استفاده‌ی از فرصت در امر اقتصاد :

همچنین نسبت به برنامه‌های اقتصادی نیز با برنامه ریزی جدی می‌توان فرصت‌های مناسب‌تری به دست آورد. معمولاً روان شناس‌های خانواده می‌گویند، خانم خانواده برای بهتر برنامه ریزی نمودن اقتصاد خانواده جدی‌ترند و بهتر برنامه ریزی می‌نمایند. زیرا زنان فکر اقتصادی بهتری دارند. بدین جهت بارها و بارها مقام معظم رهبری به عنوان تذکر می‌فرمودند که از این فرصت خوبی که برای ایران اسلامی پدیدار شده و اینک که شکر خدا که این فرصت و وقت تازه و فضای پرنشاطی در کشور ما ایران پدید آمده، جای آن است که از لحظه به لحظه‌ی آن و ثانیه به ثانیه‌ی آن وقت مسئولان و نخبگان و امینان ملت ما، به خدمت کردن و تلاش مخلصانه و مدبرانه سپری شود و عزم جدی و همّت همگان، به سوی بسط عدالت و قسط و ارتقاء معرفت و شناخت و معنویت و گشایش امر اقتصاد و فرهنگ و معیشت عمومی، معطوف گردد و فقر و فساد و تبعیض که محصول حاکمیت جهل و ظلم و خودکامگی طواغیت در روزگاری بس طولانی است، از صفحه‌ی زندگی ملت ایران به طور کامل و برای همیشه زدوده شود. (38) باید توجه داشت که در این عرصه و زمانی که غالباً دشمنان قسم خورده‌ی کشور جمهوری اسلامی ایران با هر گونه دشمنی‌های گوناگون، برای از بین بردن اقتصاد کشور جمهوری اسلامی ایران دارند، ما نیز با سعی و تلاش و کوشش خود برای خنثی نمودن دشمنی‌های آنان قدم مثبتی را بر داریم.
البته در این راه نباید به کار و تلاش خود مغرور شویم بلکه باید بدانیم او خداست که این قدرت بازو و فکر را داده است تا این که در صحنه‌ی زندگی برنده باشیم که اگر به فکر و اندیشه و قدرت بازوی خود مغرور شدیم، این همان صفتی است که قارون را فریفت چنان که خدای تبارک و تعالی در باره «قارون» نیز می‌فرماید: دانش اقتصاد او، به جای آن که وی را قدرشناس نعمت خدا کند او را واداشت تا بگوید: (إنَّمَا أَُوتِیتُهُ عَلَی عِلمٍ عِندِی) (39)، بلکه این مسئله به صورت شرک رقیقی در درون بسیاری از افراد بشر وجود دارد و آن‌ها را وامی‌دارد تا بگویند بر اثر کوشش خود عالم شدم و این کمال را یافتم.

8 – استفاده‌ی از فرصت برای اردوها و زیارتگاه‌ها :

