عناصر مسیر تمدن

اساس تمدن

تمدن اسلامی داری عناصر بارزی است که ویژگی های آن از سایر تمدن ها متمایز است و شخصیت هدف در آن متفاوت می باشد، اهداف و اصول آن مختلف است والبته وجوه مشترکی نیز با دیگر تمدن ها دارد.

اساس تمدن اسلامی به مانند تمدن یونان تعظیم عقل نیست وبه مانند تمدن روم، تعظیم قدرت و گسترش نفوذ هم نیست و به مانند فارسیان توجه و اهتمام به لذات جسمی و نیروی جنگی و تسلط سیاسی هم نیست وبه مانند هندیان و برخی از چینی ها فقط آمادگی و پرورش روحی هم نبود و آماده کردن سیطره مردان دین و روحانیت با استفاده از خرافات و افسانه ها نبود آن گونه که در تاریکخانه قرون میانه در اروپا روی داد و نه مفتون شدن به علوم مادی و استفاده از گنجینه های هستی و مادیگرایی سرکش، همان گونه که در تمدن امروزه تحت تاثیر تمدن یونان و روم مشاهده می شود. اساس تمدن اسلامی توحید، یکتاپرستی، تفکر، دانش، عمل، معنویت، ساختن و آباد کردن و احترام به عقل و تکریم انسان است. یعنی تمام آن چه که زندگی انسان در بر دارد. بدین ترتیب تمدن اسلامی تمدنی مستقل و دارای قانونی مشخص است که به شکل ریشه ای با اصول دیگر تمدن ها تفاوت دارد. تمدن اسلامی با داشتن روح جهاد، اجتهاد، انصاف، عدل، گذشت، تسامح با مخالف، دوستی خیر و خوبی و نشر علوم در تمام دنیا، از دیگر تمدن ها برتر بوده و به همین سبب نامزد رهبری دوباره بشریت می باشد. زیرا عناصر این تغیر به شکل کامل در آن موجوداند .

تمدن اسلامی دارای ویژگی ها و عناصر متفاوتی است ؛ از آن جمله:

تمدن ایمان و توحید

گوستاولوبن

مورخ فرانسوی

سده های میانه

"اگر موسی بن نصیر می توانست اروپا را فتح کند اروپا قاره ای مسلمان می شد و یگانگی دینی برای ملت های متمدن حاصل می شد و اروپا از بدبختی سده های میانه رهایی می یافت، همانگونه که اسپانیا به فضل عرب از آن محفوظ ماند".

جوهر راه سعادت و خوشبختی و بزرگترین دعوت کننده به فراگیری دانش و ساختن تمدن، ایمان است و هر تمدنی که بر اساس ایمان به خداوند و توحید بر پا نشده باشد، تمدنی مضمحل است که اسباب انفکاک و از هم گسیختگی و درگیری و نزاع درونی را در ذات خود دارد که سبب نابودی یکدیگر می شوند. در آن تمدن جز خداوند یکتا معبودان دیگری پرستیده می شوند و آن ها را با نام های مختلف نام گذاری می کنند و این سبب فساد زندگی بشری و بدبختی او می گردد. خداوند متعال می فرماید {اگر‌ ‌در‌ ‌آن‌ دو معبوداني‌ جز خداوند بودند تباه‌ مي‌شدند. ‌پس‌ خداوند، پروردگار عرش‌، پاك‌ و فراتر ‌است‌ ‌از‌ آنچه‌ بيان‌ مي‌كنند } [ سوره انبیاء آیه 22]

و خداوند می فرماید {خداوند هيچ‌ فرزندي‌ ‌بر‌ نگرفته‌ ‌است‌ و هيچ‌ معبود [ديگري‌] ‌با‌ ‌او‌ نيست‌. [‌اگر‌ ‌باشد‌] ‌آن‌ گاه‌ ‌هر‌ معبودي‌ آنچه‌ ‌را‌ ‌که‌ آفريده‌ ‌بود‌، مي‌برد و قطعا برخي‌ ‌بر‌ برخي‌ [ديگر] چيره‌ مي‌شدند. خداوند ‌از‌ آنچه‌ وصف‌ مي‌كنند پاك‌ [و منزه‌] ‌است‌ } [ سوره مومنون آیه 91]

و خداوند می فرماید {بگو: ‌اگر‌ ‌با‌ ‌او‌ معبوداني‌ [ديگر] بودند، چنان‌ ‌که‌ [‌خود‌] مي‌گويند، ‌آن‌ گاه‌ [‌هر‌ يك‌] سوي‌ صاحب‌ عرش‌ راهي‌ [‌براي‌ مقابله‌ و مبارزه‌] مي‌جستند } [ سوره اسراء آیه 42]

بازخورد این افکار آن چیزی است که رخ داده و برای بسیاری از تمدن ها روی می دهد وآنان از هدف به راهی دیگر می گرایند و منحرف می شوند و سبب بدبختی و سیه روزی انسان می گردند. اگر چه برای او قصد خیر و خوبی داشته باشند. خداوند می فرماید {احبار و راهبانشان‌ ‌را‌ ‌به‌ جاي‌ خداوند، ‌به‌ خدايي‌ گرفته‌اند. و [نيز] مسيح‌ ‌بن‌ مريم‌ [‌را‌ ‌به‌ خدايي‌ گرفته‌اند] حال‌ آنكه‌ فرمان‌ نيافته‌اند مگر آنكه‌ معبود يگانه‌ ‌را‌ بندگي‌ كنند. معبود [راستيني‌] جز ‌او‌ نيست‌. ‌او‌ ‌از‌ آنچه‌ شرك‌ مي‌آورند، [بس‌] پاك‌ [و منزّه‌] ‌است‌ } [ سوره توبه آیه 31]

تمدنی جهانی

ارنولد توینبی

مورخ بریتانیایی

شکست خورده فاتح را به اسارت گرفت!!

"در جنگ های صلیبی اسلام شکست خورده فاتحان را به اسارت گرفت و هنرهای تمدنی را به دنیای مسیحی وارد کرد و زندگی لاتینی تحت تاثیر شدید آن قرار گرفت و در برخی از قسمت های فعالیت انسانی مثل مهندسی ساختمان تاثیر اسلامی در دنیایی مسیحی شدید است این تاثیر در طول سده های میانه آرام آرام از اندلس و سیسیل وارد جهان مسیحی شد و تاثیر دولت جدید غرب از آن دو بسیار فراگیر و شامل بود".

اسلام دینی جهانی است. برای اصلاح در هر زمان و مکان و برای هر نژاد و زبان و هر رنگ و ملت آمده است. خداوند می فرماید {و تو ‌را‌ ‌براي‌ همه مردمان‌ جز مژده‌ آور و هشدار دهنده‌ نفرستاده‌ايم‌. ولي‌ بيشتر مردم‌ نمي‌دانند } [ سوره سباء آیه 28]

و خداوند می فرماید {خجسته‌ ‌است‌ كسي‌ ‌که‌ «فرقان‌» ‌را‌ ‌بر‌ بنده‌اش‌ نازل‌ كرد ‌تا‌ ‌براي‌ جهانيان‌ هشدار دهنده‌ ‌باشد‌ } [ سوره فرقان آیه 1]

و خداوند می فرماید {بگو: اي‌ مردم‌، ‌من‌ فرستاده خداوند ‌به‌ سوي‌ همه ‌شما‌ هستم‌، كسي‌ ‌که‌ فرمانروايي‌ آسمانها و زمين‌ ‌از‌ ‌آن‌ اوست‌،}[ سوره اعراف آیه 158]

و خداوند می فرماید {و تو ‌را‌ جز مايه رحمت‌ ‌براي‌ جهانيان‌ نفرستاده‌ايم‌ } [ سوره انبیاء آیه 107]

مونتگمری وات

شرق شناس بریطانیایی

فرمانده مناسب کجاست؟

"اگر رهبر مناسب یافت شود که در باره اسلام دقیق و مناسب سخن بگوید ممکن است بار دیگر این دین به عنوان یکی از نیروهای اساسی بزرگ در جهان بروز کند".

