رشد و شکوفایی استعدادها

ميل به ازدواج در ميان همه انسان‌ها، حاکي از اين است که انسان تا زماني که تنها و بدون همسر است، کامل نيست. استعدادهای انسانی براي بروز و تکامل خود، نياز به محيط امن و آرام دارند. چه بسيار استعدادهاي انسان که هرگز خود را نشان نداده يا توسط عوامل بيروني يا دروني سرکوب شده و مجال رشد نيافته‌اند. با ازدواج و مهار نيروي قوي غريزه جنسي، روح پرتلاطم و طوفان‌زده جوان، زمينه بهتري براي درک حقايق زندگي می‌يابد و استعدادهاي او را به حرکت وا مي‌دارد. وقتی از مرد خانواده انتظار می‌رود، هنگام ضرورت برای حمایت از خانواده خویش، ایستادگی کند، این انتظار، روحیه دفاع و جوانمردی را در او تقویت خواهد کرد. همچنین به وجود آمدن شرایط مادری برای زنان موجب می‌شود با تحمل مشکلات فرزندپروری و شوهرداری، به کمال روحی بیشتری برسند و روح خود را بر اثر شکیبایی و ایثار بالنده کنند و استعدادهای خود را برای اداره مناسب خانواده به کار گیرند و به موفقیت بیشتری نائل آیند. رشد و تکامل در پرتو ازدواج نه تنها موجب سعادت فردي است، بلکه عاملي براي سعادت جامعه می‌باشد.

سلامتی جسم و جان

انرژي بي‌انتهاي رواني انسان، در صورتي مفيد و هدايتگر خواهد بود که هماهنگ و متعادل بين اجزا و عناصر متعدد شخصيت تقسيم شود. با توجه به اهميت روح به عنوان سرور جسم و راکب تن آدمي و نظر به اين واقعيت که بيش از 90درصد بيماري‌ها حتي جسمي منشأ رواني دارد، اختلال در روان، اختلالات جسمي را در پي خواهد داشت.

بقاى نسل‌

بقاى نسل بشر در گرو ازدواج و زناشويى است و در اسلام امر تربيت نسل يكى از وظايف والدين شمرده شده كه در قيامت مورد بازخواست قرار مى‌گيرد. همسران جوان از طریق فرزنددار شدن موجب پیوند بین نسل‌ها می‌گردند و با پرورش فرزندان صالح و مؤمن، در اصلاح جامعه انسانی شریك می‌شوند و روح بندگی خالق متعال را كه هدف اساسی خلقت انسان است، در عرصه گیتی گسترش می‌دهند. پیامبر اكرم(صلی‌الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: «ازدواج كنید تا صاحب فرزند شوید. قطعاً من به زیادی شما در روز قیامت بر امّت‌های دیگر مباهات می‌كنم.» (وسائل‌الشیعه، ج 14، ص 4)

این نكته بسی واضح و روشن است كه پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله علیه و آله و سلم) به صِرف زیادی جمعیت مباهات نمی‌كنند، بلكه مباحات ایشان، به خاطر جمعیتی است كه بندگی خدا كرده باشند و از طریق انجام وظایف دینی و انسانی، موجب آبادانی مادی و معنوی جهان گردند.

امنيت اجتماعی

ازدواج برای سلامت و امنیت جامعه مفید است و زمینه ارتکاب جرم را کم می‌کند. اگر بنياد خانواده مستحكم باشد، از فساد، طغيان، قتل و سرقت، جنايت و تجاوز به عنف و خودكشى تا حد زيادى كاسته مى‌شود، چون اكثر اين موارد از افرادى سر مى‌زند كه از كانون گرم خانواده محرومند. رسیدن به رفاه اجتماعي و رشد مدنيت، بدون ازدواج ميسر نيست. تأمين آرامش رواني و امنيت اجتماع، رشد اقتصادي و پايين آمدن سطح بيکاري و بِزِه، نمونه‌هايي از تکامل اجتماعي بشر است. در یک تحقیق میدانی که در انگلستان انجام گرفت، این نتیجه به دست آمد که جوانان پس از ازدواج و تشکیل خانواده کمتر به انجام اعمال مجرمانه روی می‌آورند و جرم در آنان کاهش می‌یابد و در مقابل اعمال خلاف و کارهای ناهنجار در افراد مجرد بیشتر است. (علی احمد پناهی، همسرگزینی چرا و چگونه) کلام پيامبر حق و رحمت (صلی‌الله علیه و آله و سلم) چه حکمت‌ها دارد که فرموده‌اند‌: «شِرارُ اُمَّتي العُذّابُ» «جوانان بي‌همسر بدترين افراد امت من هستند.» (بحار‌الانوار، ج 100، ص 220) این حدیث شریف به روشنی دلالت می‌کند بر اینکه شرارت و ناهنجاری میان مجردها بیشتر است لذا امنیت اجتماعی و سلامت جامعه به مخاطره می‌افتد.