یکی دیگر از فرصت‌های بسیار غنی که در این باره باید مورد بهره‌ی ما واقع شود، و از این فرصت به بهترین وجهی استفاده نمود، همان بهره گیری از اردو‌های تفریحی و زیارتی می‌باشد. خصوصاً مبلغ دینی در این زمان می‌تواند به بهترین نوعی از این گونه ایام استفاده نماید و احکام دین و تذکرات اخلاقی و دینی را در پاره‌ای از مواقع گوشزد نماید. گاهی اتفاق می‌افتد که طلاب جوان با کاروانی برای زیارات اماکن معتبره (اعم از مشهد الرضا و یا عتبات عالیات و یا کاروان حج) راهی می‌شوند که در این صورت می‌شود یک دوره اعتقادات و یا مسائل شرعی را به آنان آموزش داد چنان که حج می‌تواند حلقه اتّصال علما و اندیشمندان جهان اسلام باشد. اگر تدبیری اندیشیده شود که کنفرانس‌ها و محافل بزرگ علمی گوناگونی پس از کنگره‌ی بزرگ حج که حجّاج مسلمان فرصت بسیار مغتنم و کافی دارند، تشکیل شود، و علما و بزرگان و دانشمندان مسلمان کشورهای گوناگون در آن شرکت گسترده داشته باشند، و به طرح دیدگاه‌های علمی و معنوی خویش بپردازند، بدون هیچ تردیدی موجب ترقّی و رشد و تعالی فکری و فرهنگی و اقتصادی مسلمانان خواهد شد. زیرا که یکی از مکان‌های مقدسی که فرصت زیادی برای کاربردهای اندیشه‌های دینی نمود پیدا می‌کند، در اجتماعات گوناگون مسلمین می‌باشد. البته لازم به تذکر است که وهابیت به عنوان یک فرقه‌ی انحرافی مسلمین ممکن است طراحی هائی برای رکود این کار در بین مسلمانان کشورهای مختلف انجام بدهند. نیز چه مانعی دارد، مسلمین در آن اجتماع بزرگ، پایه‌ی یک بازار مشترک اسلامی را بگذارند و زمینه‌های مبادلاتی و تجاری و کالائی را در میان خودشان به گونه‌ای مهیا سازند که نه منفعت‌هایشان به جیب دشمنانشان بریزد و نه اقتصادشان وابسته به اجانب و بیگانگان غربی بوده باشد، که این حب جاه و مقام و دنیاپرستی نیست، بلکه عین عبادت و اطاعت از خداست بنابراین در فاصله‌ی عمره‌ی مفرده و حجه الاسلام، فرصت و وقت بسیار مغتنم و مناسبی است برای حجاج کشورهای اسلامی که شاهد و گویای منافع گوناگون خویش در ابعاد مختلف اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی باشند. (40) بنابراین گرد آمدن حج‌گزاران در میقات‌ها و مواقفی که در آن جا بر اثر خوف و فزع الهی خواب و قرار ندارند، و همچنین عاری بودن آنان از پوشاک و مظاهر زندگی دنیوی و پیراسته شدن آن‌ها از زیورها و گنجینه‌های دنیوی و فرار آن‌ها از غیر خدا به سوی خدا و تفرد مردم از جمع و نیز دیدن آیت‌های روشنی که در دیار خود بوده‌اند و پوشیدن جامه‌ای شبیه کفن که همان لباس احرام است و تذلل و فروتنی آنان برای خدا به گونه‌ای که پیاده و بلکه با پای برهنه حج می‌کنند این‌ها همه علت عمده‌ی بهره بردن از وقت و فرصت خوب حج می‌باشد.

نتیجه گیری :

