«میلاد نور» ; ویژه نامه نیمه شعبان سالروز تولّد منجی عالم بشریّت حضرت مهدی(عج)

نویسنده : میرصادق سیدنژاد

نیایش حضرت مهدی(عج)

پروردگارا، به ما توفیق فرمانبرداری و دوری از گناه و نافرمانی، پاکی نیّت و فهم شناخت ارزشها را عنایت کن. ما را به وسیله هدایت و پایداری در راه حق گرامی دار، زبان های ما را به راست و شایسته گویی گویا ساز، دلهایمان را از علم و معرفت لبریز کن، شکم های ما را از آلوده شدن به حرام و شبهه ناک پاک گردان، دستهای ما را از ستم و تعدی باز دار، چشم های ما را از گناه و خیانت محفوظ بدار، گوش های ما را از شنیدن سخنان بیهوده و غیبت حفظ کن. به دانشمندان و عالمان ما زهد و بی رغبتی به دنیا و خیرخواهی، به دانش آموزان ما جدیّت و شوق و رغبت و به شنوندگان ما پیروی و پندپذیری و به بیماران مسلمانان شفا و آسایش و به درگذشتگانشان رحمت و رأفت و به پیرمردان ما وقار و متانت و به جوانان ما توفیق توبه و بازگشت و به بانوان ما حیا و عفت عطا بفرما.

به ثروتمندان تواضع و سعه صدر و به فقیران صبر و قناعت و به رزمندگان نصرت و پایداری و پیروزی و به اسیران آزادی و آسایش و به زمامداران دادگری و مهربانی و به مردم انصاف و نیک سرشتی عنایت کن...

اقتباس از دعای امام زمان(ع) در امور دنیا و آخرت

(مأخذ: صحیفة المهدی(ع) تألیف: جواد قیّومی اصفهانی)

نام و لقب ها و زندگی حضرت مهدی(عج)

دوازدهمین امام معصوم

حجّت بن الحسن المهدی(ع) آخرین خلیفه خدا در روی زمین؛ در سحرگاه روز جمعه نیمه شعبان سال 255 یا 256 (ه .ق) در شهر سامرّا و در عصر خلافت معتمد عباسی چشم به جهان گشود. نام آن حضرت محمد و کنیه اش ابوالقاسم می باشد. دوران زندگی آن حضرت را به سه دوره تقسیم می کنند.

دوره اوّل از زمان تولد تا سال 260 ه.ق که مصادف با سال شهادت امام عسکری(ع) است؛

دوره دوم از سال 260 تا سال 329 ه .ق که دوره غیبت صغرا نامیده می شود؛

دوره سوم که معروف به دوره غیبت کبرا است از سال 329 ه.ق آغاز شده و تاکنون نیز ادامه دارد و تا هر زمان که خداوند مصلحت بدانند، ادامه خواهد یافت.

پدر بزرگوار امام زمان(ع)

پدر بزرگوار آن حضرت امام حسن عسکری(ع) امام یازدهم شیعیان است. امام حسن عسکری(ع) در 24 ربیع الاوّل سال 232 ه .ق در مدینه منوره متولد شد و در سال 260 ه .ق در سن 28 سالگی در سامرّا به شهادت رسید. برای آن حضرت القاب زیادی از جمله ابن الرضا(ع)، سراج، عسکری و... نقل کرده اند.

وی در 22 سالگی به مقام امامت رسید و مدت امامتش شش سال بود.

مادر امام زمان(ع)

بر اساس آنچه که تاریخ نویسان بیان بیان کرده اند، مادر آن حضرت از طرف پدر فرزند «یشوعا» پسر امپراطور روم شرقی و از طرف مادر نوه شمعون یکی از یاران و حواریون حضرت عیسی(ع) است برای این بانوی بزرگوار نامهای زیادی از جمله صقیل، خمط، نرجس خاتون، سوسن، ریحانه و... نقل کرده اند.

