آسیب های اینترنت

مهم ترین آسیب های اینترنت عبارت اند از:

1 - آسیب های فکری

امروزه دنیای رایانه، هویت یابی و هویت جویی نسل جوان و نوجوان را در ابعاد فکری و اخلاقی تحت تأثیر قرار داده، تا جایی که آسیب های اجتماعی رابطه ای تنگاتنگ با مقوله فن آوری اطلاعات، انفجار اطلاعات و جهانی شدن پیدا کرده است. رایانه موجب بروز پدیده ای جدید با عنوان «اعتیادهای نو و مدرن» شده و بدین وسیله سبب افزایش آسیب های اجتماعی گردیده است. استفاده خارج از حد متعارف از اینترنت، موجب ایجاد وابستگی شدید روانی و فکری می شود، به طوری که بعضی از کاربران به یک فضای غیر واقعی پناه برده، در آن جا زندگی می کنند.[19]

با ورود اینترنت و رایانه به درون خانواده ها، بین والدین و فرزندان جدایی فکری، عاطفی و فیزیکی رخ می دهد. نتیجه تحقیقات نشان می دهد که درصد بالایی از نوجوانان و جوانان از اینترنت برای فعالیت های بیهوده ای نظیر: دوست یابی، بازی و صحبت با یک دیگر استفاده می کنند. محیط جذاب و به ظاهر صمیمانه سایت های اینترنتی سبب می شود که کاربر بدون آن که گذر زمان را حس کند در آن ها فعالیت داشته باشد.

از طرفی، نوجوان که پشت میز رایانه و اینترنت نشسته است برنامه های سایت را لذت بخش تر از سخنان پدر و مادر می داند و در نتیجه، در ارتباطات، رفتار و زندگی اجتماعی او اختلال ایجاد می شود.[20]

2 - آسیب های اجتماعی - فرهنگی

در سال 1955 میلادی روان پزشکی به نام «گلد برگ» اعتیاد جدیدی به نام اعتیاد به اینترنت را کشف کرد. این اعتیاد به سرعت رو به گسترش است و هر روز افراد جدیدی را به کام خود می کشد. گاه مشاهده می شود که افراد یا فرزندان ما چنان در اتاق های گفت و گو غرق می شوند که حتی زمان صرف ناهار یا شام را به فراموشی می سپارند. این ها علائمی شبیه الکلی ها یا معتادان به مواد مخدّر دارند. بسیاری از آن ها از بی خوابی رنج می برند، خسته اند و روابطشان با اطرافیان و جامعه به حداقل رسیده است و بیشتر حالت عصبی دارند. کم رنگ شدن و از بین رفتن رابطه عاطفی کاربر با اعضای خانواده و تبدیل آن به رابطه ای سرد و مسالمت آمیز، از دیگر اثرهای نامطلوب اعتیاد به اینترنت است.

از طرفی، سودجویان از طریق القائات فرهنگی، زمینه را برای گریز فرهنگی کاربران فراهم می کنند و موجب از خود بیگانگی و از دست دادن هویت فرهنگی آنان می شوند.[21]

کودکانی که از بدو زندگی و در دوران کودکی به دلیل کمبود فضای های تفریحی و آموزشی در جامعه، در منزل با بازی های کامپیوتری مشغول می شوند، به تدریج نوعی انزوا طلبی را پیش می گیرند که در نهایت باعث منزوی شدن آنان از اجتماع می شود. حال آن که کودکان در دوران رشد می بایست با هم نوعان و کودکان هم سنّ خود بازی های دسته جمعی انجام دهند تا ارتباطات اجتماعی را فرا گیرند. منزی شدن کودک و بازی با افرادی که در دنیای واقعی وجود خارجی ندارند، در آینده ممکن است آثار بسیار منفی و نامطلوب در رفتارهای اجتماعی کودک ایجاد کند.

3 - آسیب های اخلاقی

حدود 5/1 درصد از مجموع اطلاعات موجود در سایت های اینترنتی، غیر اخلاقی، بیش از 90 درصد از آن ها تجاری و مابقی آن ها با امور علمی، فرهنگی، ورزشی و سایر موضوعات، مرتبط است. این در حالی است که 11 درصد افراد روی زمین با رفتارهای جنسی ناسالم مواجه اند که اصولاً ربطی به اینترنت ندارد.

