0 6- فرشتگان روى چه مسأئلی درباره صفات خودشان تکیه کردند؟

جواب : تسبیح و حمد و تقدیس، بدون شک تسبیح و حمد، یعنى: خدا را پاک از هر گونه نقص و داراى هر گونه کمال دانستن; اما در این که 61- مقصود از «تقدیس» چیست؟
جواب : بعضى آن را پاک شمردن پروردگار از هر گونه نقصان، دانسته اند که در حقیقت تأکیدى مى شود بر همان معنى «تسبیح».
ولى بعضى دیگر: معتقدند: «تقدیس» که از ماده «قدس» است، یعنى پاک سازى روى زمین از فاسدان و مفسدان، یا پاک سازى خویشتن از هر گونه صفات زشت و مذموم، و تطهیر جسم و جان براى خدا و کلمه «لَکَ» در جمله «نُقَدِّسُ لَکَ» را شاهد این مقصود دانسته اند; چرا که فرشتگان نگفتند «نُقَدِّسُکَ» (تو را پاک مى شمریم) بلکه گفتند «نُقَدِّسُ لَکَ» از براى تو جامعه را پاک مى کنیم.
در حقیقت آنها مى خواستند بگویند: اگر هدف، اطاعت و بندگى است ما سر بر فرمانیم، و اگر عبادت است ما هم همواره مشغول آنیم، و اگر پاک سازى خویشتن یا صفحه روى زمین است ما چنین مى کنیم، در حالى که این انسان مادى هم خود فاسد است و هم صفحه زمین را پر از فساد مى کند.

62- خداوند، چگونه این علوم را به آدم تعلیم نمود؟
جواب : در پاسخ باید به این نکته توجه داشت: تعلیم در اینجا جنبه تکوینى داشته یعنى خدا این آگاهى را در نهاد و سرشت آدم قرار داده بود، و در مدت کوتاهى آن را بارور ساخت. اطلاق کلمه «تعلیم» در قرآن به «تعلیم تکوینى» در جاى دیگر نیز آمده است، در سوره «رحمان» آیه 4 مى خوانیم: عَلَّمَهُ الْبَیان «خداوند بیان را به انسان آموخت»، روشن است این تعلیم را خداوند در مکتب آفرینش به انسان داده و معنى آن همان استعداد و ویژگى فطرى است که در نهاد انسان ها قرار داده تا بتوانند سخن بگویند.
63- اگر این علوم را به فرشتگان نیز تعلیم مى نمود، آنها نیز همین فضیلت آدم را پیدا مى کردند، این چه افتخارى براى آدم است که براى فرشتگان نیست؟!
جواب : در پاسخ باید توجه داشت: ملائکه آفرینش خاصى داشتند که استعداد فراگیرى این همه علوم در آنها نبود، آنها براى هدف دیگرى آفریده شده بودند، نه براى این هدف، و به همین دلیل، فرشتگان بعد از این آزمایش واقعیت را دریافتند و پذیرفتند.
64- اگر منظور از «علم اسماء» علم اسرار آفرینش و فهم خواص همه موجودات است، پس چرا ضمیر «هُمْ» در جمله «ثُمَّ عَرَضَهُمْ» و «أَسْمائهم» و کلمه «هؤُلاءِ» که معمولاً همه اینها در افراد عاقل استعمال مى شود در این مورد به کار رفته است؟
جواب : در پاسخ باید گفت: چنین نیست که ضمیر «هُمْ» و کلمه «هؤُلاءِ» منحصراً در افراد عاقل به کار برده شود، بلکه گاهى در مجموعه اى از افراد عاقل و غیر عاقل و یا حتى در مجموعه اى از افراد غیر عاقل نیز استعمال مى شود، چنان که یوسف(علیه السلام) درباره ستارگان، خورشید و ماه گفت: رَأَیْتُهُمْ لی ساجِدینَ: «من در خواب دیدم همه آنها براى من سجده مى کنند»

65- انگیزه مخا لفت شیطان از سجده بر آدم چه بود ؟

جواب : انگیزه او در این مخالفت کبر و غرور و تعصب خاصی بود که بر فکر او چیره شد، او چنین می‌پنداشت که از آدم برتر است و علت کفر او نیز همین بود که فرمان حکیمانه پروردگار را نادرست شمرد.
66- آیا سجده برای خدا بود یا آدم؟

جواب : شک نیست که «سجده» به معنی «پرستش» برای خداست، و معنی توحید عبادت همین است که غیر از خدا را پرستش نکنیم. بنابراین جای تردید نخواهد بود که فرشتگان برای آدم «سجده پرستش» نکردند، بلکه سجده برای خدا بود ولی بخاطر آفرینش چنین موجود شگرفی، و یا اینکه سجده برای آدم کردند اما سجده به معنی «خضوع» نه پرستش. در حدیثی از امام «علی بن موسی الرضا» علیه السّلام می‌خوانیم: «سجده فرشتگان پرستش خداوند از یک سو، و اکرام و احترام آدم از سوی دیگر بود، چرا که ما در صلب آدم بودیم»!

67- تعبیر «کانَ مِنَ الْکافِرِیْنچه چیز را » نشان مى دهد؟

جواب : نشان می دهد که او قبل از این فرمان نیز حساب خود را از مسیر فرشتگان و اطاعت فرمان خدا جدا کرده بود، و در سر فکر استکبار مى پروراند، و شاید به خود مى گفت: اگر دستور خضوع و سجده به من داده شود قطعاً اطاعت نخواهم کرد، ممکن است جمله ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ «آنچه را کتمان مى کردید» اشاره اى به این معنى باشد.

68- بهشت آدم کجاست ؟

جواب : در پاسخ این پرسش باید به این نکته توجه داشت: گر چه بعضى آن را بهشت موعود نیکان و پاکان مى دانند، ولى ظاهر این است که آن بهشت نبود. بلکه یکى از باغ هاى پر نعمت و روح افزاى یکى از مناطق سرسبز زمین بوده است، زیرا: اوّلاً ـ بهشت موعود قیامت، نعمت جاودانى است که در آیات بسیارى از قرآن به جاودانگى بودنش اشاره شده، و بیرون رفتن از آن ممکن نیست. و ثانیاً ـ ابلیس آلوده و بى ایمان را در آن بهشت راهى نخواهد بود، در آنجا نه وسوسه هاى شیطانى است و نه نافرمانى خدا. ثالثاً ـ در روایاتى که از طرق اهل بیت(علیهم السلام) به ما رسیده این موضوع صریحاً آمده است.

69- امام صادق(علیه السلام) راجع به بهشت آدم چه فرمودند؟

جواب : امام (علیه السلام) می فر مایند: «باغى از باغ هاى دنیا بود که خورشید و ماه بر آن مى تابید، و اگر بهشت جاودان بود هرگز آدم از آن بیرون رانده نمى شد» (جَنَّةٌ مِنْ جِنّاتِ الدُّنْیا یَطْلُعُ فِیهَا الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ لَوْ کانَ مِنْ جِنَانِ الْآْخِرَةِ ما خَرَجَ مِنْها أَبَداً)