ علما و مفسّران، زنا به تنهایى سبب جاودانگى در دوزخ نمى‌‏شود، بنابراین مسئله‏ خلود و جاودانگى در دوزخ تنها براى مشرکانى است که زناکار باشند. آرى، عقیده‏ حقّ و باطل و جهان‌‌‏بینى کفر و شرک، در کیفرها تأثیرگذار است.

آیات ۶۹ و ۷۰ سوره مبارکه فرقان

«یضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ یوْمَ الْقِیامَةِ وَ یخْلُدْ فِیهِ مُهاناً * إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِکَ یبَدِّلُ اللَّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً» در روز قیامت عذاب او دوچندان مى‏‌شود و همیشه به خوارى در آن خواهد ماند. مگر کسانى که توبه کنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند. پس اینان (کسانى هستند که) خداوند بدى‏‌هایشان را به نیکى تبدیل مى‏‌کند، و خداوند آمرزنده و مهربان است.

گاهی یک کار نیک می‌تواند همه گناهان را به حسنه تبدیل کند

امام رضا علیه السلام فرمود: به پیامبر صلى الله علیه و آله گفته شد: فلانى انسان بدبختى است، زیرا بسیارى از گناهان را مرتکب شده است. پیامبر فرمود: هرگز چنین نیست که شما مى‏‌گویید، بلکه او نجات یافت و به حسن عاقبت رسید و گناهانش از بین رفت و به حسنات تبدیل شد. زیرا او روزى از راهى مى‌‏گذشت، مؤمنى را دید که عورتش پیدا بود و خود متوجّه نبود. (گویا خواب بوده است) این شخص بدن او را پوشاند و براى آن که خجالت نکشد او را با خبر نکرد، وقتى آن مؤمن متوجّه شد، در حقّ او چنین دعا کرد: خداوند به تو پاداش بسیار عطا کند، آخرت تو را با خیر همراه سازد و در حساب با تو مناقشه و سخت‌گیرى نکند. خداوند دعاى آن مؤمن را در حقّ آن شخص، مستجاب فرمود و او خوش عاقبت شد.

وقتى که این مژده‏ پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به آن گناهکار رسید او از همه‏ گناهانش توبه کرد و اهل طاعت خدا شد. پس از یک هفته که گروهى از دشمنان اسلام به مدینه حمله کردند، پیامبر صلى الله علیه و آله دستور دفاع داد، آن مرد نیز همراه با مسلمانان دیگر براى دفاع آماده شد و در درگیرى با دشمنان به شهادت رسید و عاقبتش به خیر وسعادت ختم گردید.[۸]

پیام‌هایی از آیات ۶۹ و ۷۰ سوره مبارکه فرقان

۱- کیفرهاى قیامت، هم کمّى است، «یخْلُدْ» و هم کیفى. «مُهاناً»
۲- اسلام، بن‏‌بست ندارد. گنهکار نیز راه بازگشت دارد. «إِلَّا مَنْ تابَ»
۳- در هنگام ارتکاب گناه، ایمان از کف مى‏‌رود، و هنگام توبه باز مى‏‌گردد. «إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ»
۴- توبه، یک انقلاب همه جانبه است، نه یک حرکت سطحى و لفظى، عمل صالح‏ نشانه‏ توبه واقعى است. «تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ»
۵- توبه و ایمان واقعى، کارهاى انسان را تغییر مى‏‌دهد و رفتار ناپسند او را اصلاح مى‏‌کند. «وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً»
۶- همان گونه که خداوند در آفرینش هستى از خاک و کود، گُل مى‌‏سازد، سیئات انسان‏‌ها را به حسنات تبدیل مى‌‏کند. «یبَدِّلُ اللَّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَناتٍ»

آیه ۷۱ سوره مبارکه فرقان

«وَ مَنْ تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ یتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً» و هر کس توبه کند و کار شایسته انجام دهد، در حقیقت به سوى خدا بازگشتى پسندیده دارد (و پاداش خود را از او مى‌‏گیرد).