نعمت های معنوی

ارزش برخی از نعمت های معنوی بیش تر از نعمت های مادی است، چرا که با فقدان نعمتی از نعمت های مادی زندگی زودگذر دنیا دچار مشکل می شود، اما با بهره نگرفتن از بخشی از نعمت های معنوی، عاقبت و آخرت انسان تباه می گردد. در ذیل به برخی از این نعمت ها اشاره می کنیم:

1ـ نبوت: خداوند متعال برای غرق شدگان در دریای ظلمانی مادیت، پیامبران نجات بخشی را فرستاد تا آن ها را به ساحل سعادت برسانند. از این رو نعمت نبوت، از بزرگ ترین نعمت های الهی است که قرآن به آن اشاره دارد. «اذ قال موسی لقومه یا قوم اذکروا نعمت الله علیکم اذ جعل فیکم انبیاء و جعلکم ملوکاً و آتاکم ما لم یوت احداً من العالمین؛[3] و (یاد کن) زمانی را که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من، نعمت خدا را بر خود یاد کنید، آن گاه که در میان شما پیامبرانی قرار داد، و شما را پادشاهانی ساخت، و آن چه را که به هیچ کس از جهانیان نداده بود، به شما داد.»

2ـ اسلام: عمل به دستورهای حیات بخش اسلام به عنوان آیینی که کتابش جاودانه و مصون از تحریف است، سعادت دنیا و آخرت را به دنبال دارد. علامه طباطبائی(ره) در ذیل آیة شریفة «و اذکروا نعمة الله علیکم و میثاقه الذی واثقکم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا و اتقوا الله ان الله علیم بذات الصدور»[4] چنین می فرماید: «منظور از نعمت در جملة: و اذکروا نعمة الله علیکم، مواهب جمیله ای است که خدای تعالی در سایة اسلام به آنان داده، و این بهترین حال و روز بعد از اسلامشان نسبت به حال و وضع قبل از اسلامشان است.»[5]

3ـ امامت و ولایت: بی تردید زحمات پیامبر اسلام (ص) آن گاه به ثمر خواهد نشست که بعد از او باغبانی صالح بتواند از درخت تازه به ثمر نشستة اسلام به خوبی مراقبت کند و تشخیص این فرد به عهدة ذات اقدس ربوبی است. از این رو خداوند متعال معرفی نمودن امام را به پیامبر(ص)، اتمام نعمت بیان نموده است و می فرماید: «... الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دیناً فمن اضطر فی مخمصة غیر متجانف لاثم فان الله غفورٌ رحیمٌ...؛[6] امروز کسانی که کافر شده اند، از کارشکنی در دین شما نومید گردیده اند. پس از ایشان مترسید و از من بترسید. امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را برای شما به عنوان آیینی برگزیدم و هر کس دچار گرسنگی شود، بی آن که به گناه متمایل باشد [اگر از آن چه منع شده است بخورد]، بی تردید، خدا آمرزندة مهربان است.»

امام صادق(ع) در ذیل آیة شریفة «یعرفون نعمت الله ثم ینکرونها و اکثرهم الکافرون؛ [7] نعمت خدا را می شناسند، اما باز هم منکر آن می شوند و بیشترشان کافرند» می فرماید: «نحن و الله نعمة الله التی انعم علی عباده و بنا من فاز؛[8] به خدا سوگند، نعمت اللـه ماییم که خداوند به وسیلة آن بندگانش را مشمول لطف خود قرار داده است، و سعادت مندان به وسیلة ما سعادت مند می شوند.»

4ـ امداد غیبی: در زندگی گاهی گره ای از مشکل گشوده و یا توفیق و پیروزی پیدا می شود که علت و سبب آن را نمی توان به علل و اسباب مادی منتسب نمود. از این رو نیروی دیگری را در حل آن مشکل و یا پیروزی در صحنة نبرد دخیل می دانیم که امداد غیبی نامیده می شود. در قرآن کریم در مورد جنگ احزاب که گروه های بسیاری به مبارزة مسلمانان آمده بودند، می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا اذکروا نعمة الله علیکم اذ جاءتکم جنود فارسلنا علیهم ریحاً و جنوداً لم تروها و کان الله بما تعملون بصیراً؛[9] ای کسانی که ایمان آورده اید، نعمت خدا را بر خود به یاد آرید، آن گاه که لشکر هایی به سوی شما [در] آمدند، پس بر سر آنان تندبادی و لشکرهایی فرستادیم که آن ها را نمی دیدید، و خدا به آن چه می کنید همواره بیناست.»

5 ـ پیروزی و دفع خطر دشمن: دشمن همیشه برای رسیدن به پیروزی و مغلوب کردن سپاه حق، نقشه می کشد و در استفاده از تاکتیک های خاص در جهت نیل به اهداف خود از هیچ کوششی دریغ نمی کند. خداوند متعال چون وعدة نصرت داده است لشکریان خود را یاری می کند و خطر دشمن را دفع می نماید. قرآن کریم به مؤمنان گوشزد می کند که خداوند متعال شر و خطر دشمن را از شما دفع کرد: «یا ایها الذین آمنوا اذکروا نعمت الله علیکم اذ هم قوم ان یبسطوا الیکم ایدیهم فکفّ ایدیهم عنکم و اتقوا الله و علی الله فلیتوکل المؤمنون؛[10] ای کسانی که ایمان آورده اید، نعمت خدا را بر خود یاد کنید: آن گاه که قومی آهنگ آن داشتند که بر شما دست یازند، و [خدا] دستشان را از شما کوتاه کرد و از خدا پروا دارید، و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.»

6 ـ آزادی: خداوند متعال انسان را آزاد آفرید.[11] از این رو بردگی و بندگی مخلوقات امری ناپسند می باشد که انسان همیشه از آن فراری بوده و هست. انسان های آزاده در راه آزادگی حتی از جان خود گذشتند. بنی اسرائیل که طعم ذلت بردگی فرعون را چشیده بودند، با عنایت خداوند متعال و رهبری حضرت موسی(ع) از بند بندگی رها شدند و آزادانه زندگی کردند. خداوند متعال این نعمت را به آنان گوشزد می کند و می فرماید: «و اذ قال موسی لقومه اذکروا نعمة الله علیکم اذ انجاکم من آل فرعون یسومونکم سوء العذاب و یذبحون ابناءکم و یستحیون نساءکم و فی ذلکم بلاء من ربکم عظیم؛[12] و [به خاطر بیاور] هنگامی را که موسی به قوم خود گفت: نعمت خدا را بر خود به یاد آورید، آن گاه که شما را از فرعونیان رهانید، [همانان] که بر شما عذاب سخت روا می داشتند و پسرانتان را سر می بریدند و زنانتان را زنده می گذاشتند، و در این [امر] برای شما از جانب پروردگارتان آزمایشی بزرگ بود.»

7ـ اتحاد: تفرقه و جدایی هم چون موریانه، ستون عظیم جامعه را می خورد و آن را ویران می کند. اتحاد و همدلی، راز و رمز عزت و سربلندی به شمار می رود. نفاق و کینه، عاملی است که نفرت و جدایی را در پی دارد. از این رو رهبران جامعه همیشه در صدد بوده اند راه کارهایی در جهت وفاق بین افراد جامعه ایجاد نمایند و دوستی در بین آن ها را محکم کنند و شمشیرهایی را که به روی هم می کشیدند غلاف نمایند.

قرآن کریم به این نعمت تصریح دارد و می فرماید: «و اعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرقوا و اذکروا نعمت الله علیکم اذ کنتم اعداء فالّف بین قلوبکم فاصبحتم بنعمته اخواناً و کنتم علی شفا حفرة من النار فانقذکم منها کذلک یبین الله لکم آیاته لعلکم تهتدون؛[13] و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید و نعمت خدا را بر خود یاد کنید، آن گاه که دشمنان [یک دیگر] بودید، پس میان دل های شما الفت انداخت، تا به لطف او برادران هم شدید و بر کنار پرتگاه آتش بودید که شما را از آن رهانید. این گونه، خداوند نشانه های خود را برای شما روشن می کند، باشد که شما راه یابید.»

8 ـ توبه: افرادی که در دریای گناه افتاده اند و پر و بال آنان خیس شده، دیگر قدرت پرواز ندارند. آن ها باید پر و بال خود را تکان داده تا امکان پرواز پیدا کنند. توبه همان تکان دادن پر و بال است. توبه به انسان های گنه کار امید می دهد و آن ها را در صورتی که توبة واقعی کرده باشند، سعادت مند می کند، این از نعمت های الهی است که جلو خیلی از یأس ها و نا امیدی ها را سد می کند. خداوند متعال در سورة مبارکة قلم می فرماید: «لو لا ان تدارکه نعمة من ربه لنبذ بالعراء و هو مذموم؛[14] اگر لطفی از جانب پروردگارش نبود، قطعاً نکوهش شده بر زمین خشک انداخته می شد.»

نعمت در این آیة شریفه به توبه تفسیر شده است.[15]

9ـ امنیت و آرامش: نعمتِ امنیت از جمله نعمت هایی است که در صورت فقدان آن، ارزش و بهایش معلوم می شود. قرآن مجید منطقه ای را مثال می زند که در آن امنیت و آرامش وجود دارد و در سایة امنیت، فراوانی روزی و دیگر امکانات دنیوی فراهم می گردد: «و ضرب الله مثلاً قریةً کانت آمنةً مطمئنّة یأتیها رزقها رغداً من کلّ مکانٍ فکفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع و الخوف بما کانوا یصنعون؛[16]و خدا شهری را مثل زده است که امن و امان بود [و] روزی اش از هر سو فراوان می رسید، پس [ساکنانش] نعمت های خدا را ناسپاسی کردند و خدا هم به سزای آن چه انجام دادند طعم گرسنگی و هراس را به [مردم] آن چشانید.»

مهدی جعفری، شمارة اشتراک 10773، از قم