شکر، نعمتی ورای همة نعمت های الهی

دانستن این که شکرگزاری، خود به تنهایی نعمتی والاست و حکمت اعطایی خداوند به انسان است و سود و منفعت شکر گزاری به خود انسان باز می گردد، راه را برای دانستن قدر نعمت های الهی هموارتر می سازد. قرآن می فرماید: «و لقد آتینا لقمان الحکمه ان اشکر لله و من یشکر فانما یشکر لنفسه و من کفر فان الله غنی حمید؛[29] هر آینه به لقمان حکمت دادیم و گفتیم: خدا را سپاس گوی، زیرا هر که سپاس گفته و هر که ناسپاسی کند خدا بی نیاز و ستودنی است.»

علاوه بر این که عطا کنندة نعمت های مادی و معنوی گوناگون، ذات اقدس ربوبی است، بیان کنندة نحوة استفادة درست از نعمات و شکر آن ها نیز خداست. هر چند که:

از دست و زبان که برآید

کز عهدة شکرش به در آید

خداوند متعال در جای جای قرآن کریم، به موضوع شکر و برکات آن اشاره کرده است؛ از جمله: «و اشکروا نعمة الله؛[30] نعمت های خدا را شکر گزارید» و نیز: «لئن شکرتم لازیدَنّکم؛[31] اگر شکرگزار باشید بر نعمت شما می افزاییم.»

شاعر می گوید:

شکر نعمت، نعمتت افزون کند

کفر نعمت از کفت بیرون کند

مفهوم بلند شکر از این فراتر است که فقط نعمت را زیاد کند، بلکه ظرفیت وجود آدمی را وسعت می بخشد تا آن جا که به این مضمون اقرار کند که: «هر چه از دوست رسد نیکوست» و به هر چه مقدّر باشد شاکر است.

گاهی فزونی، نعمت به شمار می آید و گاهی ابتلای به نقصان و کمی، و در هر صورت باید خدا را شاکر بود: «عسی ان تکرهوا شیئاً و هو خیر لکم[32]َ؛ چه بسا چیزی را بد می پندارید و حال این که خیر شما در آن است.»

روایت شده است که خداوند سبحان به موسی(ع) وحی فرستاد که حق شکر مرا به جای آر، عرض کرد: پروردگارا! چگونه حق شکر تو را به جای آورم و حال آن که هیچ شکری نیست که به آن تو را شکر کنم، مگر آن که آن نیز نعمت توست. خطاب رسید که ای موسی، حال مرا شکر کردی که دانستی این هم از من است.[33]

سرآغاز نعمت های الهی

از صفات بارز و مهم الهی، صفت رحمانیت است که همة مخلوقات را فرامی گیرد: «بسم الله الرحمن الرحیم* الرحمن».[34] هر سورة قرآن (جز سورة توبه) با تذکر این صفت آغاز می شود. رحمان، رمز رحمت واسعة الهی است. اگر صفت رحمانیت وی نبود، این چنین خوان نعمت خود را برای دوست و دشمن نمی گشود و نمی گسترد.

خداوند در سورة مبارکة «الرحمن» به ذکر نعمات خود پرداخته که همه زیر مجموعة «رحمت» بی منتهای الهی است.

قرآن، نعمت بی بدیل الهی

«علم القرآن»؛ پس از پرداختن به رحمانیت، خداوند به بیان نعمت قرآن و آموختن آن می پردازد؛ نعمتی که آن را مهم ترین و نخستین نعمت ها دانسته و بر سایر نعمت ها مقدّم شمرده شده است: «الحمدلله الذی أنزل علی عبده الکتاب و لم یجعل له عوجا؛[35] سپاس و ستایش خداوند را به پاس قرآن و نزول آن بر قلب رسول الله(ص) بی هیچ انحراف و خللی.»

کتابی پاک و گرامی که از مبدأ پاک است و تنها دست پاکان به آن می رسد؛[36] عظیم ترین نعمت الهی که به دست اشرف مخلوقات و انبیا، حضرت محمد(ص) بر بندگان فرو فرستاده شد تا آن ها را از ظلمات جهل و نادانی به سوی نور هدایت رهنمون گردد.

فاطمه جلیلی، شمارة اشتراک 11970، از اقلید