خشم یک نیروی درونی است که باید کنترل شود. برای کنترل خشم نیاز است که ابتدا عوامل خشم را بشناسیم. در این مقاله به بررسی علت­های بروز خشم می‌پردازیم. برخی از مطالب مهم مطرح شده در این مقاله عبارتند از:

• علت­های مرتبط با فرد
• علت­های مرتبط با دیگران
• علت­های مرتبط با محیط

چکیده

• علت استفاده از خشم و غضب به صورت افراطی دو چیزه، یکی خود بزرگ‌بینی و دیگری کوچک شمردن دیگران.
• عوامل دیگه­ای وجود دارن که در ارتباط با دیگران ممکنه ما رو خشمگین کنه مثل: هدف حملۀ بدنی یا کلامی قرار گرفتن و رویارویی با بی عدالتی.
• گاهی اوقات محیط و شرایطی که ما در اون هستیم باعث تحریک و ایجاد خشم در ما میشه مثل: ترافیک سنگین و …

عوامل خشم

موقعیت­ها و عوامل بسیاری باعث برانگیخته شدن خشم می‌شوند. از این رو دلایل عصبانیت و خشم بسیار متغیر و متفاوته. اما کاملا از هم جدا نیست؛ حتی در برخی موارد با هم تعامل و همپوشانی دارن. بنابراین آگاهی از این عوامل می­تونه در زمینۀ مقابله با خشم راه رو برای ما هموار کنه. برخی از این دلایل که در متون روان‌شناسی و دینی ذکر شده­اند، در سه محور قابل دسته بندی هستند. این دسته­‌ها عبارتند از:

الف-علت­های مرتبط با فرد

ب-علت­های مرتبط با دیگران

ج-علت­های مرتبط با محیط

در ادامه با این عوامل بیشتر آشنا خواهیم شد:

الف- عوامل مرتبط با فرد

علت استفاده از خشم و غضب به صورت افراطی دو چیزه، یکی خود بزرگ‌بینی و دیگری کوچک شمردن دیگران. امام صادق (ع) فرمودند:

«قالَ الحواریّونَ لِعیسی (ع): أیُّ الأشیاءِ أشَدُّ؟ قالَ : أشَدُّ الأشیاءِ غَضَبُ اللّهِ. قالوا : فیما یُتَّقى غَضَبُ اللّه؟ قال: بأن لا تَغضَبُوا. قالوا: و ما بدؤ الغضب؟ قال: الکبر و التجبر و محقره الناس»[1]

حواریون از حضرت عیسى (ع) سؤال کردند: سخت‌ترین چیزها چیست؟ حضرت فرمود: سخت‌ترین چیزها خشم خداست. عرض کردند: چگونه مى توان خود را از خشم خدا نگه داشت؟ فرمود : به این که خشمگین نشوید. سوال کردند: پیدایش خشم از کجاست؟ فرمود: کبر و تجبر و کوچک به حساب آوردن مردم.

اگر دقت کنیم می­بینیم منشأ این خودبزرگ‌بینی در واقع اینه که انسان به خودش زیاد توجه کنه و در مقابل به دیگران کم توجه باشه. انسانی که خودش رو در رابطۀ با دیگران بزرگ میدونه، یا اینکه غیر رو کوچک می­بینه در جایی که نباید خشمگین شد، خشمگین میشه.

اما عوامل خشم به این مورد محدود نیست. از علت­های دیگه­ای که میشه در این بخش برای خشمگین شدن عنوان کرد موارد زیر هستند:

1.ناکامی و نرسیدن به اهداف و خواسته­ها

2. داشتن باورهای منفی و غیر واقع­گرایانه (تفسیر نادرست از یک رویداد)

3.ضعف عزت نفس

4.جلب توجه دیگران

5.نداشتن صفت بخشش

6-.قضاوت شتاب زده و بدون بررسی.

7.حسادت و کینه توزی.

8.دنیاپرستی. افرادی که همۀ هدفشون دنیاست، اگر منافع دنیویشون با مزاحمتی همراه باشه، خشمگین می­شن.

9. یادگیری و تقلید از والدین، همسالان، همکلاسان و تربیت و اثرپذیری غلط.

ب- عوامل خشم مرتبط با دیگران

اما یکسری عوامل دیگه­ای وجود دارن که در ارتباط با دیگران ممکنه ما رو خشمگین کنه، عواملی مثل:

1.هدف حملۀ بدنی یا کلامی قرار گرفتن.

2.رویارویی با بی عدالتی، تبعیض یا حق کشی در محیط کار یا زندگی.

3.تحمیل وظایف سنگین­تر از توانایی؛ مثل واگذاری تکالیف سنگین به دانش­آموز

4.تحقیر شدن احساسات، ارزش­ها یا اقتدار واقعی فرد به وسیلۀ دیگران.

5.دخالت بی­مورد در کارهای روزانۀ فرد.

ج- عوامل خشم مرتبط با محیط

گاهی اوقات محیط و شرایطی که ما در اون هستیم باعث تحریک و ایجاد خشم در ما میشه. از جملۀ این عوامل میشه به:

1. گرسنگی شدید

2.نور زیاد

3.سر و صدای بیش از حد

4.سرما یا گرمای شدید

5.ترافیک سنگین

حالا که با علت­های خشم آشنا شدیم، باید به خودمون مراجعه کنیم و ببینیم دلیل خشم ما کدوم مورده؟! اون مورد یا موارد رو در جایی بنویسیم و در صدد رفع دلایل غیر منطقی اون باشیم.

[1] . وسائل الشیعه،ج11،ص298