اجتماعی شدن

این ادعای اولیه «بولبی» بود که «مهر مادر در کودکی برای سلامت روان همان‌قدر مهم است که ویتامین و پروتئین برای سلامت جسم» (Bowlby, 1951, p.62) هرچند این ادعای بولبی بعدها رد و از شدتِ تأثیر آن کاسته شد، اما اندیشمندانِ جامعه‌شناس دریافتند تکامل اجتماعی انسان، به طور بنیادی به ایجاد پیوندهای بادوامِ نخستین با دیگران بستگی دارد.

شکل بالااجتماعی ‌شدن

اجتماعی شدن فرایندی است که کودکِ انسان به وسیله آن و از طریق تماس با انسان‌های دیگر به انسانی آگاه، دانا و ماهر در شیوه‌های رفتاری تبدیل می‌شود که ویژه فرهنگ و محیط زندگی اوست (جامعه‌شناسی، آنتونی گیدنز، ص.114). این فرایند علاوه بر شخصیت‌بخشی به اعضا ظرفیت‌های افراد را برای به عهده گرفتن وظایفِ فردی و اجتماعی توسعه می‌دهد.

اجتماعی شدن می‌تواند مهارت‌های ضروری زندگی را به افراد آموزش دهد و آن‌ها را برای برقراری ارتباط مؤثر با دیگران و همچنین توانمندی در خواندن، نوشتن و سخن گفتن همراهی کند. علاوه بر آن که فرد را برای برآورده ساختن نیازهای زیستی در جامعه آماده می‌کند، ارزش‌ها و اعتقادات جامعه را در ذهن او متمرکز می‌سازد.

انواع اجتماعی شدن

اجتماعی شدنِ افراد جامعه از دو طریقِ رسمی و غیر رسمی انجام می‌شود. در شیوه رسمیِ اجتماعی شدن نام نهادهای آموزشی دیده می‌شود. این نهادهای ساخت یافته، مسئول انتقال شیوه‌های پذیرفته شده عمل و اندیشه جامعه به افراد هستند. اما در شیوه‌هایی که به صورت غیررسمی به اجتماعی شدن افراد کمک می‌کنند پای گروه همسالان، همبازی‌ها، خانواده و سایر گروه‌های غیررسمی به این فرایند باز می‌شود.

گروه اجتماعی

گروه اجتماعی، متشکل از عده‌ای از افراد است که با یکدیگر به طور منظم کنش متقابل دارند. چنین کنش متقابل و منظمی معمولاً اعضای گروه را به عنوان یک واحدِ مشخص به هم پیوند می‌دهد. این واحد به هم پیوسته (گروه اجتماعی) دارای یک هویت اجتماعیِ کلی است. اعضای گروه شکل‌های رفتار معینی را از یکدیگر انتظار دارند که از دیگران (خارج از گروه) انتظار ندارند. گروه‌ها از لحاظ بزرگی با یکدیگر متفاوت هستند و از یک جمع کوچک دوستانه مانند خانواده تا مجتمع‌های بزرگ مانند باشگاه‌های ورزشی را در برمی‌گیرند (جامعه شناسی، آنتونی گیدنز، ص.313).

با آن که تعریف مشترکی درباره گروه میان جامعه‌شناسان وجود ندارد، اما قابل قبول‌ترین تعریفی که گروه را به صورتی خلاصه به مخاطب می‌شناساند تعدادی از انسان‌ها هستند که با یکدیگر روابط متقابل داشته، از عضویت خود در گروه آگاه هستند و از سایر اعضا انتظار اعمال و رفتار مشترکی دارند.

تعاریف برخی گروه‌ها

در ادامه، برخی گروه‌های رایج را تعریف می‌کنیم.

• گروه نخستین: جمع کوچکی از افراد که با پیوندهای عاطفی با هم در ارتباط هستند. مانند خانواده و گروه‌های دوستی. ویژگی گروه نخستین، تماس مستقیم، صمیمانه و چهره به چهره به همراهِ پیوندهای نیرومند و پایدار میان اعضاست.
• گروه دومین: تعدادی از افراد که برخوردهای منظم دارند اما روابط آن‌ها غیرشخصی است. این گروه‌ها پیوند نزدیک با هم ندارند و معمولاً برای مقاصد عملیِ ویژه‌ای گرد هم می‌آیند. مانند کمیته‌ها و باشگاه‌ها (جامعه شناسی، آنتونی گیدنز، ص.314)
• گروه اختیاری: گروهی که به وسیله افراد انتخاب می‌شود و اعضا برای عضویت در آن از خود علاقه نشان می‌دهند.
• گروه غیر اختیاری: گروهی است که اعضا بدون گزینش شخصیِ خودشان در آن عضو شده‌اند.

• گروه‌های مرجع

  گروه‌های مرجع، الگوهایی برای داوری و ارزیابی اعضا به آن‌ها می‌دهند. هرچند هیچ ضرورتی ندارد که برای ارجاع به یک گروه مرجع، حتماً به آن گروه تعلق داشت.

  گروه‌های همدرد

  اعضای گروه‌های همدرد در یک مصیبت یا مشکل باهم اشتراک دارند. آن‌ها برای تسلای خاطر و همچنین رفع مشکل و یاری متقابل با یکدیگر متحد می‌شوند.

  گروه‌های صمیمی

  گروه صمیمی متشکل از افرادی است که با داشتن نیازهای گوناگون، به تحکیم حس مودت و تفاهم متقابل عاطفی معطوف شده‌اند. هدف اعضای گروه‌های صمیمی شناسایی بیشتر یکدیگر، افزایش خودآگاهی و تقویت اعتماد متقابل میان اعضاست.

  آنچه اعضای گروه‌های اجتماعی باید بدانند:

• چگونه خود را با عوامل خارجیِ مؤثر بر کارکردهای گروه، هماهنگ کنند.
• نظارت گروه بر عوامل داخلی که می‌تواند گروه را به اهداف خود برساند چطور انجام شود.
• شیوه نظارت بر احساسات اعضای گروه مشخص شود.
• یکپارچگی بین اعضای گروه حفظ شود.