تعریف شخصیت در درس شخصیت شناسی متمم چیست؟

از آن‌جا که ما در متمم، باید شخصیت شناسی را در کنار درس‌های دیگری مانند مهارت ارتباطی، رابطه عاطفی، حمایت اجتماعی، تحلیل رفتار متقابل، مذاکره، رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی قرار دهیم، طبیعتاً تعریفی را ترجیح می‌دهیم که بتواند در آن درس‌ها هم به‌ کارمان بیاید.

چون فرض ما بر این است که دوستان عزیز متممی، درس شخصیت شناسی را نه فقط به خاطر آشنایی با تاریخچه و روند تکامل یک علم، بلکه با هدف توسعه مهارت‌های فردی خود مطالعه می‌کنند و می‌آموزند.

بر این اساس و با این مفروضات، از میان تعریف‌های متنوعی که در منابع مختلف ارائه شده، متمم در پاسخ به این پرسش که شخصیت چیست، تعریف زیر را معیار قرار می‌دهد.

نکاتی که در این تعریف مطرح شده، هم برای کاربردهای مد نظر متمم مفید است و هم در بسیاری از منابع، مورد اشاره و تأیید قرار گرفته‌اند:

شخصیت شناسی به الگوهای نسبتاً ثابت در ویژگی‌ها، صفات و رفتار هر فرد می‌پردازد؛

و به ما کمک می‌کند رفتارهای او را در شرایط و وضعیت‌های مختلف، درک و پیش‌بینی کنیم.

شخصیت آن چیزی است که یک فرد را نسبت به افراد دیگر متمایز کرده و به فردیت او معنا می‌دهد.

فردیت و Individuality، کلمه‌ی کلیدی این تعریف است.

هیچ دو نفری را نمی‌توانید بیابید که شخصیت کاملاً یکسان داشته باشند. حتی اگر چند مولفه‌ی مشخص (به فرض: برونگرایی، صداقت، ثبات هیجانی) در نظر بگیرید و بخواهید همه‌ی انسان‌ها را بر اساس همین مولفه‌ها بسنجید، شیوه‌ی ترکیب این مولفه‌ها از فردی تا فرد دیگر تغییر می‌کند.

اگر کمی از دقت علمی فاصله بگیریم،  می‌توان شخصیت هر فرد را به یک سوپ تشبیه کرد که شاید مواد تشکیل‌دهنده‌ی آن، با سوپ شخصیتی فرد دیگر، مشابه باشد، اما سهم و ترکیب مواد، باعث می‌شود که طعم متفاوتی شکل بگیرد. 

اگر این توضیح آخر برایتان کمی مبهم است، نگران نباشید.

در درس‌های بعد (خصوصاً هنگام بررسی تفاوت تیپ شناسی و شخصیت شناسی) در این‌باره بیشتر صحبت خواهیم کرد.

 ریشه کلمه Personality چیست؟

Personality از ریشه‌ی Persona است. این واژه، در زبان لاتین برای نقابی به کار می‌رفته که بازیگران تئاتر روی صورت خود می‌گذاشته‌اند تا چهره‌‌ی خود را با نقشی که در نمایش‌نامه از آن‌ها انتظار می‌رفته تطبیق دهند. البته به تعبیر متخصصان ریشه شناسی، این واژه به تدریج در اثر گسترش معنایی، به آن مفهومی رسیده که ما امروزه به ‌کار می‌بریم.

با این توضیحات، می‌توان گفت اصطلاح شخصیت که ما به‌کار می‌بریم، به مفهوم روانشناسی Personality بسیار نزدیک‌تر است. چون شخصیت از ریشه‌ی شاخص است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که هر فرد را در میان سایر افراد، مشخص و متمایز می‌کند.

 چرا نام بسیاری از بزرگان روانشناسی را در فهرست کسانی که شخصیت را تعریف کرده‌اند نمی‌بینیم؟

هر جا به دنبال تعریف شخصیت بگردید، اغلب تعریف‌ها، از نویسندگان کتاب‌های مرجع (تکست‌بوک‌ها) و مقالات پراکنده نقل می‌شود. علت این است که بسیاری از بزرگان شخصیت شناسی، مستقیماً به تعریف واژه‌ی شخصیت نپرداخته‌اند؛ بلکه صرفاً شخصیت انسان را تحلیل کرده‌اند. سپس این افراد دانشگاهی بوده‌اند که با مطالعه‌ی کار آن‌ها، کوشیده‌اند استنباط کنند که واژه‌ی شخصیت در نوشته‌ها و نگرش هر یک از این بزرگان، چه مفهومی داشته است.