مروری بر رفتارهای انسانساز خانواده قرآنی در سوره انسان

1) وفای به نذر واطعام طعام با نهایت تواضع و خلوص وبا رویکرد آخرت گرایانه، کمال واقعی زمانی است که رفتارهای نیک در انسان نهادینه شود. (تمام کمالات با فعل مضارع که نشانه استمرار فعل است، آمده است.) «یوفون، یخافون، یطعمون و...)

2) ایثار واز خود گذشتگی، اطعام و انفاق وصبر برگرسنگی زمانی ارزش بیشتر دارد که شی ء انفاق شده، مورد نیاز و علاقه انسان باشد. «یطعمون الطعام علی حبّه»

3) فهم فرهنگی واقتصادی مراجعان برای پاسخگویی مناسب به آنها چرا که اسلام، حامی مستمندان و یتیمان و اسیران است. «و یطعمون الطعام... مسکینا و یتیما و اسیراً»

4) انگیزه خالصانه و اخلاص در عمل به عمل ارزش می دهد،. «نطعمکم لوجه اللّه لا نرید منکم جزاء و لا شکورا»کمکی ارزش دارد که خالصانه و به دور از هر منّت و انتظاری باشد. «نطعمکم لوجه اللّه»

5) توانایی تفاهم روان شناسانه وزندگی مسالمت آمیز با افراد در جامعه(مسکین، یتیم، اسیر)

خانواده قرآنی به اذای خدماتی که می کنند نه تنها با زبان درخواست تشکر ندارند، بلکه در دل هم به فکر تمجید و تشکر نیستند. «لا نرید... شکوراً»

6) مهارت عضویت مسئولانه ومشارکت جویی عالمانه در حل مشکلات اقتصادی ومعیشتی مردم

7) اعمال آگاهانه واحقاق مسئولانه حقوق فردی واجتماعی مردم با حفظ کرامت عالی انسانی همراه با داشتن انگیزه الهی، و شوق به ثواب یا خوف از عقاب (لوجه اللّه... انّا نخاف من ربنا یوماً عبوساً)

8) ابرازمهارت اخلاق مداری متعهدانه وارائه فضائل اخلاقی اخلاص، اطعام، ایثار، احسان، انفاق وصبر بر سختیها در برابر آحاد جامعه

9) توانایی برقراری ارتباط وتبادل اطلاعات مفید وانسانساز درون خانوادگی وبرون خانوادگی

10) پرهیز از رفتار متکبرانه ومنت گذرانه وتبعیض گرایا نه ومردم گریزی وویژه خواری

11) ارائه مدیریت مبتنی بر ایثار ، صلح مداری، هوشیاری در روابط ومناسبات اجتماعی

12) مهارت شاد کردن دلهای غمناک و مسرور نمودن امروزآنها که مسرور شدن فردا را به دنبال دارد. «نخاف من ربّنا... فوقاهم اللّه... و لقّاهم نضرة و سرورا»

خانواده قرآنی

قرآن کریم خانواده قرآنی را با نشانه هایی تعریف میکند که از زمره آن نشانه ها وجود آرامش، صفا، دوستی و رحمت واحساس رشد وتعالی در میان اعضای آن خانواده است. رفتارهای انسانساز خانواده قرآنی امکان دستیابی به راهکارهای تقویت هنجارها و الگو بخشی آنها وتحت تاثیر قراردادن آحا د جامعه و فرهنگ سازی این رفتارها ر ا فراهم میآورد. اعضاء خانواده قرآنی با احساس مسئولیت و انجام درست و به موقع مسئولیتها باعث می شوند تا این جامعه کوچک و مقدس به سوی فلاح و رستگاری رهنمون شود. مدیران خانواده قرآنی همواره شرایطی را مهیا می سازند تا اعضای آن خانواده احساس رشد و پیشرفت داشته باشند. اعضای خانواده قرآنی با عمل به وظایف الهی و اخلاقی خود، خانه را به محلی امن و سرشار از آسایش و آرمش تبدیل می نمایند. مدیران خانواده قرآنی ، مومنانی مسئولیت پذیر، امانتدار ودارنده خلق حسن وفضائل اخلاقی هستند که فرزندان خود را بعنوان سرمایه های ماندگار با تعلیم وتربیت قرآنی حراست نموده ورشد وتعالی می بخشند.