اسلام عقیده ی ثابتی آورده که با تغییر احوال تغییر نمی کند و قانون و شریعتی عرضه داشته که بر اساس عدل و حق استوار است و با طبیعت بشر در هر زمان و مکان هماهنگ می باشد و این فقط به این دلیل است که آن از طرف خدایی است که آنچه را برای بندگانش شایسته بوده و برای آنان سودمند است، می داند. خدای بلند مرتبه می فرماید {آيا كسي‌ ‌که‌ [همه‌ چيز ‌را‌] آفريده‌ ‌است‌، نمي‌داند! و اوست‌ باريك‌ ‌بين‌ آگاه‌ } [ سوره ملک آیه 14].

کوفهی لال گابا

سیاستمدار و روزنامه نگار هندی

در زندگی می جوشد!

"اسلام برترین دین برای بشریت است، اسلام با تمام جزئیاتش در زندگی مسلمان می جوشد و بلکه در هر فعالیتی که مسلمان انجام می دهد فضل و برتری از آن اسلام است و جز اسلام در دنیا هیچ دینی وجود ندارد که توان حل مشکلات تمام مردم را در جهان معاصر داشته باشد و این فقط امتیاز اسلام است".

همان گونه که اسلام دین یک گروه خاص یا رنگ یا نژاد معین از انسان ها نیست، اسلام برای سفید پوستان، سیاه پوستان، زردپوستان، سرخ پوستان و برای همه آدمیان در روزگار پیشین و هم اکنون و در آینده صلاحیت دارد. وهیچ محققی هر چند که توانمند باشد نمی تواند در آن چه که رسول خدا صلی الله علیه و سلم آورده است رنگ و بوی منطقه ای یا قومی و نژادی بیابد و این دلیلی واضح بر این است که دعوت او دعوتی جهانگیربوده و به یک دسته معین و یا یک قوم مشخص محدود نمی شود. چرا که تمام عبادات، احکام و اخلاق اسلامی برای همه بشر در هر زمان صلاحیت دارند.

نمی توانیم بگوییم که عدل یا خوش رفتاری برای یک قوم یا در یک زمان شایستگی ندارد و این خاص اسلام است. اما در برخی از ادیان و آئین ها گرایش منطقه ای یا قومی یا نژادی بسیار واضح و آشکار است. برای نمونه یهود وقتی با غیر دین خود چنان رفتار می کنند که خداوند در باره آنان می فرماید {و كسي‌ ‌از‌ اهل‌ كتاب‌ هست‌، ‌که‌ ‌اگر‌ ‌او‌ ‌را‌ ‌به‌ مالي‌ هنگفت‌ امين‌ داري‌، ‌آن‌ ‌را‌ ‌به‌ تو باز ‌پس‌ دهد. و ‌از‌ آنان‌ كسي‌ هست‌ ‌که‌ ‌اگر‌ ‌او‌ ‌را‌ ‌به‌ يك‌ دينار امين‌ داري‌ ‌آن‌ ‌را‌ ‌به‌ تو باز نگرداند مگر ‌تا‌ وقتي‌ ‌که‌ ‌بر‌ سر ‌او‌ ايستاده‌ باشي‌. ‌اين ‌از‌ ‌آن‌ ‌است‌ ‌که‌ آنان‌ گفتند: ‌در‌ [باره] كتاب‌ ناخواندگان‌ [قوم‌ عرب‌] گناهي‌ ‌بر‌ ‌ما نيست‌ و [ديده‌ و] دانسته‌ ‌بر‌ خداوند دروغ‌ مي‌بندند } [ سوره آل عمران آیه 75]

تمدن دانش و آبادنی و ساختن

%%

انجیل متی

"من فرستاده نشده ام مگر برای گوسفندان گمراه شده بنی اسرائیل". و چون دوازده نفر را برگزید تا یهود را دعوت کنند به آنها سفارش کرد"به سوی امم نروید و به شهر سامرین وارد مشوید بلکه به سوی بنی اسرائیل همان گوسفندان گمراه شده بروید".