با توجه به مباحث مطرح شده‌ی در این فصل این نتیجه را می‌گیریم که اسلام به عنوان یک دین کامل و جامع و با برنامه‌های نمونه‌ای که دارد، توجه شایانی به بهره گیری بیش از حد فرصت و وقت داده است. بدین جهت اگر انسان بهره‌ی وافی و کافی از فرصت و وقت ذخیره‌ی خویش نبرد، دچار خسران و ضرر بزرگی شده است. بنابراین در محاسبات دنیایی نیز اگر دو یا چند ضرر در کار باشد، ذهن آدمی اولویت را به آن ضرری می‌دهد که عظیم‌تر و جبرانش سخت‌تر باشد؛ پس چگونه است که از جبران خسارت بزرگ که در انتظار بدکاران است و عقوبت آن را پایانی نیست کوتاهی می‌شود؟ آن که به توفیق توبه نائل می‌آید باید بر این امر دقّت داشته باشد که علاوه بر درخواست بخشش، تسریع در بخشش را نیز طلب نماید. چنان که در باب ادعیه دهه آخر ماه مبارک رمضان که بساط میهمانی ویژه حضرت پروردگار در حال برچیده شدن است، امام صادق علیه‌السلام چنین دعا می‌نماید: (انْ کُنْتَ رَضیتَ عَنّی فی هذَا الشَّهْرِ، فَاْزدَدْ عَنّی رِضاً، وَانْ لَمْ تَکُنْ رَضیتَ عَّنی، فَمِنَ الْأنَ فَارْضَ عَنّی) (41) یعنی: اگر در این ماه از من راضی گشته‌ای، رضایت خویش را بر من افزونی بخش، و اگر از من راضی نگردیده‌ای، از هم‌اکنون از من راضی شو. اندیشه‌ی استفاده‌ی از فرصت در نگاه بزرگان دین نیز نمود جدی داشته است تا جائی که در احوالات بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی نقل می‌کنند که وقتی که امام را به ترکیه تبعید کردند، با هواپیمای مسافربری نبردند چون می‌ترسیدند امام مسافران را به شورش وادارد، لذا با هواپیمای باری بردند. ایشان از فرصت استفاده کرده و باب سخن را با خلبان باز می‌کند. وقتی به ترکیه رسیدند، امام را در اتاقی محبوس کردند حتّی اجازه نمی‌دادند ایشان پرده اتاق را کنار بزند و از نور آفتاب استفاده کند و نگهبانی را برای ایشان گماشتند. امام عزیز از این فرصت هم استفاده کرد و باب گفتگو را با نگهبان ترک زبان باز کرده و مرتّب از کلمات ترکی می‌پرسید. عجب این که امام در همان اتاق تاریک در طول یک سال دو جلد تحریرالوسیله را نوشتند. (42) در پایان یاد آور می‌شویم که یکی از الگو‌های اساسی استفاده‌ی از فرصت، همان دستور جامعی است که برای آن انبیاء سلف طاقت‌های جان فرسایی متحمل شده‌اند یعنی همان تربیت انسان‌های پاک و پاک سرشت. چرا که اساس بعثت انبیاء الهی همان تربیت می‌باشد چنان که خدای تبارک و تعالی می‌فرماید: (هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَه) (43) یعنی: او کسی است که در میان جمعیت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگیخت تا آیاتش را بر آن‌ها بخواند، و آن‌ها را پاکیزه کند، و کتاب و حکمت بیاموزد؛ و آنان از هر فرصتی برای این امر استفاده می‌نمودند. مطلبی که از این آیه‌ی شریفه استفاده می‌شود این است که تزکیه زودتر از تعلیم ذکر شده است و معنای آن این است که هدف اصلی و اولیه‌ی انبیاء همان تربیت است و در زیر چتر تربیت، به آن‌ها تعلیم و بیان حکمت را آموزش می‌دادند. آنان از هر فرصتی برای امر تربیت مردم استفاده می‌کردند و از این امر هیچ گاه کوتاه نمی‌آمدند.

پی‌نوشت‌ها:

1 - سفینة البحار: 7، 65
2 - توبه آغوش رحمت،224
3 - توبه آغوش رحمت،224
4 - (توبه آغوش رحمت،224)
5 - بیانات سال1378،28، بیانات در مراسم اعطای سردوشی در دانشگاه دریایی امام خمینی
6 - شرح دعاء السحر، 173
7 - اسراء، 11
8 - بحار الأنوار: 95، 156، باب 7
9 - حدید،21
10 - آل عمران، 133
11 - مزمل، 20
12 - انشراح،7
13 - تفسیر نور، ج10،525
14 - برگزیده تفسیر نمونه، ج2، ص: 409
15 - نهج‌البلاغه، خطبه 196
16 - الحیاة با ترجمه احمد آرام، ج1، ص: 567
17 - روایات تربیتی، ج1، 4
18 - محجه البیضاء، ص 15
19 - بحارالانوار، ج2،261
20 - بحارالانوار، ج17،33
21 - تحف العقول، 360
22 - خاطرات حجت الاسلام قرائتی (ج2)، ص: 92
23 - معجم‌البلدان، ج1، ص:7
24 - خاطرات حجت الاسلام قرائتی (ج2)، ص: 92
25 - برنامه درس‌هایی از قرآن سال 89، استفاده‌ازفرصت‌عید
26 - مجموعه فیش‌های تبلیغی، وقت
27 - الحیاة با ترجمه احمد آرام، ج1، ص: 567
28 - انعام، 31
29 - ق، 22
30 - من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 425
31 - کافی، ج 5، ص 78
32 - بیانات سال1381، 4، بیانات در جمع ده‌ها هزار نفر از راهیان نور
33 - تفسیر هدایت، ج18، ص: 447
34 - نزهه النواظر، ص 17
35 - بقره،213
36 - اخلاق در قرآن، ج3، ص: 400
37 - جمعه،2
38 - مکتوبات سال1380، 36، حکم تنفیذ دومین دوره‌ی ریاست جمهوری جناب آقای خاتمی
39 - سوره قصص، آیه 88
40 - تفسیر نمونه، ج 14، ص 75- 82
41 - بحار الأنوار: 95، 156، باب 7
42 - خاطرات حجت الاسلام قرائتی (ج2)، ص: 92
43 - جمعه،2

منابع:
1 - قرآن کریم
2 – صحیفه سجادیه
3 - فیض الاسلام اصفهانی، علی نقی، نهج‌البلاغه، تهران، فیض الاسلام، چاپ یکم. 1366.
4 - قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگی درس هائی از قرآن، چ 11، تهران،1383 ش
5 - حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه، قم، موسسه آل البیت (ع)، چاپ دوم. 1405 ه. ق.
6 - مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1403
7 - مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، اول، تهران، دار الکتب الاسلامیه،1374 ش
8 - فیض کاشانی، محسن، محجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء، تصحیح: علی اکبر غفاری، چاپ دوم، 1361.
9 - خمینی، روح الله؛ تحریر الوسیله، تهران، تنظیم و نشر آثار اسلامی، چاپ یکم. 1376.
10 - انصاریان، حسین، تفسیر حکیم، دار العرفان، قم، بی تا، بی جا
11 - راغب اصفهانی، حسین محمد؛ مفردات راغب، بیروت، الدارالشامیه، چاپ یکم. 1412 ه. ق.
12 - رضائی اصفهانی، دکتر محمد علی، تفسیر قرآن مهر، قم، المهدی، بی جا، بی تا
13 - قرائتی، محسن، خاطرات، تهران، مرکز فرهنگی درس هائی از قرآن، ششم،1389 ش
14 - انصاریان، حسین، توبه آغوش رحمت، قم، انتشارات دار العرفان، اول، 1382 ش
15 - مترجمان، تفسیر هدایت، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، اول،1377 ش
16 - مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، اسکندری، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه‌الله، چاپ دوم، 1377.
17 - قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، تحقیق: مجمع البحوث الاسلامیه، خراسانی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی قدس رضوی، 1416 ه. ق.
18 - ابن شعبه، حسن بن علی، تحف العقول، ترجمه احمد جنتی عطایی، تهران، انتشارات علمیه اسلامی، 1363
19 - حکیمی، محمدرضا، محمد و علی، ترجمه الحیاه، ترجمه: احمد آرام، ویراستار: محمدرضا حکیمی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم، 1363.
20 - جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، اسراء، قم، چ 1، 1378
21 - کلینی، محمد بن یعقوب (م 328 ق)، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، دارالاضواء، بیروت، بی جا، ‌1405.
22 - خمینی، روح الله، صحیفه نور، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ یکم، 1374.
23 - مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چ مکرر، 1377 ش
20 - صدوق، ابی جعفر محمد بن الحسین ابن‌بابویه قمی، من لایحضره الفقیه، تهران، مکتبة الصدوق، بی جا،1302 ه..ق.