بنابراین، آسیب های ناشی از اینترنت، در مقایسه با شرایط عادی فساد اخلاقی در جامعه، چندین برابر کمتر است، اما آن چه می تواند در اینترنت خطرناک تر تلقّی گردد، ارتباطی است که از طریق اتاق های گفت و گو بین افراد مختلف برقرار می شود و در برخی موارد صدمات فراوانی به وجود می آورد. این اتاق های گفت و گو که معمولاً با نام های جعلی و مجهول امکان ارتباط در آن وجود دارد، می تواند زمینه های لازم را برای ایجاد برخی از مفاسد اجتماعی به وجود آورد و تقریباً راهی برای جلوگیری از آن وجود ندارد.

به جرأت می توان گفت که خطر اتاق های گفت و گو به مراتب بیشتر از سایت های غیر اخلاقی موجود در اینترنت است، زیرا بی اطلاعی خانواده ها از این موضوع خطرهایی را به آنان تحمیل می کند. از سوی دیگر، از جمله چالش های اساسی گسترش فن آوری ارتباطات در جهان، مخصوصاً در کشورهای در حال توسعه، آسیب های فرهنگی و اجتماعی است. قرار گرفتن در معرض فرهنگ های گوناگون، آزادی های زیاد در یک دوره زمانی نسبتاً کوتاه و امکان دسترسی به اطلاعات غیر اخلاقی گوناگون از طریق اینترنت، برخی از نمونه های این خطرها می باشد.

4 - آسیب های جسمانی

استفاده بیش از حد از رایانه، آثار زیر را به دنبال دارد:

الف) تیک ها، فشارهای عصبی، چشم درد، چاقی و انزوای اجتماعی را منجر می شود؛

ب) رکود فعالیت های معده، ایجاد چاقی، عدم جذب چربی ها، افزایش قند خون، کم شدن فعالیت کلی بدن و مشکلات تنفسی را به همراه دارد؛

ج) سبب افتادن سر شانه ها و خارج شدن ستون فقرات از حالت طبیعی می شود؛

د) کودکان و نوجوانان را از یادگیری های شناختی، جسمانی و اجتماعی باز می دارد.[22]

بازی های کامپیوتری به سبب داشتن صفحات گرافیکی، تنوع رنگ و سرعت زیاد تعویض صفحات، تأثیرات منفی بر روی مغز و اعصاب کودکان می گذارد و از این راه برخی اختلالات را موجب می شود. تأثیرات منفی کامپیوتر بر بدن افراد شامل دردهای شدید کمر، دست، گردن و سر، که به صورت آرتروز ظاهر می شود و گاهی موجب ایجاد کیست معضلی در مچ دست می گردد.

جیران عزیزی، شماره اشتراک 11728، از خرمدره

آسیب های اینترنت

1 - اعتیاد به اینترنت

اعتیاد از نظر لغوی به معنای عادت داشتن و در اصطلاح، به تکرار یک عمل به شکل مستمر اطلاق می شود. وقتی از اعتیاد سخن به میان می آید غالباً اذهان انسان ها متوجه اعتیاد به مواد مخدّر می گردد، اما واقعیت غیر از این است.

«امروزه در جهان عده کثیری هستند که به تماشای تلویزیون و اینترنت و بازی های رایانه ای معتادند. مجله آمریکایی «بی ارادگی و اعتیاد جنسی» در یکی از شماره های خود نوشت: اتصال به سایت های اینترنتی هرزه نگاری محدود به کاربران خانگی نشده بلکه به یکی از معضلات جدّی در محیطهای کاری نیز بدل شده است. این مجله می افزاید: طی تحقیقات صورت گرفته در مورد تعدادی از شرکت ها، مشخص شد که کارمندان مرد، 62% از زمان صرف شده خود در پشت رایانه را به سایت های هرزه نگاری اختصاص داده اند.