آثار مخرب روانی و اجتماعی دوستی با نامحرم

یکی از مفاسد اجتماعی که از عزوبت و تجرّد جوانان نشأت می‌گیرد، رواج دوست‌یابی‌ بین دختران و پسران است. قرآن کریم، گناه دوستی و ارتباط دختر و پسر نامحرم با یکدیگر را بزرگ می‌شمارد و آن را در ردیف عمل منافی عفّت زنا بیان می‌فرماید. از نظر قرآن، پسر شایسته و دختر شایسته، کسانی هستند که خود پاکدامن باشند، اهل زنا نباشند و نامحرم را دوست خود نگیرند. «مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ وَ لا مُتَّخِذِي أَخْدان» (مائده- 5) «مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدان...» (نساء- 25) اخدان جمع «خدن» (بر وزن اذن) در اصل به معنى دوست و رفيق است ولى معمولاً به دوست پنهانى از جنس مخالف و به عنوان نامشروع گفته مى‌شود. کسانی که این توصیه مهمّ قرآن کریم را جدی نمی‌گیرند و با جنس مخالف طرح دوستی می‌ریزند، علاوه بر آنکه مرتکب گناه بزرگی شده‌اند، دچار خسارات عظیمی خواهند شد؛ برخی طعمه هوس‌های زودگذر دوست نامحرم می‌شوند و پس از چند صباحی که جذابیّت خود را نزد همدیگر از دست می‌دهند، عشق ظاهری خود را فراموش می‌کنند. با این شکست روحی، از نظر روانی آسیب جدی می‌بینند که ترمیم آن بسیار مشکل یا غیرممکن است و تا آخر عمر، خاطره تلخی در ذهن آنها باقی می‌گذارد و این عقده روانی، اثرات مخرّبی در زندگی آینده آنان خواهد داشت. در موارد نادری هم دوستی بین دختر و پسر، به ازدواج می‌انجامد که به تجربه اثبات شده است در اکثر موارد، نتیجه‌ای جز طلاق و جدایی ندارد. آنها بر پایه احساسات ازدواج می‌کنند و تخیّلات و توهّمات، بر عقلانیّت آنان غلبه دارد و از فرط علاقه کورکورانه به همدیگر، واقعیّت‌های زندگی را نمی‌بینند امّا پس از مدّت کوتاهی که عقل خود را به کار می‌اندازند، می‌فهمند اشتباه بزرگی مرتکب شده‌اند و از روی ناچاری، راه طلاق را در پیش می‌گیرند. در ادامه به مواردی از عواقب شوم این ارتباط و دوستی نامشروع اشاره می‌شود:

1- جاذبه‌ها مانع شناخت‌اند 2- رفتارهای تصنعی 3- وعده‌های دروغین برای حفظ رابطه 4-زمینه‌های نفوذ وسوسه‌های شیطان 5- رنجش والدین ۶- سست شدن در دنباله‌روی اهداف (تحصیلی، شغلی...) 7- لطمه‌ها و هزینه‌های مالی و زمانی 8- پرخاشگری در خانواده ۹- ضایع شدن استعدادها و سرمایه‌های معنوی 10- از دست رفتن فرصت‌ها و موقعیت‌های مناسب ازدواج 11-کم شدن میل به ازدواج خصوصاً در پسرها 12- ورشکستگی عاطفی 13- کم شدن شکوه ازدواج 14- قرار گرفتن در معرض تهمت 15- لطمه‌های عاطفی شدید

اگر این رابطه منجر به ازدواج نشود:

16- لطمه‌های عاطفی گاهی به خودکشی، اعتیاد و... منجر می‌شود 17- بدبینی به جنس مخالف 18- منصرف شدن از ازدواج ۱۹- عذاب وجدان، نفرت، تهدید و انتقام 20- مقایسه همسر با دوست قبلی و دلسردی از زندگی فعلی

اگر این رابطه منجر به ازدواج شود:

21- سوء ظن و بدبینی 22- در صورت بروز مشکل خانواده سرزنش می‌کند نه حمایت 23- کم شدن عزت و احترام نزد خانواده همسر 24- فرجام ناگوار

موانع ازدواج و مهارت‌های رفع آن

معمولاً هر وقت بحث شیرین ازدواج مطرح می‌شود، ابتدا لبخندی روی لب جوان‌ها می‌نشیند اما به مرور این لبخند محو شده و جای خود را به نگرانی می‌دهد. گاهی مسائل و مشکلات بر سر راه ازدواج به قدری زیاد هستند که یا ازدواج را به تعویق می‌اندازند یا برای مدت طولانی فکر می‌کنند که باید قید آن را بزنند. از مهم‌ترین موانع ازدواج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مشکلات اقتصادی

