مردم در برخورد با آیات الهى بر سه دسته اند:
1ـ دسته اوّل کسانى هستند که فقط الفاظ قرآن مجید را مى خوانند، و چیزى جز تلاوت و قرآئت قرآن نمى فهمند، و از مفهوم و مضمون آن هیچ بهره اى نمى برند; مانند آن حاکم ظالمى که مشغول خواندن زیارت عاشورا بود; سیّد بى گناهى را نزدش آوردند، او براى این که زیارتش قطع نشود، در حالى که مشغول خواندن جمله صد لعن بود و مى گفت: «اَللَّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظَالِم ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد...» اشاره کرد که گردن آن سیّد مظلوم را بزنند! او در حقیقت به خودش هم لعن و نفرین مى کرد، امّا نمى فهمید.
2ـ دسته دوم کسانى که آیات قرآن را قرائت مى کنند، و به معنى و مضمون آن هم توجّه دارند; امّا فهم و درک آنها از مفاهیم بلند آیات الهى، سطحى است و به عمق آن نمى رسند; همانند خوارج و وهّابیها که شرح حال آنها گذشت. این گروه مصداق آیه شریفه محلّ بحث هستند.
3ـ آنها که آیات الهى را با تفکّر و تدبّر تلاوت مى کنند، و به مضامین بلند آن مى اندیشند، و حقیقت آیات الهى را درک مى کنند. اینها «عبادالرّحمن» هستند.
رسیدن به این مقام اختصاص به گروه خاصّى ندارد; ممکن است یک فرد تحصیل نکرده هم در سایه لطف خداوند، و پرهیز از گناه، و اجتناب از غذاهاى حرام و شبهه ناک، به این مقام بزرگ دست یابد. «کربلائى کاظم» در عصر و زمان ما، نمونه روشن این مدّعاست. من این پیرمرد نورانى را اوّلین بار حدود پنجاه سال قبل دیدم، در اطراف شهر ملایر، منطقه حسین آباد، در روستایى زندگى مى کرد. هنگامى که انسان قیافه ظاهرى اش را به نظاره مى نشست، باور نمى کرد که حتّى بتواند حمد و سوره اش را بطور صحیح بخواند. ولى شنیدم که مردم مى گفتند او حافظ کلّ قرآن است! باور نکردم. گفتم: چطور؟ گفتند: او کشاورز پاکدامن و درستکار و هوشیارى است. روزى خسته و کوفته از مزرعه بر مى گشت، هنگامى که به امامزاده روستا مى رسد، به آنجا مى رود تا زیارت و استراحتى کند، موقع استراحت به خواب مى رود در خواب به او مى گویند: آیاتى از قرآن، که بر سقف امامزاده نوشته شده را بخوان! مى گوید: من سواد ندارم، نمى توانم! بار دیگر به او دستور داده مى شود بخواند! مى گوید: «ناگاه متوجّه شدم که قادر بر خواندن آیات قرآن هستم!» من او را آزمودم، کاملا آیات قرآن را از حفظ بود، و بدون هیچ کم و کاستى آن را تلاوت مى کرد; حتّى هنگامى که به قم آمده بود تا خدمت آیت الله العظمى بروجرودى(رحمه الله) برسد، برخى از طلاّب قسمتهایى از آیات مختلف قرآن را کنار هم چیده بودند و به صورت یک آیه قرائت کردند، او متوجّه شد، و مشخّص کرد که هر قسمت از آنچه خوانده شده مربوط به کدام سوره مى باشد! عجیب تر این که اگر از او خواسته مى شد که فلان آیه را بیاورد. وى همانند کسى که استخاره مى کند لاى قرآن را باز مى کرد و آیه مورد نظر، در همان صفحه یا یکى دو صفحه قبل یا بعد از آن بود! مخصوصاً که این کار را با قرآن مخصوصى نمى کرد، بلکه هر قرآنى را به دستش مى دادند قادر بر این کار شگفت انگیز بود. کربلائى کاظم واقعاً معجزه بود، و هیچ تفسیرى جز معجزه نمى توان براى آنچه به او هدیه شده بود بیان کرد.
کربلائى کاظم کشاورزى زحمتکش، مردى با معنویّت و روحانیّت، و اهل وجوهات شرعیّه بود. وى زکات مختصر محصول دسترنجش را پرداخت مى کرد و از خوردن مال حرام و حتّى مشکوک و شبهه ناک، پرهیز مى کرد.
وى عالم درس خوانده اى نبود، امّا به عمق آیات الهى رسیده بود. و در صف عبادالرّحمن جاى گرفته بود. از او پرسیدم: به هنگامى که قرآن را از حفظ تلاوت مى کنى، اشتباه نمى کنى؟ گفت: اگر شما از روى قرآن تلاوت کنید، اشتباه مى کنید؟ گویا همواره قرآنى جلوى من باز است و من از روى آن تلاوت مى کنم و دچار اشتباه نمى شوم!(1)
آرى، انسان هنگامى که در سایه اطاعت و بندگى خداوند قرار گیرد، ارزش و مقام زایدالوصفى پیدا مى کند. خوشا به حال کسانى که چشمى بینا و گوشى شنوا دارند و به این مقامات مى رسند!