ولادت حضرت مهدی(ع)

حکیمه خاتون عمّه حضرت عسکری(ع) می فرمایند: روزی حضرت عسکری(ع) مرا خواست و فرمود: عمّه امشب نزد ما بمان، در این شب فرخنده فرزند مبارکی در منزل ما به دنیا می آید که حجّت خدا در روی زمین است. حکیمه می گوید: عرض کردم مادر این فرزند کیست؟ فرمودند: نرجس. عرض کردم فدایت شوم در او نشانی از حمل نیست حضرت فرمودند: عمه جان هنگام سپیده دم صبح اثر حمل در او ظاهر خواهد شد؛ زیرا نرجس مانند موسی تا زمان تولّد فرزندش نشانی از حمل در او دیده نمی شود. در همان شب مقارن طلوع فجر، آن مولود مسعود قدم به عرصه وجود نهاد و نوید حاکمیّت نهایی صالحان و مستضعفان را به جهانیان داد.

جریان تولد امام مهدی(ع)

پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ع) از سالها قبل بشارت تولد حضرت مهدی(ع) را داده بودند، همان که بساط ظلم و ستم و حکومت جبّاران را درهم خواهد پیچید و زمین را پر از عدل و داد خواهد ساخت. از آنجا که تولد این مولود مبارک برای حکومت حاکمان ستمگر تهدید بزرگی بود، آنها در صدد برآمدند تا این نور الهی را به هر شکل ممکن خاموش سازند؛ از این رو خانه حضرت عسکری(ع) را زیر نظر گرفتند و جاسوسانی را تعیین کردند که اگر فرزند پسری را در خانه آن حضرت دیدند گزارش داده و یا از بین ببرند. علی رغم همه این کارها چون مشیت الهی بر تداوم امامت و نور هدایت تعلق گرفته بود، خداوند درباره مهدی(ع) همان کار را کرد که درباره حضرت موسی(ع) کرده بود، یعنی به اراده خویش دوران بارداری مادر او را پنهان ساخت.

شکل و شمایل مهدی(ع)

در توصیف ویژگیهای ظاهری آن حضرت گفته اند او شبیه ترین مردم از نظر خُلق و خَلق به پیامبر اکرم(ص) است. چهره اش گندمگون، ابروانش کشیده و به هم پیوسته، چشمانش سیاه و درشت و جذّاب، شانه اش پهن، دندان هایش سفید و برّاق و بینی اش زیبا و خوش تراش، پیشانیش بلند و تابنده، برگونه راست او خالی زییا است.

علی(ع) خصوصیات آن حضرت را این گونه توصیف می کنند: جوانی میان قامت، خوش رو و نیکو موی است (یعنی دارای موهای نسبتا بلند و آراسته اند) و نور چهره اش بر سیاهی محاسن و موی سرش غلبه دارد. پدرم فدای او باد.

سیره امام زمان(ع)

سیره و روش او در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی، همان روش و سیره پیامبراکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) است؛ به این معنی که در برابر جلال و خداوند خاشع و فروتن است، هرگز دل به دنیا نمی بندد، خوراک و پوشاک ساده دارد، بخشنده است، نسبت به کارگزاران و مأموران دولتِ خود سختگیر و با ناتوانان و مستمندان بسیار مهربان است؛ حق هر حق داری را به او خواهد رساند، سرتاسر زمین را پر از عدل و داد می سازد، همه مردم در زمان حکومت آن حضرت توانگر و بی نیاز خواهند شد، تمام فتنه و آشوب ها را بر طرف ساخته امنیت را جایگزین آن می نماید، هواپرستی ها را به خداپرستی و ضلالت و گمراهی ها را به هدایت و رستگاری مبدّل خواهد ساخت.

حضرت مهدی(ع) در زمان پدر

خلفای عباسی با توجه به روایات زیادی که از پیامبر اکرم(ص) نقل شده بود، به خوبی می دانستند که به زودی در دودمان پیامبر(ص) کودکی به دنیا خواهد آمد که اساس ستم و ستمگری را از بین خواهد برد. آنها وجود چنین شخصی را تهدید بزرگی برای حکومت می دانستند؛ علی رغم تدابیر عباسیان آن کودک در سلامت کامل به دنیا آمد و مدت پنج سال به صورت نیمه مخفی در زمان حیات حضرت عسکری(ع) در دامان پدر پرورش یافت. حضرت عسکری(ع) در عین پنهان داشتن فرزند خویش در فرصتهای مناسب او را به یاران مورد اعتماد خویش معرفی می کرد تا مردم پس از وی گمراه نگردند؛ از جمله روزی حدود چهل نفر از بزرگان شیعه به خدمت امام عسکری(ع) می رسند و درخواست می کنند که امام و حجت بعد از خود را به آنها معرفی نماید؛ آن حضرت ضمن نشان دادن حضرت مهدی(ع) می فرماید: پس از من این پسر امام شما و خلیفه من است.