به نظر برخی، عمده‌ترین مانع ازدواج جوانان مشکل اقتصادی است. البته این موضوع تنها مربوط به دوران فعلی نیست، بلکه در صدر اسلام نیز بسیاری با این مشکل رو به رو بودند، ولی پیامبر اکرم(صلی‌الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت (علیهم السلام) آن را مانع ازدواج ندانستند. امام صادق(علیه السلام) فرمود: هر کس از ترس فقر ازدواج نکند، حتماً نسبت به خداوند عزیز و جلیل بدگمان شده است. به استناد وعده خداوند که فرمود: «اگر فقیر باشند، خداوند از فضل خویش آنان را بی‌نیاز می‌کند.» (اصول کافی، ج ۵‌، ص ۳۳۱)

توانمندی اقتصادی برای جوانان به ویژه پسران امری ضروری است. البته اگر بخشی از این توانمندی را دارا باشند، کافی است. زیرا مهم‌تر از توانمندی، احساس مسئولیت است که به صورت‌های گوناگون نمود می‌یابد: مثل: اشتیاق روزافزون به پیشرفت و تکامل و یادگیری راه‌های جدید برای کسب درآمد.

برای برون‌رفت از موانع اقتصادی، ابتدا باید به خدا توکل کرد. بعد خانواده‌ها با جلوگیری از تجمل‌گرایی و چشم و هم‌چشمی، در برگزاری مراسم و جشن ساده بکوشند تا گرفتار بدهی‌های سنگین پس از ازدواج نشوند.

اصلاح نگاه: تهیه جهیزیه از نظر شرعی برعهده دختر و خانواده وی نیست، بلکه این مسئله‌ای عرفی است. لذا تهیه جهیزیه توسط خانواده دختر از سر لطف است. خرید وسایل مدرن ضرورتی ندارد. اگر جهیزیه‌ای مختصر تهیه شد و برخی ایراد گرفتند، مرد باید مدافع همسرش باشد.

نیافتن فرد مناسب

کسانی که همسر شایسته خویش را نیافته‌اند چند نکته را باید در نظر گیرند:

- عدول از برخی معیارهای خاص: مثل تحصیلات عالی داشتن یا سید بودن.

- بالا بردن شایستگی‌ها، مثلاً پسر شغل مناسبی بیابد و دختر شیوه ارتباط اجتماعی، اخلاقی خود را بهبود بخشد.

- پرهیز از ژولیدگی ظاهری و رفتارهای سبک. در این زمینه احساس مسئولیت همگانی نیز حائز اهمیت است. امام کاظم(علیه‌السلام) می‌فرماید: «اگر کسی برای ازدواج مسلمانی وساطت کند جزو کسانی است که در قیامت در سایه رحمت الهی می‌باشند.» (بحارالانوار، ج1، ص356)

بیماری والدین و تکفل خانواده

گاه تکفل خانواده (سرپرستی مالی یا معنوی پدر، مادر، خواهران و برادران) برای ازدواج مانع است. بنابراین باید ضمن احترام و وقت‌گذاری مناسب برای خانواده، آرام آرام خود و خانواده را برای این موضوع آماده نمود. البته حمایت مالی و معنوی فرد نسبت به خانواده پس از ازدواج نباید قطع شود و همسر نیز باید از این تصمیم آگاه باشد.

سوابق ناپسند والدین

اگر سایه بدنامی اعتیاد، انحراف اخلاقی، بزهکاری یا حبس والدین، زندگی آینده را تهدید می‌کند، لازم است برای اطمینان‌بخشی به همسر توضیح داده شود که شخصیت من جدای از فضای حاکم بر خانواده است لذا لازم است توانایی‌های فردی خود را افزایش داده و درصدد وجهه اجتماعی مثبتی برای خود باشد.

باورهای اشتباه

- ترس از محدود شدن آزادی‌های دوران مجردی: باید طرح تازه‌ای برای روابط با دوستان گذشته داشته باشد، این کار از یک سو منجر به برخورداری از محیطی جدید می‌شود و از سوی دیگر از روابط دوره مجردی نیز در حد متعادل استفاده می‌شود.

ترس از مشکلات زندگی

- تأکید بر ازدواج فرزندان بزرگتر: ازدواج خواهر کوچکتر قبل از خواهر بزرگتر باید به گونه‌ای باشد که موجب سرشکستگی یا افسردگی خواهر بزرگتر نباشد. لذا رعایت نکاتی لازم است:

ـ حفظ عزت و احترام دختر بزرگتر و بیان محاسن او (نه به صورت ترحمی) در میان دیگران.

ـ ظرافت کلامی والدین با خواهر بزرگتر برای موافقت او با ازدواج خواهر کوچکتر.

ـ مشورت کردن با خواهر بزرگتر در مورد ازدواج خواهر کوچکتر.

روزنامه کیهان

مهدی شریفی