نگاه اسلام به انسان چنان است که خداوند او را برای خلافت و آبادانی زمین آفریده است. خداوند بلند مرتبه می فرماید {او‌ ‌شما‌ ‌را‌ ‌از‌ زمين‌ پديد آورد و ‌شما‌ ‌را‌ ‌در‌ ‌آن‌ ‌به‌ آباد كردن‌ گمارد،}[ سوره هود آیه 61] ‌

و خداوند می فرماید ‌{او‌ كسي‌ ‌است‌ ‌که‌ ‌شما‌ ‌را‌ ‌در‌ زمين‌ جانشينان‌ [‌خود‌] گرداند. ‌پس‌ ‌هر‌ كس‌ ‌که‌ كفر ورزد [پي‌ آمد] كفرش‌ ‌به‌ زيان‌ اوست‌. و ‌در‌ حق‌ّ كافران‌، كفرشان‌ ‌در‌ نزد ‌خدا‌ جز خشم‌ نمي‌افزايد. و ‌در‌ حق‌ّ كافران‌ كفرشان‌ جز زيان‌ افزون‌ نمي‌سازد } [ سوره فاطر آیه 39]

سر چارلز ادوارد ارشیبالد

سیاستمدار انگلیسی

ساختن و آبادانی کردن

"اسلام نبوغ و هوشمندی و برتری فردی را می پذیرد، اسلام دین سازندگی و آبادانی است و نه دین تخریب و ویرانی، برای نمونه اگر فردی زمینی دارد و ثروتمند نیز هست و زمین را رها شده گذاشته است و آن را کشت و زرع نمی کند آن زمین به شکل طبیعی به زمین عمومی بدل می شود و شرع بر این اصرار دارد که زمین او به نخستین فردی منتقل می شود که آن را بکارد".

برابر با باور اسلامی همه انسان ها با واگذاشتن دانشی که برای بشریت سودمند است و سبب آبادانی زمین می شود، گناهکار می شوند. محمد صلی الله علیه و سلم زمانی مبعوث شد که بشریت در حضیض عقب ماندگی تمدنی و علمی بوده و مردم مشغول فلسفه بافی و مناظره و از آبادانی و کار سازنده غافل بودند. رسول خدا صلی الله علیه و سلم بشریت را از این وضع بیرون کشیده و او را با دین اسلام بالا برد. دین تمدن و سازندگی و آبادانی، بدون اینکه میان سازندگی و تابش و درخشش روحی تناقضی باشد. در روان فرد مسلمان هیچ تناقضی میان عبادت، کار، سازندگی، معنویت و کار برای رضای خدایش وجود ندارد و تمام این ها برای خداوند و در راه اوست. خداوند متعال می فرماید {بگو: بي‌ گمان‌ نمازم‌ و عبادتم‌ و زندگاني‌ام‌ و مرگم‌ [همه‌] ‌در‌ راه‌ خداوند، پروردگار جهانيان‌ ‌است‌ } [ سوره انعام آیه 162]

تمدن اخلاق

گوستاولوبن

مورخ فرانسویی

اصلاح کردن نفوس

"اسلام بیش از هر دین دیگری با اکتشافات علمی هماهنگ است و بیش از همه به پیراستن و اصلاح کردن نفوس توجه می کند و به عدل و احسان و تسامح فرا می خواند".

اخلاق در اسلام یک عبادت است و رسول خدا صلی الله علیه و سلم به ما خبر می دهد که برای تکمیل اخلاق پسندیده برانگیخته شده و می فرماید" من برای تکمیل کردن اخلاق نیکو برانگیخته شده ام"( روایت از مالک است) راه تمدن و خوشبختی راهی اخلاقی است که بر اخلاق پسندیده و کارهای شایسته تشویق می کند. اخلاق در اسلام تمام قسمت های زندگی را فرا می گیرد، قسمت هایی مثل رفتار انسان با خودش، با خداوند و با دیگران را شامل می شود. همانگونه که شامل چگونگی رفتار با مسلمان، کافر، کوچک، بزرگ، مرد، زن، موافق و مخالف می شود. اسلام به کرم، شجاعت، عدل، رحمت، تواضع و فروتنی، ادب نیکو در رفتار، راستی، شرم و آزرم، بردباری، سلامتی قلب، محبت خیر و دیگرصفات اخلاقی امر می کند. خداوند بلند مرتبه در اثبات اهمیت و وجوب عدل حتی با فرد مخالف می فرماید {اي‌ مؤمنان‌، ‌براي‌ [گزاردن‌ حق‌ّ] ‌خدا‌ [‌که‌ مفاد عهد پيش‌ گفته‌ ‌است‌] برخيزيد [و] گواهان‌ ‌به‌ عدل‌ باشيد. و دشمني‌ قومي‌ ‌شما‌ ‌را‌ ‌بر‌ ‌آن‌ ندارد ‌که‌ ‌به‌ عدالت‌ رفتار نكنيد، ‌به‌ عدالت‌ رفتار كنيد ‌که‌ ‌آن‌ ‌به‌ تقوي‌ نزديكتر ‌است‌ و ‌از‌ خداوند پروا بداريد، ‌که‌ خداوند ‌به‌ آنچه‌ مي‌كنيد آگاه‌ ‌است‌ } [ سوره مائده آیه 8]