غیبت حضرت مهدی(ع)

در روز هشتم ربیع الاوّل سال 260 ه .ق وقتی که امام عسکری(ع) به شهادت رسید، خلیفه جابر عباسی به گونه ای عمل کرد تا جریان امامت ختم یافته اعلام گردد و خود او وارث امامت شناخته شود؛ امّا حضرت مهدی(ع) به منظور جلوگیری از گمراهی مردم و نقش بر آب ساختن توطئه خلیفه عباسی در میان مردمی که برای مراسم تجهیز و دفن امام عسکری(ع) گرد آمده بودند، ظاهر شدند و بر پیکر پدر نماز خواندند زمانی که خبر این واقعه به گوش حکومتیان رسید معتمد عباسی دستور دستگیری آن حضرت را صادر کرد؛ مأموران همه جا به قصد دست یابی به آن حضرت بازرسی می کردند. در چنین شرایطی امر غیبت امام دوازدهم به منظور حفظ وجود حجت الهی و ادامه اصل امامت و... واقع شد.

غیبت صغرا و کبری

دوران غیبت امام زمان(ع) دارای دو مرحله کوتاه مدت و دراز مدت است. دامنه دوره غیبت اوّل از دو جهت محدود بود. از جهت مدت زمان غیبت که حدود هفتاد سال، یعنی از سال 260 ه .ق تا 329 ه .ق طول کشید. دیگر آن که غیبت امام(ع) کامل نبود، بلکه عده ای از افراد که نایبان خاص آن حضرت بودند با امام(ع) تماس داشتند و پیام های وی را به مردم می رساندند.

با آغاز دوره غیبت کبرا، مسأله انتخاب نایب خاص پایان یافت و دوره نیابت عامّه آغاز شد؛ یعنی فقهای جامع الشرایط بواسطه ولایت شرعیه که از طرف ائمه(ع) دارند عهده دار رهبری فکری اعتقادی و اجتماعی مردم شدند که مدت آن معلوم نیست و کسی حق تعیین مدت بر آن را ندارد.

فائده امام غائب

با توجه به مسأله غیبت امام زمان(ع) آیا امام غایب فایده ای هم برای مردم دارد؟ به این پرسش پاسخهای مختلفی داده شده است. جابربن عبداللّه انصاری از پیامبراکرم(ص) سؤال کردند: آیا در دوره غیبت مردم از قائم(ع) بهره مند نیز خواهد شد. حضرت در جواب فرمودند: سوگند به خدایی که مرا به پیامبری برگزید مردمان از او بهره مند خواهند شد و از نور ولایتش کسب نور خواهند کرد همان طوری که مردم از خورشید در موقعی که پشت ابرها نهان می گردد بهره مند می شوند.

نوّاب خاص امام زمان(ع)

حضرت مهدی(ع) در زمان غیبت صغرا به وسیله چهار نفر با مسلمانان در تماس بودند و از طریق آنها پیامهای خود را به مردم می رساندند. مردم نیز سؤالات خود را به وسیله آنها به امام(ع) بیان می کردند. این افراد عبارت بودند از: عثمان بن سعید عمری، که از دوران کودکی مورد اعتماد امام هادی(ع) و... بودند و در سال 3000 ه .ق وفات یافت؛ محمد بن عثمان، وی فرزند نائب اوّل امام(ع) و در حدود 50 سال عهده دار نیابت بودند؛ حسین بن روح نوبختی، نیابت وی از سال 304 ه آغاز شد و پس عمری تلاش در سال 326 ه .ق از دنیا رفت؛ علی بن محمّد تشمری، وی آخرین نایب خاص امام(ع) بود که به دنبال رحلت ایشان در سال 329 ه .ق دوره نصب نیابت خاص پایان پذیرفت.

وقایع آخرالزمان

پیش از ظهور امام زمان(ع) و به دلیل غیبت آن حضرت، فتنه، آشوب، نابسامانی، ناامنی و ظلم و ستم و قتل و غارت و... افزایش خواهد یافت. روایات زیادی در این باره نقل شده است که مضمون کلی این روایات چنین است که در این برهه از زمان جنگ های خونین به وقوع خواهد پیوست.

امنیت مالی و جانی از بین خواهد رفت، انواع فسادهای اخلاقی در سرتاسر جوامع شیوع پیدا خواهد کرد، تبعیض و بی عدالتی و ستم بیداد خواهد کرد، عواطف و احساسات انسانی رو به سردی خواهد نهاد، باران کم خواهد بارید، دین فروشی آشکارا رواج پیدا خواهد کرد و حکومت ها متزلزل و بی دوام خواهد بود و...

نشانه های ظهور امام زمان(ع)

گرچه زمان دقیق ظهور حضرت مهدی(ع) به کسی معلوم نیست اما در لابلای مجموعه روایات اهل بیت(ع) علایم زیادی برای ظهور آن حضرت ذکر شده است که به دو دسته تقسیم می شوند. علائم حتمی ظهور، یعنی نشانه هایی که به هیچ شرط و قیدی مشروط نیستند و حتما پیش از ظهور واقع خواهد شد؛ امام صادق(ع) در این باره می فرمایند: پیش از ظهور قائم(ع) پنج نشانه حتمی است: قیام یمانی، خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه حنف بیدا (فرورفتن بخشی از لشکریانی سفیانی در زمین) و علایم غیرحتمی، یعنی نشانه هایی که مشروط به شرایطی هستند که اگر آن شرایط محقق شود این علایم نیز واقع می شوند. امام صادق(ع) تنها در یک روایت به بیش از صد نشانه غیرحتمی اشاره دارند، از جمله فراگیری ظلم و ستم، ترک امر به معروف، قطع صله رحم، سبک شمردن نماز و...

حکومت جهانی امام زمان(ع)

روزی وعده به حق الهی تحقق پیدا خواهد کرد و بندگان صالح خدا یعنی آنانی که ایمان آورده و عمل شایسته انجام می دهند، جانشینان و وارثان زمین خواهند شد.

پیامبر اکرم(ص) در این باره می فرمایند: اگر از عمر دنیا تنها یک روز باقی بماند خداوند آن روز را به قدری طولانی خواهد ساخت تا مردی از فرزندان من ظاهر شده دنیا را پس از پر شدن از ظلم و ستم با عدل و داد پر سازد. آن روز عدل و مساوات همه گیر خواهد شد. نابسامانیها از میان خواهد رفت. ستم ها و جهل ها از جان رخت خواهد بست، دلها منوّر، عقلها کامل، دانش ها واقعی و جانها سرشار خواهد شد، زندگی ها پاک، امتیازهای پست مادی نابود خواهد گردید، آن روز عصمت جاودان زنده خواهد شد و عینیّت ایمان قوام خواهد یافت.

به خاطر اشاره به ابعاد مختلف شخصیت امام عصر(ع) از ایشان با اسامی و لقب های زیادی یاد شده است به عنوان مثال مرحوم میرزا حسین طبرسی نوری در کتاب نجم الثاقب حدود صد و هشتاد و دو نام و لقب برای آنحضرت ذکر کرده اند و در کتاب نامنامه حضرت مهدی(ع) به حدود سیصد و ده اسم و لقب از نام و القاب آنحضرت اشاره شده است. لازم به تذکر است که این اسامی و لقب ها ریشه در تعابیری دارند که در روایات و دعا و زیارات از آن حضرت با آن نام و یا لقب ها یاد شده است.

الف: مهدی

یکی از مشهورترین نام های حضرت است درباره علت نامیده شدن آن حضرت با این اسم، امام باقر(ع) می فرمایند: قائم آل محمد(ص) را به این خاطر مهدی می نامند که او مردم را به آن دسته از اموری که برایشان پوشیده است هدایت خواهد کرد. وی تورات اصلی و سایر کتابهای انبیاء گذشته را از یک مخفیگاه خارج خواهد ساخت. حضرت صادق نیز در این باره می فرمایند: به آن حضرت مهدی گفته اند چون او مردم را به امری که آن را گم کرده اند هدایت می کند.

ب: قائم

یکی از القاب حضرت مهدی(ع) قائم است، در تبیین علت این نامگذاری، امام صادق(ع) می فرمایند: به آن حضرت قائم و قیام کننده می گویند چون او پس از به فراموشی سپرده شدن توسط مردم قیام خواهد کرد. و یا شیخ مفید(ره) در ارشاد از امام رضا(ع) روایت کرده است که حضرت صاحب الامر(ع) قائم نامیده اند چون او قیام به حق خواهد کرد. و بالاخره شیخ صدوق در کمال الدین نقل می کند که «صقر بن دلف» گفت: روزی از حضرت امام محمدتقی(ع) سؤال کردم یابن رسول اللّه چرا فرزند امام عسکری(ع) را قائم نامیدند؟ آن حضرت فرمودند: برای اینکه او اصل امامت را بعد از فراموش شدن و روی گرداندن اکثر مردم از آن دوباره مطرح خواهد ساخت.

ج: منتَظَر

از امام جواد(ع) روایت شده است که او را منتظر می نامند چون برای وی دوران غیبت بسیار طولانی خواهد بود، مخلصان امت علیرغم طولانی شدن این دوره، ظهور او را انتظار خواهند کشید ولی شک کنندگان دچار تردید خواهند شد و او را انکار خواهند کرد.

و باز آنحضرت را منتظر نیز نامیده اند چون وجود مبارک امام زمان(ع) همواره در حال انتظار به سر می برند تا اذن قیام و ظهورشان از طرف خداوند متعال صادر شود تا ظلم و ستم را از زمین برطرف ساخته آن را با عدل و داد پُر سازند.

د: حجت اللّه

در دسته ای از روایات و دعاها امام عصر(ع) را حُجّت یا حجّة اللّه نامیده اند در علت این نامگذاری نظرات مختلفی ذکر شده است از جمله گفته اند چون خداوند تبارک و تعالی به وسیله آن حضرت بر بندگانش اتمام حجّت می کند و به تمام سؤالات و شبهات آنها پاسخ می دهد به گونه ای که هیچ بهانه ای برای کسی در سرپیچی از حق باقی نخواهد ماند. و برخی نیز گفته اند که امام زمان(ع) حجة اللّه است به این معنی که حکومت الهی بر تمام خلایق بوسیله آن حضرت تحقق خواهد یافت.

ه: صاحب الامر

امام مهدی(ع) را صاحب الامر نیز می نامند چرا که آن حضرت رهبر و پیشوایی هستند که خداوند تبارک و تعالی اطاعت و پیروی از ایشان را برای همه بندگان خود واجب و لازم دانسته است از جمله آنجا که در قرآن کریم می فرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید از خدا و پیامبرش و صاحبان امر اطاعت کنید.

آن گاه در روایت معتبری که در تفسیر این آیه وارد شده است تصریح می شود که مراد از «اولی الامر» امامان معصوم و خاندان پیامبر اکرم(ص) هستند که اولین فرد از آنها حضرت علی بن ابیطالب(ع) و آخرین نفرشان امام حجة بن الحسن العسکری امام زمان(ع) است.

و: خلف صالح

یکی دیگر از القاب امام زمان(ع) خلف صالح است که این تعبیر در عبارات ائمه اطهار(ع) بیشتر به چشم می خورد. امام صادق(ع) در این باره می فرمایند: خلف صالح از فرزندان من است. مهدی این امّت اوست، اسمش محمد کنیه اش ابوالقاسم است که در آخر الزمان قیام خواهد کرد.

مراد از خلف جانشین است، آن حضرت را خلف صالح می گویند چون جانشین همه انبیاء و اوصیاء پیشین است. جمیع علوم و صفات و حالات و ویژگیهای آنها را در خود جمع کرده است. در حدیث لوح حضرت صدیقه طاهره(س) در این باره آمده است: آن گاه پس از امام عسکری(ع) این سلسله (امامت) را با پسر و خلف او کامل می کنم او که رحمت برای جهانیان است، برای اوست کمال صفوت آدم و رفعت ادریس و سکینه نوح و حلم ابراهیم و شدّت و صلابت موسی و بهاء عیسی و صبر ایوب و...