در حال حاضر در بسیاری از کشورها و به ویژه کشورهای پیشرفته، امکان اتصال و دسترسی به اینترنت برای اغلب افراد فراهم شده است. حتی کودکان بسیاری در کشورهای مختلف جهان امروزه به اینترنت متصل هستند. بر اساس گزارش منتشر شده، 90% کودکان بین 5 تا 17 سال در ایالات متحده آمریکا به رایانه دسترسی دارند و 75% نوجوانان 14 تا 17 ساله به طور منظم از آن استفاده می کنند. ارزان بودن هزینه های اتصال و ناشناخته ماندن افراد در آن، موجب گسترش هرزه نگاری و استفاده از محصولات آن شده است. در حال حاضر هزاران سایت اینترنتی وجود دارد که حاوی تصاویر مستهجن است. هرزه نگاری در اینترنت و نیز سایر فن آوری های ارتباطی اثرات سوء و مخرّب بسیاری در جامعه ایجاد می کند.

امروزه رابطه میان جرایمی چون: تجاوز، خودفروشی، سوء استفاده از اطفال و موارد بسیاری از این دست، با گسترش محصولات هرزه نگاری اثبات شده است. بر اساس آمار اداره تحقیقات فدرال آمریکا، حدود 81%مجرمان خشونت های جنسی مرتباً از محصولات هرزه نگاری استفاده کرده اند. این مسئله بر روابط زنان و مردان نیز تأثیرات مخرّبی گذاشته است. خارج شدن روابط بین زن و مرد از یک رابطه انسانی و توأم با احترام به یک رابطه غیر انسانی و همراه با امیال شهوانی از جمله این تأثیرات است. در این باره انجمن روان پزشکان آمریکا گزارش می دهد که 20% معتادان به محصولات هرزه نگاری به دلیل اعتیادشان طلاق می گیرند یا جدا از زوج هایشان زندگی می کنند. بیشترین اثر مخرّب هرزه نگاری بر قشر نوجوان و جوان جامعه است. وجود روابط جنسی خارج از عرف و اخلاق جامعه در محصولات ارائه شده هرزه نگاران، روابط جنسی نامشروع و خارج از ازدواج را اشاعه می دهند و این مسئله موجب کاهش تمایل نوجوانان به امر مقدس ازدواج می شود.»[23]

2 - اتاق های چت [24]

در اینترنت و دنیای مجازی آن، همانند دنیای واقعی که در آن افراد گوناگون، با فرهنگ ها و سلیقه های مختلف زندگی می کنند، افراد زیادی وجود دارند که شرور و خطرناک هستند. این گونه افراد از اینترنت برای بهره برداری های سوء و متأسفانه بیشتر برای امور جنسی از کودکان و نوجوانان استفاده می کنند.

در اغلب اتاق های چت، انبوهی از جوانان بین 12 تا 25 سال در حال گفت و گو هستند که تبادل اطلاعات شخصی در آن ها تشوق می شود. زمانی که کودک و نوجوان وارد خانه های گفت و گو (چت روم) می شود، با شمار کثیری از شکارچی هایی رو به رو می گردد که در کمین آنان هستند.

ما اصولاً با ماهیت چت زدن و گفت و گو مخالف نیستیم، زیرا که افراد بسیاری هستند که در گفت و گوهای علمی و تخصصی و ارزنده مشارکت می کنند، اما روی سخن با آن دسته از کاربران اینترنتی است که عمدتاً نوجوانان و جوانان هستند که در فعالیت ها و ارتباطهایی شرکت می کنند که بیشتر جنبه لذت جویی و دوست یابی دارد و بیشتر نگرانی ها نیز در همین زمینه است و متأسفانه اکثر این ودستی های اینترنتی به ملاقات های حضوری منجر می شود و به دنبال آن مشکلات عدیده ای به وجود می آید که در این مقال نمی گنجد.

طوبی بخشی، شماره اشتراک 10070، از همدان

آفات عبادت

در مقابل عواملی که مایه کمال عبادت محسوب می شوند، عواملی را نیز می توان نام برد که آن را باطل و یا کم ارزش می کنند. بعضی از این عوامل عبارت اند از:

الف) ریا

ریا، مهم ترین باطل کننده عمل است. ریا، عبارت است از تظاهر و خودنمایی و اظهار عمل به انگیزه جلب توجه و ستایش مردم.[25] برخی ریا را فقط در عبادات می دانند و برخی در همه کارهای نیک.

ریا اقسامی دارد:

1 - ریا در عقیده: به این معناست که انسان در باطنش، معتقد به خدا و روز جزا نبوده و برای احکام الهی، ارزشی قائل نباشد، اما برای جلب قلوب مردم و یا دفع ضرر از خود، با زبانش اظهار دین داری می کند. این قسم از ریا، نفاق است و بدترین نوع ریا شمرده می شود.

2 - ریا در عمل: ریا در عمل ممکن است در اعمال و عبادات واجب یا مستحب یا در گفتار و معاشرت و یا در شکل و قیافه و... باشد.

علل و عوامل ریا

1 - عدم شناخت خداوند: اگر کسی واقعاً خدا را شناخته باشد و بداند که همه عوالم و امور در دست اوست، دیگر به دست دیگران، چشم طمع نمی دوزد.

2 - حبّ جاه و مقام: حبّ جاه و مقام، انسان را وادار به ریا می کند تا بدین وسیله در انظار مردم، برای خود کسب آبرویی نموده و به مقامی برسد.[26]

ریا علاوه بر آن که باعث هلاکت انسان و کفر و شقاوت و خلود او در آتش می شود، موجب نفاق و شرک، حبط اعمال، کوچک شمردن خدای تعالی و... می گردد.

علاج ریا

علمای اخلاق برای علاج ریا، دو راه کار ارائه نموده اند:

1 - راه علمی: اگر انسان بداند کاری برای او مضرّ است، هیچ گاه آن را انجام نمی دهد، لذا اگر بفهمد که ریا باعث کفر و نفاق می شود و شقاوت ابدی و خلود در جهنم را به دنبال دارد، هرگز چنین کاری نمی کند.

اگر هدف ریاکار از کارهای نیک، جلب قلوب مردم به خود است، باید بداند که خداوند بر همه قلوب احاطه دارد و اگر رضای خدا را جلب و خود را محبوب خدا کند، آن گاه صاحب قلوب (خداوند)، او را در انظار و قلوب مردم نیز محبوب می کند.

2 - راه عملی: انسان ریاکار کوشش کند که کارهای نیک را در خفا و پنهانی انجام دهد و پس از انجام کارهای نیک، آن را مخفی نگه دارد و برای مردم آشکار نکند.

ب) عُجب

یکی دیگر از مبطلات عمل و عبادت، عُجب و خود بزرگ بینی است.

علامه مجلسی می نویسد: «عُجب، بزرگ شمردن عمل خود است، در حالی که از خود و عملش راضی بوده به نحوی که خود را مقصّر نداند، بلکه برای ایمان و عمل صالح که دارد، بر خدای بزرگ، منّت گذارد.»[27]

عُجب، باعث می شود انسان از تجربه و نظر دیگران استفاده نکند از حقیقت همیشه دور بماند و در نتیجه شکست بخورد. هم چنین باعث تسلط شیطان بر وی می گردد و اعمال و عبادات را فاسد می کند. امام سجاد (ع) در دعای مکارم الاخلاق می فرمایند: «و عبّدنی لک و لا تفسد عبادتی بالعجب؛ خدایا! به من توفیق عبادت بده و عبادتم را با عجب، باطل مگردان.»

از امام باقر (ع) روایت شده است که فرمودند: دو نفر داخل مسجد شدند، یکی عابد و دیگری فاسق. چون از مسجد بیرون رفتند، فاسق از جمله صدیقان بود و عابد از جمله فاسقان. سبب این بود که عابد به عبادت خود می بالید و فاسق در فکر پریشانی از گناه و استغفار بود.[28]

راه علاج عجب این است که شخص درباره خویش و ابتدا و انتهای خود بیندیشد و ببیند از کجا آمده و سرانجام کارش به کجا منتهی می گردد. از طرف دیگر، به عظمت و قدرت نامتناهی حضرت حق، نظری افکنده و به عجز خود در همه زمینه ها بیندیشد. ضمن این که باید به دنبال علل و عوامل این صفت برود و در صدد رفع آن ها بر آید.

