۶ - الزامات اخلاقی و محتوایی

آشکارکردن حقایق و واقعیت‌ها با تبیینِ منطقی و با پشتوانه‌ی اسنادِ مُتقَن، همراه با اخلاق اسلامی قابل تحقق و اجرا است. زیرا جهاد تبیین، در مقابل حرکت دشمن قرار دارد و مورد وصیت و تاکید امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نیز قرار گرفته است.[۷۸]چراکه آن حضرت در وصیتی خطاب به حسنین (علیهماالسلام) فرموده است: اللَهَ اللَهَ فِی الجِهَادِ بِاَموَالِکُم وَ اَنفُسِکُم وَ اَلسِنَتِکُم فِی سَبِیلِ اللَه؛ خدا را خدا را در باره جهاد با اموال و جانها و زبان‌های خویش در راه خدا.[۷۹]

بر همین اساس تبیین مجاهدانه هنگامی صورت خواهد پذیرفت که با الزامات اخلاقی مبتنی بر دین، همراه باشد.پس از شناخت ضرورت جهاد تبیین، به‌عنوان یک الگوی دینی که در سیره‌ی انبیاء و اولیاء الهی ریشه دارد، اشاره کردن به برخی از الزامات اخلاقی آن ضرورت دارد؛ که در این بین می‌توان به این امور اشاره نمود:

۶.۱ - توکل و اخلاص

تبیین حقایق، با توجه به ضرورت انکار ناپذیر آن باید در مرتبه‌ی نخست با توکل به خدای تعالی و امداد جستن از او آغاز شود؛ زیرا یکی از راه‌های پایداری در مقابل توطئه‌های دشمن، ایمان به خدا و اعتماد به وعده‌های الهی است. به این بیان که بر اساس وعده‌ی خداوند (وَ لَیَنْصُرَنَّ اللّٰهُ مَنْ یَنْصُرُهُ‌.)[۸۰]کسی که دین خدا را نصرت و یاری کند، خدای متعال او را تنها نخواهد گذاشت و او را موفّق و پیروز خواهد کرد.[۸۱]چراکه این جهاد، جهادی است که اخلاص لازم دارد؛ زیرا رفتار و افعال انسان هرگاه با «اخلاص‌» توامان شود، (حجم معنوی پیدا می‌کند) و یکی از ویژگی‌های آن، این است که به منزله‌ی روح‌ عمل است.[۸۲]

۶.۲ - تقوای قلم و زبان

یکی از موضوعاتی که باید در جامعه گسترده شود، «ادب اسلامی» است، بویژه ادب در سخن گفتن؛ که مورد اهتمام جدّی ائمه (علیهم‌السّلام) قرار داشته است.[۸۳]زیرا حضرت امیر (علیه‌السلام) در بیانی خطاب به یاران خود فرموده است: اِنِّی اَکْرَهُ لَکُمْ اَنْ تَکُونُوا سَبَّابِینَ وَ لَکِنَّکُمْ لَوْ وَصَفْتُمْ اَعْمَالَهُمْ وَ ذَکَرْتُمْ حَالَهُمْ کَانَ اَصْوَبَ فِی الْقَوْلِ وَ اَبْلَغَ فِی الْعُذْرِ؛ من دوست ندارم که شما دشنام دهنده باشید؛ ولی اگر اعمال زشتشان را شرح دهید و احوال آنها را بیان کنید به گفتار صحیح نزدیک‌تر و برای اتمام حجّت رساتر است.[۸۴]بنابراین در اظهارات، در صحبتها، قول به غیر علم، غیبت، تهمت و بدگویی و بدزبانی نباید باشد.[۸۵]

از طرفی رعایت اخلاق و ادب اسلامی در نوشته‌ها نیز امری لازم است؛ به این بیان که مطبوعات و رسانه‌ها بایستی از اختلافات جزئی و غیر اصولی پرهیز نموده و به شایعه‌سازی، شایعه‌پراکنی تهمت، دامن نزنند.[۸۶]

۶.۳ - پرهیز از سیاه‌نمایی

انتقاد از تصمیم‌های مدیران و عملکرد آنان، باید منصفانه و به‌دور از مبالغه و سیاه‌نمایی باشد.[۸۷]زیرا به نسل جوان باید بیشتر امید داده شود؛ چراکه سیاه‌نمایی و ناامیدسازی و آینده را تاریک نشان دادن سمّی مُهلک است.[۸۸]بنابراین نقد باید منصفانه، عاقلانه و مسئولانه باشد.[۸۹]

