آماده سازي شيعيان براي دوران غيبت

افزون بر امور مهم و مسئوليت هاي عمومي امامت كه امام عسكري(ع) بدان ها مي پرداخت، آن حضرت نقشي مشخّص و اختصاصي نيز داشت و آن نقش تدارك و آماده سازي عملي مرحلة امامت فرزند بزرگوارشان، حضرت حجّت بن الحسن(ع) بود. در اين ميان، برخي عوامل زمينه ساز و تسريع كنندة غيبت حضرت وليّ عصر(ع) قابل ذكرند:

1. بي لياقتي مردم: بي ترديد يكي از عواملي كه سبب كنار گذاشته شدن نسبي امام هادي(ع) و امام عسكري(ع) و عدم حضور ظاهري و چشم گير آن دو بزرگوار در صحنة اجتماع شده بود، بي لياقتي مردم و بي توجّهي آنان به ساحت مقدّس امامان معصوم(ع) بود كه به تدريج طيّ سال هاي متمادي رشد كرده و در آن دوران به اوج خود نزديك شده بود.

2. خلفاي جور: همچنين ترس خلفاي جور و درباريان آنان از قيام مردم به رهبري امام كه سخت گيري هاي فراوان را بر ايشان تحميل مي كرد، عاملي ديگر در زمينه سازي غيبت امام است. خلفاي ظالم عبّاسي كه از نفوذ علويان و به ويژه امامان معصوم(ع) در ميان مردم احساس خطر مي كردند، به طور مداوم بر آن حضرات ايجاد مزاحمت مي كردند و در نهايت، دستان پليد خويش را به خون اهل بيت عصمت و طهارت(ع) آغشته مي ساختند.

3. تقدير الهي: با همة اين احوال، تقدير الهي و ارادة حتمي خداوند بر نهان زيستي و غيبت طولاني دوازدهمين امام شيعيان، حضرت مهدي(عج) قرار گرفت. از اين رو، شرايط اقتضا مي كرد نوعي مقدّمه چيني و آماده سازي مردمي، بر آن پيشاپيش صورت گيرد.

با توجّه به اين عوامل است كه مي بينيم دوران زندگي و امامت دهمين و يازدهمين امام به عنوان حلقة وصلي بين دو دوران ظهور و غيبت، در هاله اي از پوشيدگي فرو مي رود.

به ويژه در زمان امام يازدهم، بسياري از ارتباطات بين امام و شيعيان، به وسيلة نامه نگاري هاي متقابل برقرار مي شد و پيام ها و رهنمودهاي حضرت بيشتر توسط وكيلان مخصوص و نايبان معيّن به مردم انتقال مي يافت و در برخي مراجعات مردم، بنا به مصالحي، خواستة آنان به امر حضرت، به دست يكي از خادمان يا ملازمان آن بزرگوار به انجام مي رسيده است.20

دلايل رفتار امام

اين جلوه ها، كيفيّت برخورد با غيبت حضرت مهدي(ع) را روشن مي سازد و قضاوت دربارة چگونگي بهره بردن از امام غايب را آسان مي كند. به عبارت ديگر، وقتي امام حاضر مسلمانان كه بايد پيشوا و حاكم بر تمام امّت اسلامي باشد، بر اثر جهالت، غفلت، شقاوت و ذلّت پذيري مردم و ستمگري و بي پروايي حاكمان، به چنان شرايط دشواري در نحوة زندگي و ارتباط با جامعه گرفتار مي شود، ابتلاي به غيبت دوازدهمين امام و آخرين وصيّ پيامبر(ص)، امري دور از انتظار نيست.

از طرف ديگر، وقتي دهمين و يازدهيمن امام كه بي هيچ ترديدي دوران حضور را سپري مي كرده اند، بر اثر شرايط تحميلي به چنان عملكرد و ارتباطي رو فرموده اند، حضرت حجّت(ع) نيز براي اجراي مسئوليّت هاي خويش در ارتباط با شيعيان و جامعة اسلامي و عموم مردم، ناگزير از چنين عملكردي است.

نشانه هايي براي ياران

با اين حال، امام براي اطمينان خاطر به دوستان و اطرافيان خود، پيام ها، سخنان و نشانه هايي ارائه فرمود تا هر گونه شبهه نسبت به وجود حضرت حجّت(ع) زدوده و دل هاي مشتاق به سوي حضرتش رهنمون شود. آن حضرت از بيم دشمنان، ولادت فرزندش را پنهان كرد و جز معدودي از ياران نزديك خويش، كسي را از اين موضوع آگاه نكرد.21

زمينه سازي عصر غيبت

امام حسن عسكري(ع) در جهت آماده سازي زمينه براي غيبت فرزندش حضرت حجّت(ع) بايد مردم را براي اين مرحله آماده مي ساخت. برخي از كارهايي كه آن بزرگوار براي تحقّق اين هدف انجام داد، عبارتند از:

1. نهان ساختن:

امام حسن عسكري(ع) براي مقدّمه سازي و مهيّا كردن ذهنيّت مردم، به طور عموم و خصوصاً شيعه، در مورد غيبت، شيوة نهان سازي را بسيار بيشتر از آنچه در زندگي امام هادي(ع) مورد توجّه بود، به كار گرفت. آن حضرت به جز ايّامي كه به دستور خليفة عبّاسي براي ديدار وي از خانه بيرون مي رفت يا برخي اوقات به جهت مصالحي كه در نظر داشت، به كسي اجازة ملاقات مي داد يا خود شخصاً به ديدار آنها مي رفت، ديدار ديگري با مردم نداشت؛ بلكه حتّي در برابر شيعيان ظاهر نمي شد و از پشت پرده با آنان سخن مي گفت.22

2. ارجاع به نمايندگان:

امام حسن عسكري(ع) نمايندگاني را معيّن كرده بود و آنها را با تأييد و بيان اعتماد، مورد حمايت خويش قرار مي داد تا براي حلّ مشكلات ديني و دنيوي رابط ميان آن حضرت و آنان باشند و تا شيعيان به روش مراجعة مستقيم به نمايندگان مأنوس شوند.

3. تأييد كتب فقه و اصل هاي تصنيف شدة ياران:

امام حسن عسكري(ع) برخي كتاب هاي فقهي و اصولي را كه براي عمل به آن و هدايت شدن در روزگار حضرت و پيش از آن گردآوري شده بود و نيز صاحبان و مؤلّفان آن كتب را مورد تأييد خويش قرار مي داد و از زحمات و تلاش هاي آنان قدرداني كرده و آن را مي ستود. همچنين حضرت از مردم خواست تا به اين كتاب ها عمل كنند.23

بيانيه هاي امام حسن عسكري(ع) دربارة غيبت امام مهدي(ع)

امام عسكري(ع) هم زمان با مخفي كردن فرزند بزرگوارش از چشم مردم و نشان دادن ايشان به برخي خواص، سعي كرد فكر غيبت را در اذهان و افكار رسوخ دهد و به مردم بفهماند كه اين مسئوليت اسلامي را بايد تحمّل و به اين انديشه عادت كنند.

دراين باره مي بينيم كه ايشان در راستاي فرموده هاي پيامبر(ص) و ائمة اطهار(ع) دربارة غيبت، سه رويكرد را دنبال مي كرد:

1. اعلاميه ها يا بيانيه هاي كلّي و عمومي دربارة صفات مهدي(ع) پس از ظهور و قيامش كه در دولت جهاني تشكيل مي دهد؛

2. توجيه نقد سياسي دربارة اوضاع موجود و مقرون كردن آن به انديشة وجود مهدي(ع) و ضرورت ايجاد دگرگوني ها از سوي ايشان؛

3. اعلاميه هاي كلّي براي پايگاه ها و اصحابش كه در آن، ابعاد انديشة غيبت براي آنان و ضرورت آمادگي و عمل به آن از ناحية رواني و اجتماعي توضيح داده شده بود تا غيبت امام و جدايي او را از آنان بپذيرند.24

بديهي است اگر مسألة غيبت بدون مقدّمه و آمادگي قبلي برقرار مي ماند، براي مردم امري شگفت آور و حيرت بخش و غافل گيركننده بود. از اينجا بود كه امام عسكري(ع) اين روش را عمل كرد و آن، برنامه اي ويژه براي آماده كردن ذهنيّات امّت و آگاه شدنشان بود تا آن روش را بپذيرند و بدون حيرت و شگفتي و همراه داشتن عواقب ناخوشايند و نامحدود، آن را حفظ كنند.25

علی حائری مجد =-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

WWW.masafportal.COM

=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
پي نوشت ها:
1. زندگاني تحليلي پيشوايان ما: ائمة دوازده گانه، ص 271.
2. حديقـ［ الشّيعه، ص 592.
3. سفينـ［ البحار، ج 1، ص 581.
4. بحارالانوار، ج 50، ص 274.
5. مجمع البحرين، ص 16.
6. الغيبـ［، ص 148.
7. مناقب، ج 4، صص 424 و 425.
8. با خورشيد سامرّاء، صص 261 و 270.
9. رجال، ص 427 به بعد.
10. مناقب، ج 4، ص 424.
11. مهدي پيشوايي، سيرة معصومان، صص 632 ـ 636
12. با خورشيد سامرّاء، صص 213، 229.
13. زندگاني تحليلي پيشوايان ما: ائمة دوازده گانه، ص 272.
14. سيرة پيشوايان، ص 636.
15. تاريخ تشيّع (دورة حضور امامان معصوم(ع))، زيرنظر: سيّد احمدرضا خضري، صص 303 ـ 307؛ پيشوايان ما، صص 268 ـ 270.
16. سيرة پيشوايان، ص 639.
17. زندگاني تحليلي پيشوايان ما: ائمة دوازده گانه، ص 273.
18. منابع مالي اهل بيت(ع)، ص 69.
19. با خورشيد سامرّاء، ص 298.
20. آخرين خورشيد پيدا، صص 61 ـ 70؛ سيرة پيشوايان، ص 650.
21. كمال الدّين، ج 2، ص 434.
22. با خورشيد سامرّاء، ص 294.
23. همان، صص 395، 396.
24. زندگاني تحليلي پيشوايان ما: ائمة دوازده گانه، صص 276 ـ 277.
25. همان، ص 278. سایت موعود =-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

جهت سلامتی و تعجیل در فرج امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) صلواتی هدیه نمایید...
"اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم"