همه چیز درباره مزاج شناسی در طب سنتی

مزاج شناسی در طب سنتی

از قدیم تا به امروز مزاج و مزاج شناسی در طب سنتی برای شناخت بیماری‌ها کاربرد دارد. مزاج شناسی نقش مهمی در پزشکی و طب قدیم داشته و در مباحث فلسفی و به خصوص در نفس شناسی از آن استفاده می‌شود.

باوری قدیمی وجود دارد که می‌گوید مزاج در اثر واکنش بین عناصر چهارگانه (آب، آتش، خاک، هوا) جسم ایجاد می‌شود. این علم امروزه هم به شناخت بیماری‌ها، مشکلات و ویژگی‌های جسمی و روحی کمک می‌کند. با تعیین مزاج می‌توان نحوه صحیح ورزش، تغذیه، پوشش و حتی روابط را تعیین کرد.

در این مقاله تمام نکات ریز و درشت مزاج و مزاج شناسی را شرح خواهیم داد و با انواع مزاج در طب سنتی آشنا خواهید شد. با ما همراه باشید تا جواب تمامی سوال‌های خود درباره مزاج را بگیرید.

مزاج چیست؟

تأثیر مزاج روی جسم کاملا ثابت شده است. مزاج، طبع یا خلط برآیند تاثیر محیط و ارکان مادی هستی در یک گیاه، حیوان یا انسان است. به طور کلی ۹ نوع مزاج داریم که شامل سرد، گرم، تر، خشک (مزاج‌های ساده)، سرد و تر، سرد و خشک، گرم و تر، گرم و خشک، (مزاج‌های مرکب) و مزاج معتدل است. مزاج شناسی در طب سنتی خلط به معنای آميختن است. بدن انسان از ترکيب ۴ خلط دم، صفرا، سودا و بلغم به وجود می‌آید. تغییر کمی و کیفی هر یک از خلط‌ها در بدن، موجب تغییر شکل در ساختمان بدن، رنگ پوست، زیبایی و زشتی صورت، حالت و رنگ مو و کلا هر مشخصه ذاتی، در انسان می‌شود.

وقتی غذا در بدن هضم می‌شود، با شيره گوارشی موجود در بدن مخلوط شده و به مواد مفیدی برای ما تبديل می‌شود. این مواد غذایی و مفید چهار خلط اصلی موجود در بدن به نام‌های دم، صفرا، سودا و بلغم را به وجود می‌آورند.

نوع خلط هر فرد در رفتار و توانایی‌های او هم موثر است. در مجموع تمام ویژگی‌ها، همچنین خاص بودن و منحصر بودن هر فرد را می‌توان به تفاوت در مقدار غلبه مزاج و خلط‌های بدن او نسبت داد.
تاریخچه علم مزاج شناسی در طب سنتی

عناصر چهارگانه و طبع‌های مربوط به آن‌ها از فنون کیمیاگری است. دانشمندان تحقیقات زیادی درباره تطبیق طب قدیم و مزاج شناسی با علم روز انجام داده‌اند؛ اما موفق به هم‌خوانی این دو نشده‌اند.
تاریخچه علم مزاج شناسی

اواخر قرن نوزدهم میلادی دانشمندی به نام دسامبر در دایره المعارف صد جلدی پزشکی مقاله‌ای درباره مزاج نوشت. او در این مقاله از مزاج دموی، بلغمی، صفراوی و سوداوی صحبت کرد؛ اما درباره مزاج‌های گرم، سرد، تر و خشک که فهمی سخت‌تر داشتند، مطلبی ننوشت.

سقراط فیلسوف بزرگ یونانی، همه غذاها را در چهار دسته گرم، سرد، خشک و ‌تر قرار می‌داد. او اعتقاد داشت که سلامتی و نبود بیماری به حفظ تعادل، بین این چهار دسته بستگی دارد. جالینوس دیگر حکیم بزرگ یونانی، با توجه به نظریات سقراط نظریه اخلاط اربعه را ارائه داد.

قرن‌ها بعد در ایران، ابن سینا یافته‌های دانشمندان قدیم، در این زمینه را منظم و کامل کرد و در کتابی به نام «قانون» آورد. او در این کتاب، ۹ نوع مزاج را تعریف کرد. این ۹ مزاج عبارت‌اند از سرد، گرم، خشک، تر، سرد و تر، سرد و خشک، گرم و تر، گرم و خشک و مزاج معتدل.

به طور کلی طب سنتی، دلیل ایجاد بیماری‌ها را خارج شدن مزاج از حالت طبیعی می‌داند؛ مثلا ابتلا به روماتیسم را به غلبه مزاج بلغم در پا نسبت می‌دهد و کابوس شبانه را به غلبه مزاج سودا در سر. این موارد مبنای تجربی و پزشکی ندارد و یک دیدگاه تماما فلسفی است.