عبدالله هیرال گاندی

فرزند مهاتما گاندی

در جمع گواهان

" همگی شما می دانید که من " هیرال" فرزند رهبر بزرگ و دوگانه پرست " گاندی " هستم من در جمع گواهان و در حضور این مسلمانان اعلام می کنم که من عاشق و دوستدار اسلام و قرآن هستم و به یگانی الله و به رسول خاتم او محمد صلی الله علیه و سلم ایمان آوردم و اقرار می کنم که بعد از او پیغمبری نیست و آن چه آورده است و همچنین دیگر کتاب های نازل شده همگی حق هستند و انبیاء و رسولان حق هستند من برای اسلام و قرآن زنده می شوم و می میرم و برای آنها مبارزه می کنم و در راه آنها سعی و جهاد می کنم و یکی از ستون های آن خواهم بود و از دعوتگران به سوی اسلام در میان قوم و قبیله خود خواهم بود. این دین یکتاپرستی دین دانش و فرهنگ و عدل و امانتداری و رحمت و مساوات است".

و در باره رسالت محمد صلی الله علیه و سلم و توضیح این مطلب که او رحمتی برای تمام مردم جهان بوده و فقط برای کسانی نیست که به او ایمان آورده اند، می فرماید {و تو ‌را‌ جز مايه رحمت‌ ‌براي‌ جهانيان‌ نفرستاده‌ايم‌ }[ سوره انبیاء آیه 107].

این اخلاق قسمتی جدا ناشدنی از تمدن اسلامی و رکنی اصیل در آن به شمار می رود و امکان ندارد اخلاق پسندیده به هر دلیلی از رفتار مسلمان رخت بربندد. هیچ مصلحت و یا دلیلی چون آبادانی زمین و غیره نمی تواند مانع اخلاق پسندیده مسلمان شود. خداوند متعال پیغمبرش محمد صلی الله علیه و سلم را چنان ادب آموخته بود که در ادب و اخلاق و سرمشق نیکو و در هر چیز نمونه بود. خداوند بلند مرتبه می فرماید {به‌ راستي‌ ‌براي‌ ‌شما‌، ‌براي‌ كسي‌ ‌که‌ [پاداش‌] خداوند و روز قيامت‌ ‌را‌ اميد مي‌دارد و خداوند ‌را‌ بسيار ياد مي‌كند، ‌در‌ ‌رسول‌ ‌خدا‌ سرمشقي‌ نيكوست‌ } [ سوره احزاب آیه 21]

و خداوند قسمتی از رحمت و حرص و علاقه او را برای هدایت مردم به سوی راه سعادت و خوشبختی توصیف می کند و می فرماید {بي‌گمان‌ رسولي‌ ‌از‌ خودتان‌ ‌به‌ سوي‌ ‌شما‌ آمد، رنجتان‌ ‌بر‌ ‌او‌ دشوار، ‌بر‌ ‌شما‌ حريص‌ [و] ‌به‌ مؤمنان‌ رئوف‌ مهربان‌ ‌است‌ } [ سوره توبه آیه 128].