در نظام خانواده قرآنی نه زن بودن ملاک کرامت و برتری است و نه مرد بودن دلیلی برای ارزشمندی بیشتر محسوب می شود. از نظر قرآن، ملاک برتری و کرامت انسانی فقط تقواست. از میان زن و مرد هر کدام که با تقواتر باشند نزد خدا محبوبتر هستند و از درجه کرامت بیشتری برخوردارند. از دیدگاه قرآن کریم ارزش اعمال اعضاء خانواده به جنسیت وجایگاه آنان مربوط نمی شود. اگر کسی عمل خوبی انجام دهد، نتیجه عمل خود را می بیند و زن یا مرد بودن تفاوتی نمی کند. در پیشگاه الهی همه یکسانند و به یک میزان از کرامت انسانی بهره مند و کرامت بیشتر زمانی به دست می آید که فرد در راه تقوا گام بیشتری بردارد و تلاش بیشتری کند. البته هر خانواده یک مسئول می خواهد ووقتی قرآن کریم برای خانواده مسئول تعیین می کند نشانه ارزش بخشیدن به کانون خانواده بوده و گویای این نکته، که خانواده در نگاه این کتاب آسمانی حائز اهمیت است. لذا برای واگذاری مسئولیت باید فرد اصلح انتخاب شوند. در این میان باید توجه داشت بحث بر سر اصلح بودن در میان زن و مرد است نه پرهیزگارتر بودن. به دیگر سخن باید دید کدام یک برای پذیرش مسئولیت خانواده صلاحیت بیشتری دارد و کدام از توانمندی بیشتری برای این امر برخوردار است. البته نباید فراموش کرد که تنها مرجع تعیین صلاحیت پروردگار حکیم است. مسئولیت خانواده امری مقدس است که اگر فرد مفهوم آن را به خوبی دریابد و از آن پاسداری کند، اجر و پاداش بی حساب را از آن خود ساخته است. مسئول خانواده مانند هر مدیر و مسئول دیگری صفات و ویژگیهایی دارد که این صفات عبارتند از: وفای به عهد، تقوا و خداترسی، برخورد کریمانه وخلق حسن، مدبر وبرنامه ریز ومحرک ومشوق رشد وتعالی، قرآن کریم مصادیق چنین خانوادهایی را در آیات قرآن کریم معرفی نموده است از جمله آیات سوره انسان که به توصیف عمل بسیار خالصانه و ایثارگرانه انفاق، ایثار وسخاوت خانواده قرآنی یعنی امیرالمؤمنین علی(ع) و فاطمه زهراء و فرزندانش (علیهم السلام) وفضه خادمه بعنوان یک الگوی ماندگار پرداخته است. قرآن کریم رفتارهای خانواده قرآنی همچون وفای به نذر واطعام طعام با نهایت تواضع وخلوص وبا رویکرد آخرت نگرانه و از خود گذشتگی، اطعام و انفاق وصبر برگرسنگی، حمایت از مستمندان و یتیمان و اسیران و اخلاص در عمل که به دور از هر منّت و تمجید و تشکر بودنند و تفاهم روان شناسانه وزندگی مسالمت آمیز با افراد در جامعه را ستوده است.

سوره انسان

سوره انسان یا هل اتی یا دهر هفتاد و ششمین سوره بر اساس ترتیب و جمع آوری مصحف، و نود و ششمین به ترتیب نزول و از سوره های مدنی قرآن کریم است. بنابر نظر مفسران شیعه و برخی از اهل سنت، آیه پنجم این سوره که به آیه اطعام معروف است، در توصیف خانواده قرآنی یعنی (حضرت علی(ع) و فاطمه زهرا(س) و حسنین(ع) و خادم آنان فضه) نازل شده است. ابرازمهارت اخلاق مداری متعهدانه وارائه فضائل اخلاقی ایثار، احسان، انفاق در برابر آحاد جامعه در آیات 7 تا12 به چشم میخورد. ایشان سه روز پی در پی به نذرشان بر روزه گرفتن این روزها وفا کردند و با اینکه خود گرسنه بودند، افطاری شان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند. این سوره به نام های انسان، هل اتی و دهر مشهور است. همچنین به این سوره ابرار نیز می گویند. زیرا کلمه «ابرار» در آیه پنجم آمده است و آیات ۶ تا ۲۲ نشانه های آنان را بیان می کند و بیش از نصف این سوره به مسائل و شرح حال آنان اختصاص دارد. تعداد آیات این سوره (بدون اختلاف میان مفسران) ۳۱ آیه و ۲۴۳ کلمه و ۱۰۸۹ حرف است. به ترتیب مصحف، هفتاد و ششمین و به ترتیب نزول، نود و ششمین سوره قرآن و مدنی است. از نظر حجم از سوره های مفصلات (سوره هایی با آیات کوتاه) و از سوره های نسبتا کوچک است که بخش میانی حزب چهارم از جزء ۲۹ را تشکیل در روایتی از پیامبر اسلام(ص) پاداش قرائت سوره انسان بهشت و حوریان بهشتی ذکر شده است (طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰, ص۲۰۶.) در نقلی از امام صادق (ع) نیز پاداش قرائت این سوره همنشینی با پیامبر در سرای باقی عنوان شده است شیخ صدوق، (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص۱۲۱.) هشتمین آیه این سوره به آیه اطعام معروف است. (مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ج ۵ ص۳۵۰.) برخی از مفسران اهل سنت نزول این آیه و پنج آیه بعد را نیز در شأن اهل بیت(ع) می دانند. طبق تفاسیر، امام علی (ع) ، حضرت فاطمه (س) ، حسنین (ع) و فضه خادم ایشان سه روز روزه گرفتند و افطاری خویش را به جهت درخواست مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند و خود گرسنه ماندند. (زمخشری، الکشاف، ج۴، ص۶۷۰؛) علامه امینی در کتاب الغدیر از سی و چهار تن از علمای اهل سنت نام برده است که به نقل متواتر تایید می کنند این آیات در شأن اهل بیت (َع) و از فضایل مهم امام علی (ع) و فاطمه(س) و حسنین (ع) می باشد. بنابر نظر علمای شیعه، هجده آیه از این سوره و یا مجموع سوره انسان در شأن اهل بیت (ع) نازل شده است. (ترجمه قرآن کریم، بهاءالدین خرمشاهی، ذیل سوره انسان، ص۵۷۹.)