ز: بقیّة اللّه

از جمله لقب های امام زمان(ع) بقیّة اللّه است. در علت نامیده شدن آن حضرت به این لقب دیدگاه های مختلفی مطرح شده است. به عنوان مثال گفته اند این تعبیر یک لغت جامع و کاملی است که بیان کننده شخصیت و عظمت آن حضرت است چرا که آنحضرت وارث آدم و یادگار کسی است که مورد سجده ملائکه واقع شد و همه موجودات در برابر او سر تسلیم فرود آورده تقدیسش نمودند.

و باز در علت نامیده شدن آن حضرت به این لقب نقل شده است که چون آن حضرت قیام کنند به کعبه تکیه داده اوّلین آیه ای که به زبان جاری خواهد ساخت این است که اگر مؤمن باشید بقیّة اللّه برای شما بهتر از هرچیز دیگر است. آن گاه خواهد فرمود: منم بقیة اللّه و حجت الهی و خلیفه او برای شما و از این به بعد هرکس که به آن حضرت سلام کند از عبارت السّلام علیک یا بقیّة اللّه فی ارضه استفاده می کند.

ح: منتقم

از جمله لقب های حضرت مهدی(ع) المنتقم است درباره علّت نامیده شدن آن حضرت با این لقب بیان شده است که حضرت رسول اکرم(ص) فرمودند: از جمله اوصاف مهدی آل محمّد(ص) این است که از ستمگران انتقام مظلومان را خواهد گرفت علاوه بر این خود امام عصر(ع) به احمد بن اسحاق نوشتند من از دشمنان خداوند انتقام خواهم گرفت به جهت وجود این گونه از روایات یکی از القابی که با آن حضرت مهدی(ع) در بین مردم شناخته شد منتقم است.

ط: وارث

در بعضی از دعاها و تعابیر موجود زبان ائمه(ع) از حضرت مهدی(ع) با عنوان وارث یاد شده است. از جمله در خطبه غدیریه پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: آن حضرت وارث علوم و کمالات و مقامات و منزلت های تمام انبیاء و اوصیاء و پدران بزرگوارش خواهد بود، به عبارت دیگر همه آنچه را که انبیاء و اوصیاء داشته اند یکجا خواهد داشت.

ی: موعود

یکی از اسامی مشهور آن حضرت که تقریبا در تمام ادیان آسمانی به آن معروف است موعود است. امام سجاد(ع) در تفسیر آیه وَ ما تُوعَدُون علت این نامگذاری را بیان می فرمایند: مقصود قیام قائم آل محمد(ص) است که وعده ظهور او به همه پیامبران و امت های گذشته داده شده است. لذا در زیارت آن حضرت آمده است: سلام بر آن مهدی که خداوند وعده داده است که به وسیله او بین همه مردم وحدت و یکپارچگی ایجاد کند.

ک: خاتم الاوصیاء

از جمله لقب های حضرت مهدی(ع) خاتم الاوصیاء است زیرا آن حضرت آخرین وصی پیامبر اکرم(ص) و آخرین امام معصوم هستند که پس از ظهور خود نظام عدل اسلامی را در سرتاسر عالم حاکمیت خواهند بخشید، بعلاوه از خدمتگزار امام عسکری(ع) نقل شده است که وقتی به حضور حضرت مهدی(ع) رسیدم حضرت خودشان را با این تعابیر به من معرفی کردند: منم خاتم الاوصیا که خداوند تبارک و تعالی به وسیله من بلا و فتنه ها را از خاندان و شیعیانم برطرف خواهد ساخت.

ل: داعی

در یکی از زیارات با تعبیر «داعِیَ اللّه» از امام مهدی(ع) یاد شده است: اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا داعِیَ اللّه و در علت این نامگذاری نقل شده است که آن حضرت از جانب خداوند متعال مأموریت دارند تا مردم را به سوی پروردگارشان فرا خوانند و در این راه به اندازه ای تلاش خواهند کرد تا آیین الهی در سرتاسر جهان حاکمیّت پیدا کند و جز دین خدا هیچ مکتب و تفکری ادعای جهان داری و راهنمایی بشر را نداشته باشد.