بی نیاز مطلق

اللّهُ الصَّمَدُ «2» خداوندی که مقصود همگان است.
نکته ها
«صَمد» به معنای قصد کردن است. خداوند صمد است، یعنی همه ی موجودات در امورشان او را قصد می کنند و او مقصود همگان است. چنانکه امام جواد علیه السلام در معنای «صمد» فرمود: «سیّدٌ مصمودٌ الیه؛ او بزرگی است که موجودات به او رجوع می کنند و محتاج اویند. » نظیر آیه ی «أَنَّ إِلی رَبِّکَ الْمُنْتَهی » . [1]
امام حسین علیه السلام در پاسخ اهل بصره که از معنای صمد پرسیده بودند، فرمود: معنای صَمد همان جملات پس از آن یعنی «لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ» است. [2]
علی علیه السلام در تفسیر صَمد فرمود: «هو اللّهُ الصَّمدُ الّذیِ لا مِن شَیْ ء و لا فی شَی ءٍ و لا عَلی شَی ءٍ، مُبدعُ الأشیاءِ و خالقُها و مُنشئُ الأشیاءِ بقُدرتِه، یتلاشی ما خَلَقَ لِلفناءِ بمشیَّتِه و یبقی ما خلق لِلبقاءِ بعلمِه؛ خداوند صمد کسی است که از چیزی به وجود نیامده، در چیزی فرو نرفته، و بر چیزی قرار نگرفته است، آفریننده ی اشیاء و خالق آنهاست، همه چیز را به قدرتش پدید آورده، آنچه برای فنا آفریده به اراده اش از هم متلاشی می شود و آنچه برای بقاء خلق کرده به علمش باقی می ماند. » [3]
امام صادق علیه السلام فرمود: اگر اهلش را پیدا می کردم از همین کلمه ی «صمد» ، توحید و اسلام و ایمان را استخراج می کردم. [4]
پیام ها
1. توجّه تمام موجودات، خواسته یا ناخواسته به سوی اوست: «اللّهُ الصَّمَدُ» ؛
2. تنها او غنی است و همه به او محتاج اند: «اللّهُ الصَّمَدُ» ؛
3. تنها خداوند است که سزاوار قصد کردن است: «اللّهُ الصَّمَدُ» (حرف الف و لام در الصمد برای حصر است) ؛
4. موجودات، در همه ی امورشان محتاج اویند: «اللّهُ الصَّمَدُ» (کلمه «صمد» مطلق است و شامل تمام احتیاجات مادی و معنوی مخلوقات می شود) ؛
لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ «3» فرزند نیاورده و فرزند کسی نیست.
نکته ها
رابطه ی خداوند با موجودات، رابطه ی آفرینش است نه زایش. او موجودات را می آفریند، یعنی از نیستی به هستی می آورد، نه آنکه خود بزاید؛ زیرا نوزاد از جنس والدین و در واقع جزئی از آنهاست، در حالی که هیچ چیز از جنس خداوند و یا جزئی از او نیست.
چون بیشتر مشرکان و اهل کتاب برای خداوند فرزند قائل بودند، «لَمْ یَلِدْ» که به معنای نداشتن فرزند است، مقدّم بر «لَمْ یُولَد» آمده است. [5]
موجودات، نه فقط از او زاده نشوند، بلکه حتی از او خارج نشوند؛ آن گونه که میوه از گل، درخت از هسته، آب از ابر و چشمه، آتش از چوب، کلام از دهان، نوشته از قلم، بو از گل، مزه از غذا، فکر از عقل، گرما از آتش، سرما از یخ، خواب و خیال از ذهن، اندوه و شادی و بیم و امید از دل، صادر و خارج می شوند. [6]
این آیه، هم عقیده ی مسیحیت که عیسی را فرزند خدا می دانند و هم عقیده ی یهود که عُزیر را فرزند خدا می دانستند و هم عقیده ی مشرکان جاهلی که فرشتگان را دختران خدا می پنداشتند، رد می کند.
پیام ها
1. صَمَدیّت و بی نیازی خداوند از همه چیز، دلیل آن است که او نیاز به فرزند و والدین ندارد:
«اللّهُ الصَّمَدُ * لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» ؛
2. خداوند علّتی ندارد و از چیزی به وجود نیامده است: «وَ لَمْ یُولَدْ» ؛
3. مولود، معلول است و نمی تواند خدا باشد: «وَ لَمْ یُولَدْ» (چگونه مسیحیان عیسی را مولود مریم، ولی باز هم او را خدا می دانند! ؟ ) .
-----------------------------------------
[1] . نجم (53) : 42.
[2] . عبدعلی بن جمعه عروسی حویزی، تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 713.
[3] . همان، ص 714.
[4] . همان، ص 713.
[5] . تفسیر نوین، ذیل آیه شریفه.
[6] . بخشی از این مطالب برخاسته از حدیثی است که امام حسین علیه السلام در پاسخ مردم بصره که از آن حضرت معنای صمد را درخواست کرده بودند، بیان فرمود. (تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 714) .

بی همتای مطلق

وَلَمْ یَکُن لَّهُ کُفُواً أَحَدُ «4» و هیچ همتایی برای او نباشد.
نکته ها
«کُفْو» به معنای شبیه و نظیر و مانند است. [1] چنانکه در بحث ازدواج، توصیه شده همسری انتخاب کنید که کفو شما باشد. یعنی در دین و اخلاق شبیه و مانند شما باشد.
خداوند صمد است، یعنی او از دیگران بی نیاز و همه به او نیازمندند. بنابراین نمی تواند همتایی داشته باشد؛ زیرا همتای او باید بی نیاز از او باشد که این با صمد بودن خدا سازگار نیست.
آیه قبل، فرزند بودن و فرزند داشتن را از خدا نفی کرد، این آیه وجود هرگونه همسر را از او نفی می کند. چنانکه در آیه ای دیگر می فرماید: «مَا اتّخَذَ صَاحِبَةً وَ لا وَلَداً» ؛ [2] او نه همسری انتخاب کرده و نه فرزندی دارد.
پیام ها
1. نه در ذات، نه در صفات و نه در افعال، هیچ کس و هیچ چیز شبیه و مانند خداوند نیست: «وَ لَمْ یَکُن لَّهُ کُفُواً أَحَدُ» ؛
2. خداوند شبیه ندارد تا بتواند شریک او در امور هستی گردد: «وَ لَمْ یَکُن لَّهُ کُفُواً أَحَدُ» .

---------------------------------------
[1] . ابن اثیر، نهایة
[2] . جنّ (72) : 3.

منبع مطلب : ziafatkhoda.blogfa.com