تمدن عقل و اندیشه

هارون لیون

زبان شناس بریتانیایی

عقل و منطق

" از زیبایی های اسلام آن است که بر اساس عقل استوار است و هرگز از معتقدین به خود نمی خواهد تا این استعداد فعال خدایی را تعطیل سازند همان گونه که اسلام دوستدار تحقیق و بررسی پیش از ایمان آوردن است، اسلام این سخن حکیمانه را تایید می کند که می گویید: بر درستی هر چیز مطمئن شو و آن گاه به خیر و خوبی چنگ بزن و البته این عجیب نیست چرا که حکمت گم شده مومن است و هر کجا آن را یافت او مستحق ترین به آن است، اسلام دین عقل و منطق است به همین سبب اولین کلمه ای که بر محمد نبی صلی الله علیه و سلم نازل شد کلمه "بخوان" بود. همان گونه مشاهده می کنیم که شعار اسلام دعوت به تفکر و تحقیق پیش از ایمان آوردن است، اسلام حق است و اسلحه آن دانش و دشمن سخت آن جهل و نادانی است".

در اسلام چنان روحانیتی وجود ندارد که نتوان او را مورد سؤال قرار داد و در اسلام رازی وجود ندارد که بیرون از تفکر آدمی باشد. خداوند متعال آدمی را به تفکر و تدبر در آیات آفرینش و در امت ها امر نموده است. خداوند متعال می فرماید {آنان‌ ‌که‌ ‌خدا‌ ‌را‌ ايستاده‌ و نشسته‌ و ‌بر‌ پهلوي‌ خويش‌ [آرميده‌] ياد مي‌كنند و ‌در‌ آفرينش‌ آسمانها و زمين‌ انديشه‌ مي‌كنند. [و مي‌گويند:] پروردگارا، ‌اين ‌را‌ باطل‌ نيافريده‌اي‌، پاكي‌ ‌براي‌ توست‌، ‌پس‌ ‌ما ‌را‌ ‌از‌ عذاب‌ آتش‌ [جهنم‌] حفظ كن‌ } [ سوره آل عمران آیه 191]

و خداوند می فرماید {آيات‌ [‌خود‌] ‌را‌ بدينسان‌ ‌براي‌ گروهي‌ ‌که‌ انديشه‌ مي‌كنند ‌به‌ روشني‌ بيان‌ مي‌كنيم‌ } [ سوره یونس آیه 24]

و خداوند می فرماید {[آنان‌ ‌را‌] ‌با‌ دلايل‌ و كتابها [فرستاديم‌] و ‌به‌ تو قرآن‌ نازل‌ كرديم‌ ‌تا‌ ‌براي‌ مردم‌ روشن‌ سازي‌ آنچه‌ ‌را‌ ‌که‌ ‌بر‌ آنان‌ فرو فرستاده‌ ‌شده‌ ‌است‌ و ‌باشد‌ ‌که‌ انديشه‌ كنند } [ سوره نحل آیه 44]

و خداوند می فرماید {آيا ‌در‌ ضمير ‌خود‌ انديشه‌ نكرده‌اند [‌که‌ ‌در‌ يابند] خداوند آسمانها و زمين‌ و آنچه‌ ‌را‌ ‌بين‌ آنهاست‌ مگر ‌به‌ حق‌ّ و [تعيين‌] سر آمد مقرر نيافريده‌ ‌است‌! و ‌به‌ راستي‌ بسياري‌ ‌از‌ مردم‌ ‌به‌ لقاي‌ پروردگارشان‌ ناباورند } [ سوره روم آیه 8]

و خداوند می فرماید {و ‌اين مثلها ‌را‌ ‌براي‌ مردم‌ مي‌زنيم‌ ‌که‌ آنان‌ انديشه‌ كنند } [ سوره حشر آیه 21]

و خداوند پاک به ما می آموزد که دانش فقط ظن و گمان نیست بلکه باید بر دلیل و برهان استوار باشد. خداوند متعال می فرماید {بگو: ‌اگر‌ راستگوييد برهانتان‌ ‌را‌ [‌در‌ ميان‌] آوريد } [ سوره بقره آیه 11]

در این میان اسراری وجود ندارد که کسی از آنها سر در نیاورد و روحانیتی وجود ندارد که کسی نتواند راز آن را بگشاید.