۶.۴ - شجاعت و حرّیت در بیان

افرادی که به دنبال تبیین حقایق و واقعیت‌های جامعه هستند بایستی با بکارگیری الزامات اخلاقی بیان شده در خصوص «جهاد تبیین»، مطالب خود را با روشن‌بینی، بلندنظری و همراه با عمق و با شجاعت کامل در بیان ارائه نمایند؛[۹۰]و این مهم بدین جهت است که نباید هیچ‌گونه تقیه‌ای در بیان ِاهداف، ارزش‌ها و مبانی کرد. زیرا باید حقایق را بیان نموده و در روشهای خود تجدید نظر کنیم و ببینیم چه کاری باید انجام داده می‌شده که نشده، و چه کاری نباید انجام می‌گرفته که انجام گرفته است.[۹۱]

۷ - نتیجه‌گیری

جهاد تبیین به‌عنوان یک مسأله‌ی امید بخش و وحدت آفرین می‌تواند حوزه‌های گوناگون فکری در میان اقشار مختلف جامعه را به یکدیگر پیوند داده و بخش زیادی از تحریف‌هایی که در اثر جهل و نفوذ فکری دشمن بوجود آمده است را از میان بردارد. چراکه این مهم با توجه به مطالبی که پیشتر به آن اشاره شده است، ریشه در سیره‌ی فردی، اجتماعی و سیاسی تمام انبیاء و اولیاء الهی دارد. به این بیان که به تصریح آیات وحیانی قرآن ازمهمترین وظایف همه‌ی انبیاء مبارزه با جهل و نادانی و آشنا کردن بشر با حقایق آفرینش و قرار دادن آنان در مسیر عبودیت و بندگی بوده است؛ و این هدف همواره با مخالفهای دشمنان رو به رو بوده است که پیامبران و اولیاء الهی در این راه با مبارزه مستمر در جهت آگاه ساختن همه‌ی افراد بشر برآمده‌اند.
بنابراین «جهاد تبیین» به‌عنوان یک فریضه‌ی قطعی، ضمن آنکه بر همگان لازم و ضروری است می‌تواند تحریف‌های پدید آمده توسط رسانه‌های دشمن را بزداید و گفتمانی درست، منطقی و مستدل با حفظ پشتوانه اجتماعی در مسیر از بین بردن مشکلات، رقم بزند؛ و این مهم در صورتی تحقق خواهد یافت که مصادیق عنوان شده در جهاد تبیین با رعایت الزامات اخلاقی آن به جامعه تزریق شود.

۸ - فهرست منابع

(۱) قرآن کریم.
(۲) خامنه‌ای، سیدعلی، ارمغان، تحقیق موسی هلودی، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۸ش.
(۳) خامنه‌ای، سیدعلی، انتخاب صالحان، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۸ش.
(۴) خامنه‌ای، سیدعلی، جهاد تبیین، تحقیق سعید صلح میرزایی، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۴۰۰ش.
(۵) خامنه‌ای، سیدعلی، همرزمان حسین (علیه‌السلام)،تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۷ش.
(۶) خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ۱۳۸۹ش.
(۷) صبحی‌، صالح، نهج البلاغه، تحقیق جمعی از راویان، قم، مركز البحوث الاسلاميه، ۱۳۷۴ش.
(۸) طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، بی‌تا.
(۹) کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۴۰۷ق.
(۱۰) نرم افزار حدیث ولایت، قم، تولید مرکز تحقیقات کامپیوتری نور. ۱۳۹۹ش.

۹ - پانویس

۱۰ - منبع

• سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه‌ای، برگرفته از بیانات «رهبر معظم انقلاب»، تاریخ بازیابی:۱۴۰۱/۰۵/۰۲.
• پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، برگرفته از بیانات «رهبر معظم انقلاب»، تاریخ بازیابی:۱۴۰۱/۰۵/۰۲
• خامنه‌ای، سیدعلی، جهاد تبیین، تحقیق سعید صلح میرزایی، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۴۰۰ش.
• گروه پژوهشی ویکی فقه.
• دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ شمسی.