اگر انسان از کثرت عبادتش، عُجب پیدا کرد، به خود بگوید: تو هر چه عبادت کنی، به پای شیطان نمی رسی، زیرا او شش هزار سال خدا را عبادت کرد ولی به دلیل یک تکبر بی جا، همه آن عبادت ها را یک جا باطل نمود و مورد لعن حضرت باری تعالی قرار گرفت.

ج) عدم استمرار عبادت

موقّتی بودن عبادت و بی دوامی آن، یکی دیگر از آفات عبادت و مایه کم ارزشی آن است. عبادات و اعمال در صورتی مفید است که استمرار داشته باشد؛ چنان که در احادیث آمده است: هر عمل نیکی را که شروع می کنید، حداقل آن را تا یک سال ادامه دهید،[29] که تأثیر عمل در تداوم آن است.

پیامبر اکرم (ص) می فرماید: «آفة العبادة الفترة؛[30] آفت عبادت، سستی در انجام دادن آن است.»

در حدیث دیگری آمده است: مداومت بر کار خیر، آثار خوبی در پی دارد؛ از جمله: ترک گناه و کارهای زشت، حصول یقین و.... [31]

د) گناه

گناه؛ یعنی سرپیچی از فرمان خدا؛ یعنی افعالی را که انسان به آن امر شده ترک کند و افعالی را که از آن نهی شده، انجام دهد.

بر اساس آیات و روایات، گناه باعث از بین رفتن اعمال و عبادات می شود. امام صادق (ع) فرمودند: «گناه، انسان را از عبادت و تهجّد، محروم می سازد و لذت مناجات با خدا را از او سلب می کند، و تأثیر گناه، از کارد برنده، سریع تر است.»[32]

در حقیقت کسی که مرتکب گناه می شود، ساخته خود را تخریب می کند و کشته خود را می سوزاند. رسول خدا (ص) فرمود: کسی که سبحان الله بگوید، خداوند در بهشت درختی برای او می کارد. مردی برخاست و عرض کرد: پس ما درختان زیادی در بهشت داریم، پیامبر (ص) فرمودند: آری، ولی مبادا که آتشی به سوی آن ها روانه کنید و همه را بسوزانید.[33]

سیدعباس حسینی، شماره اشتراک 11226، از قم

* * *

1) برگرفته از: مجله معارف اسلامی، شماره 60، ص 24.

2) همان، ص 28 - 27.

3) هدایت الله ستوده، آسیب شناسی اجتماعی، ص 78.

4) همان، ص 205.

5) همان، ص 88.

6) روضة المتقین، ج 9، ص 434.

7) بحارالانوار، ج 104، ص 38.

8) نور (24) آیه 30.

9) همان، آیه 31.

10) بحارالانوار، ج 101، ص 35.

11) همان.

12) همان، ص 41.

13) شرح غررالحکم و دررالکلم، ج 5، ص 449.

14) میزان الحکمه، ج 10، ص 7.

15) بحارالانوار، ج 101، ص 37.

16) همان، ص 38.

17) غررالحکم و دررالکلم، ج 5، ص 398.

18) فاطمه محمدی، «شناخت فن آوری اطلاعات»، مجله رشد تکنولوری آموزشی، شماره 5 و 7، سال 82 - 1381.

19) علی دلدار، رایانه کودکان را خانه نشین می کند، روزنامه همشهری، 9/11/1385.

20) 22. Techweb.com

21) عباس حسینی و صدیقه دلاوری، خانواده و اینترنت، ص 49.

22) همان، ص 30.

23) علی محمدنژاد، «بزهکاری در فضای مجازی»، روزنامه همشهری، 23/8/86.

24) برگرفته از: عباس حسینی و صدیقه دلاوری، خانواده و اینترنت، ص 42 - 36.

25) محمدرضا مهدوی کنی، نقطه های آغاز در اخلاق عملی، ص 435.

26) درس هایی از اخلاق اسلامی، ص 233.

27) بحارالانوار، ج 72، ص 306.

28) خلاصه معراج السعاده، ص 58.

29) اصول کافی، ج 2، ص 82.

30) بحارالانوار، ج 77، ص 68.

31) تحف العقول، ص 14.

32) جامع السّعادات، ج 3، ص 48.

33) آموزه های بنیادین علم اخلاق، ج 1، ص 255.