راه های دستیابی به بهشت

بهشت شناسی و دوزخ شناسی، دو دانش ارزشمند و حیاتی در زندگی انسان هاست و دست کم، دو گرایش مهم معادشناسی محسوب می شود. آشنایی با این دو حقیقت، بیشترین اثر را بر زندگی و عملکرد جوامع انسانی می گذارد. برخی دانش ها، گرچه از دیدگاه نظری مفید است، ولی چندان آثار عملی و کاربردی ندارد؛ اما شناخت این دو پدیدۀ نهایی و پایانی جهان آفرینش، راهکار اصلاح نگاه و اخلاق و رفتار انسان ها با همۀ تفاوت ها و در تمام زمان ها و مکان هاست.

بخش مهمی از آموزه های پیامبران الهی، دربارۀ این دو موضوع است و شاید، به راستی دستیابی به پاسخ درست این دو سؤال، مهم ترین نیاز انسان باشد:

1. چه کارهایی سبب ورود به بهشت است؟

2. چه کارهایی مانع ورود به بهشت می شود؟

بی تردید، خداوند انسان را برای بهره مندی از بهشت خویش آفریده است و اگر انسان شروط عقیدتی و اخلاقی و رفتاری مناسب آن را فراهم آورد، به این مهمان سرای الهی راه خواهد یافت. فراخوان و دعوت الهی عمومی است و به زمان و مکان و نژاد و زبان و شغل و لباس ویژه اختصاص ندارد؛ ولی تنها گروهی محدود شایستگی بهشت را کسب می کنند.

بهشتی شدن و جهنمی نشدن تابع اندیشه و عملکرد و اخلاق و رفتار خود ماست و براساس شانس و حوادث و جبر روزگار و آرزو و آمال و بدون کار و تلاش نیست. بهشت جزای اعمال نیک خود انسان هاست و جهنم دستاورد رفتار و گفتار و اندیشه های نادرست خود ماست. ده ها آیۀ قرآن بر این حقیقت تأکید می کند: )اِنَّ الْأَبْرارَ لَفی نَعیم( (= به یقین، نیکان در نعمتی فراوان اند.)(1) «وَ اِنَّ الْفُجَّارَ لَفی جَحیم» (= و بدکاران در دوزخ اند.)(2)

1- . انفطار، 13.

2- . انفطار، 14.

«وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّهِ هُمْ فیها خالِدُونَ» (= و آن ها که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، آنان اهل بهشت اند و همیشه در آن خواهند ماند.)(1) «وَ مَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ وَ لا یُظْلَمُونَ نَقیراً» (= و کسی که چیزی از اعمال صالح را انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن، درحالی که ایمان داشته باشد، چنین کسانی داخل بهشت می شوند و کمترین ستمی به آن ها نخواهد شد.)(2)

در قرآن کریم، واژۀ جنّت حدود 70 بار و واژۀ جَنّات 69 بار به کار رفته است و دنیایی از معارف و رهنمودها و آگاهی های نظری و عملی را در اختیار انسان قرار داده است. واژه های دیگری هم مثل فردوس، دارالسلام، دارالمقامه، دارالمتقین، نعیم، به ابعاد و درجات

بهشت الهی اشاره می کند. با اندکی تلاوت و تدبّر ساده در آیات قرآن، می توان این امور را از شروط واسباب ورود به بهشت الهی دانست:

1- بقره، 82.

2- . نساء، 124.

1. ایمان؛ 2. عمل صالح؛ 3. جهاد؛ 4. صبر؛ 5. فروتنی دربرابر خدا؛6. تقوا؛ 7. مغفرت الهی؛ 8. بیم از مقام الهی؛ 9. بازداشتن نفس از هوس؛ 10. اطاعت خدا و رسول اکرم…؛ 11. احسان و نیکوکاری.

روایات معصومان‰ نیز بسیاری از این مفاهیم کلی و عام را بیان کرده است که نمونه ای از آن را به خوانندگان گرامی تقدیم می کنیم:

1. اخلاص و خداپرستی راستین؛ 2. نمازهای واجب و مستحب؛ 3. روزه گرفتن؛ 4. سرپرستی و حمایت از ایتام؛ 5. جهاد مالی و جانی و زبانی در راه خدا؛ 6. عفت ورزی و کنترل غریزۀ جنسی؛ 7. زیارت پیامبر گرامی…؛ 8. زیارت اهل بیت‰؛ 9. زیارت حضرت فاطمۀ معصومهƒ؛ 10. شادکردن کودکان؛ 11. رفتار خوب با خانواده؛ 12. توبه؛ 13. سخاوت و بخشندگی؛ 14. پذیرش ولایت آل محمّد‰؛ 15. کنترل خشم؛ 16. نیت خیر؛ 17. آب رسانی؛18. نیکی به والدین؛ 19. کنترل زبان؛ 20. اطعام نیازمندان.(1)

امام صادق از پیامبراکرم… نقل کرده اند که آن بزرگوار فرمودند: «بیشترین چیزی که امت من به سبب آن وارد بهشت می شوند، تقوای الهی و حسن خلق است.»(2) ورود به بهشت دو شرط اساسی دارد: رعایت قوانین الهی (تقوا) و خوش رفتاری با بندگان خدا (حسن خلق).

امام محمدباقر در جمع بندی عوامل ورود به بهشت، ده شرط را یادآوری کرده اند: «ده چیز است که هرکس به هنگام دیدار خدا داشته باشد، وارد بهشت می شود:

1- . این فهرست را براساس میزان الحکمه، ج1، باب جنت، تهیه کرده ایم.

2- . اصول کافی، ترجمۀ مصطفوی، ج3، ص157.

1. شهادت به توحید؛ 2. شهادت به نبوّت پیامبر گرامی…؛ 3. اقرار به تمام پیامبران گرامی‰؛ 4. اقامۀ نماز؛ 5. پرداخت زکات؛ 6. روزۀ رمضان؛7. حج خانۀ خدا؛ 8. ولایت اولیای الهی؛ 9. برائت از دشمنان خدا؛ 10. دوری از هرگونه مسکرات.»(1)

1- . الخصال، ص432.